ਆਯੁਰਵੈਦਿਕ ਦਿਨਚਰਿਆ: ਸਿਹਤਮੰਦ ਜੀਵਨ ਲਈ ਸੰਪੂਰਨ ਰੁਟੀਨ

ਆਯੁਰਵੈਦਿਕ ਦਿਨਚਰਿਆ ਕੀ ਹੈ?

ਦਿਨਚਰਿਆ ਦਾ ਮਤਲਬ ਹੈ ਸਾਡੇ ਪੂਰੇ ਦਿਨ ਦੀ ਸਹੀ ਆਦਤ ਅਤੇ ਰੁਟੀਨ। ਚਰਕ ਸੰਹਿਤਾ (ਸੂਤਰ ਸਥਾਨ, ਅਧਿਆਏ 5) ਵਿੱਚ ਸਪੱਸ਼ਟ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ "ਸਿਹਤਮੰਦ ਦੀ ਸਿਹਤ ਬਚਾਉਣੀ ਅਤੇ ਬਿਮਾਰ ਦੀ ਬਿਮਾਰੀ ਠੀਕ ਕਰਨੀ" ਮੁੱਖ ਉਦੇਸ਼ ਹੈ। ਇਹ ਦਿਨਚਰਿਆ ਇਸੇ ਸਿਧਾਂਤ 'ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਹੈ, ਜੋ ਸਾਨੂੰ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਰੱਖਦਾ ਹੈ।

ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਕਥਨ ਜੋ ਤੁਸੀਂ ਯਾਦ ਰੱਖ ਸਕਦੇ ਹੋ: "ਦਿਨਚਰਿਆ ਕੇਵਲ ਕਾਰਜਾਂ ਦੀ ਲੜੀ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਸਰੀਰ ਦੇ ਆਪਣੇ ਸਿਸਟਮ ਨਾਲ ਤਾਲਮੇਲ ਬਣਾਉਣ ਦਾ ਤਰੀਕਾ ਹੈ।"

ਸਹੀ ਆਯੁਰਵੈਦਿਕ ਦਿਨਚਰਿਆ ਕਿਵੇਂ ਬਣਾਈਏ?

ਬ੍ਰਹਮ ਮੁਹੂਰਤ (ਸਵੇਰ 4:30-5:30 ਵਜੇ) — ਜਾਗਣਾ

ਸੂਰਜ ਚੜ੍ਹਨ ਤੋਂ 96 ਮਿੰਟ ਪਹਿਲਾਂ, ਭਾਵ ਸਵੇਰੇ 4:30 ਤੋਂ 5:30 ਵਜੇ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਜਾਗਣਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਹੈ। ਇਸ ਸਮੇਂ ਹਵਾ ਵਿੱਚ 'ਸੱਤਵਿਕ' ਗੁਣ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਦਿਮਾਗ ਸ਼ਾਂਤ ਅਤੇ ਧਿਆਨ ਕੇਂਦਰਿਤ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਅਸ਼ਟਾੰਗ ਹ੍ਰਿਦਯ (ਸੂਤਰ ਸਥਾਨ 2/1) ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ ਹੈ ਕਿ ਜੋ ਵਿਅਕਤੀ ਬ੍ਰਹਮ ਮੁਹੂਰਤ ਵਿੱਚ ਜਾਗਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਲੰਬੀ ਉਮਰ ਜੀਉਂਦਾ ਹੈ।

ਉਸ਼ਾਪਾਨ (ਸਵੇਰੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਪਾਣੀ ਪੀਣਾ)

ਜਾਗਦੇ ਹੀ 1-2 ਗਿਲਾਸ ਗਰਮ ਪਾਣੀ ਪੀਓ। ਰਾਤ ਭਰ ਤਾਂਬੇ ਦੇ ਬਰਤਨ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਪਾਣੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਪੇਟ ਨੂੰ ਸਾਫ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਪਾਚਨ ਅੱਗ ਨੂੰ ਤੇਜ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚੋਂ ਜ਼ਹਿਰੀਲੇ ਪਦਾਰਥਾਂ ਨੂੰ ਬਾਹਰ ਕੱਢਦਾ ਹੈ।

ਸ਼ੌਚ (ਪੇਸ਼ਾਬ ਅਤੇ ਪਾਖਾਨਾ)

ਪਾਣੀ ਪੀਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸ਼ੌਚ ਕਰੋ। ਆਯੁਰਵੈਦ ਵਿੱਚ ਨਿਯਮਤ ਪਾਖਾਨਾ ਕਰਨ ਨੂੰ ਸਿਹਤਮੰਦ ਸਰੀਰ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਇਹ ਰੁਕ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

ਦੰਤ ਧਾਵਨ (ਦੰਦ ਸਾਫ਼ ਕਰਨਾ)

ਨੀਮ, ਬਬੂਲ ਜਾਂ ਕਰੰਜ ਦੀ ਦਾਤੁਣ ਨਾਲ ਦੰਦ ਸਾਫ਼ ਕਰੋ। ਆਯੁਰਵੈਦ ਵਿੱਚ ਫਲੋਰਾਈਡ ਵਾਲੇ ਟੂਥਪੇਸਟ ਨਾਲੋਂ ਕੁਦਰਤੀ ਦਾਤੁਣ ਨੂੰ ਵੱਧ ਮਹੱਤਤਾ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਮਸੂੜਿਆਂ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕਰਦੀ ਹੈ।

ਜਿਹਾ ਨਿਰਲੇਖਨ (ਜੀਭ ਸਾਫ਼ ਕਰਨਾ)

ਤਾਂਬੇ ਜਾਂ ਸਟੀਲ ਦੇ ਜੀਭ ਸਕ੍ਰੈਪਰ ਨਾਲ ਜੀਭ ਸਾਫ਼ ਕਰੋ। ਇਹ ਮੂੰਹ ਵਿੱਚ ਜਮ੍ਹਾਂ ਹੋਏ 'ਆਮ' (ਵਿਸ਼) ਨੂੰ ਹਟਾਉਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜੀਭ ਦੀਆਂ ਸਵਾਦ ਕਲਿਓਂ ਨੂੰ ਜਗਾਉਂਦਾ ਹੈ।

ਤੇਲ ਗੰਡੂਸ਼ (ਤੇਲ ਨਾਲ ਕੁਲਲਾ ਕਰਨਾ)

1 ਚਮਚ ਤਿਲ ਦੇ ਤੇਲ ਜਾਂ ਨਾਰੀਅਲ ਦੇ ਤੇਲ ਨੂੰ ਮੂੰਹ ਵਿੱਚ ਲੈ ਕੇ 5-10 ਮਿੰਟ ਤੱਕ ਕੁਲਲਾ ਕਰੋ ਅਤੇ ਫਿਰ ਤੇਲ ਨੂੰ ਫਿੱਟ ਕਰ ਦਿਓ। ਇਹ ਮੂੰਹ ਦੀ ਸਫ਼ਾਈ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਗਲੇ ਦੀਆਂ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਨੂੰ ਘਟਾਉਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਦੰਦਾਂ ਨੂੰ ਚਮਕਦਾਰ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ।

ਅਭਯੰਗ (ਸਰੀਰ 'ਤੇ ਤੇਲ ਲਗਾਉਣਾ)

ਸਰੀਰ 'ਤੇ ਗਰਮ ਤੇਲ ਮਲੋ। ਤਿਲ ਦਾ ਤੇਲ ਵਾਤ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਲਈ ਅਤੇ ਨਾਰੀਅਲ ਦਾ ਤੇਲ ਪਿੱਤ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਲਈ ਵਧੀਆ ਹੈ। ਇਹ ਜੋੜਾਂ ਦੇ ਦਰਦ ਨੂੰ ਘਟਾਉਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਚਮੜੀ ਨੂੰ ਨਰਮ ਰੱਖਦਾ ਹੈ।

ਯੋਗ ਅਤੇ ਪ੍ਰਾਣਾਯਾਮ

ਸਵੇਰੇ ਹਲਕੀ ਸਰੀਰਕ ਕਸਰਤ, ਯੋਗ ਅਤੇ ਪ੍ਰਾਣਾਯਾਮ ਕਰੋ। ਇਸ ਨਾਲ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਊਰਜਾ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਮਨ ਸ਼ਾਂਤ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।

ਸ਼ਾਮ ਦਾ ਸਮਾਂ ਅਤੇ ਰਾਤ ਦਾ ਖਾਣਾ

ਸ਼ਾਮ ਨੂੰ ਹਲਕਾ ਖਾਣਾ ਖਾਓ ਅਤੇ ਸੌਂਣ ਤੋਂ 2-3 ਘੰਟੇ ਪਹਿਲਾਂ ਖਾਣਾ ਪੂਰਾ ਕਰ ਲਓ। ਸੌਂਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਗਰਮ ਦੁੱਧ ਪੀਣਾ ਵੀ ਚੰਗਾ ਹੈ।

ਆਯੁਰਵੈਦਿਕ ਗੁਣ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ

ਅਕਸਰ ਪੁੱਛੇ ਜਾਂਦੇ ਸਵਾਲ (FAQ)

ਬ੍ਰਹਮ ਮੁਹੂਰਤ ਵਿੱਚ ਜਾਗਣਾ ਕਿਉਂ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ?

ਬ੍ਰਹਮ ਮੁਹੂਰਤ ਵਿੱਚ ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਸੱਤਵਿਕ ਗੁਣ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜੋ ਮਨ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤ ਅਤੇ ਧਿਆਨ ਲਈ ਤਿਆਰ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਸਮਾਂ ਸਿਰਫ਼ ਜਾਗਣ ਦਾ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਦਿਨ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਉਤਪਾਦਕਤਾ ਅਤੇ ਸਿਹਤ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਸਮਾਂ ਹੈ।

ਕੀ ਮੈਨੂੰ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਅਭਯੰਗ (ਤੇਲ ਮਲਣਾ) ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ?

ਦਿਨਚਰਿਆ ਅਨੁਸਾਰ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਅਭਯੰਗ ਕਰਨਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਹੈ, ਪਰ ਕਮ ਤੋਂ ਕਮ ਹਫ਼ਤੇ ਵਿੱਚ 2-3 ਵਾਰ ਜ਼ਰੂਰ ਕਰੋ। ਵਾਤ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਤਿਲ ਦਾ ਤੇਲ ਅਤੇ ਪਿੱਤ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਨਾਰੀਅਲ ਦਾ ਤੇਲ ਵਧੀਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।

ਕੀ ਤਾਂਬੇ ਦਾ ਪਾਣੀ ਸੱਚਮੁੱਚ ਫਾਇਦੇਮੰਦ ਹੈ?

ਹਾਂ, ਰਾਤ ਭਰ ਤਾਂਬੇ ਦੇ ਬਰਤਨ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਪਾਣੀ ਪੀਣ ਨਾਲ ਸਰੀਰ ਦੇ ਖਣਿਜ ਸੰਤੁਲਨ ਵਿੱਚ ਸੁਧਾਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਪਾਚਨ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਸਰੀਰ ਤੋਂ ਜ਼ਹਿਰੀਲੇ ਪਦਾਰਥਾਂ ਨੂੰ ਬਾਹਰ ਕੱਢਣ ਵਿੱਚ ਵੀ ਮਦਦ ਕਰਦਾ ਹੈ।