ਦਿਨਚਰਿਆ: ਪੰਜਾਬੀ ਘਰਾਂ ਦੀਆਂ ਸਵੇਰਾਂ ਅਤੇ ਸਿਹਤ ਨੂੰ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਰੱਖਣ ਦਾ ਆਧਾਰ

ਦਿਨਚਰਿਆ ਕੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਕਿਉਂ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ?

ਦਿਨਚਰਿਆ ਆਯੁਰਵੇਦ ਦੀ ਦਿਨ-ਪ੍ਰਤੀ-ਦਿਨ ਰੂਟੀਨ ਹੈ ਜੋ ਸਿਹਤ ਨੂੰ ਬਣਾਈ ਰੱਖਣ ਅਤੇ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਲਈ ਬਣਾਈ ਗਈ ਹੈ। ਚਰਕ ਸੰਹਿਤਾ (ਸੂਤਰ ਸਥਾਨ, ਅਧਿਆਏ 5) ਵਿੱਚ ਸਪੱਸ਼ਟ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ: "ਸਿਹਤਮੰਦ ਦੀ ਸਿਹਤ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰੋ, ਫਿਰ ਬਿਮਾਰ ਦਾ ਇਲਾਜ ਕਰੋ"। ਇਸਦਾ ਮਤਲਬ ਹੈ ਕਿ ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਤੁਸੀਂ ਬਿਮਾਰ ਨਹੀਂ ਹੋ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਆਪਣੀ ਸਿਹਤ ਨੂੰ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਰੱਖਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਦਿਨਚਰਿਆ ਇਸੇ ਰੋਕਥਾਮ ਦੇ ਸਿਧਾਂਤ 'ਤੇ ਅਧਾਰਤ ਹੈ। ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਗੱਲ ਜਿਸਨੂੰ ਯਾਦ ਰੱਖਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ: "ਦਿਨਚਰਿਆ ਸਿਰਫ਼ ਕਿਤਾਬਾਂ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਪੰਜਾਬੀ ਘਰਾਂ ਦੀਆਂ ਸਵੇਰਾਂ ਵਿੱਚ ਜੀਵਤ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਅਤੇ ਸ਼ਾਂਤੀ ਦਾ ਧਿਆਨ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।"

ਬ੍ਰਹਮ ਮੁਹੂਰਤ ਵਿੱਚ ਸਹੀ ਸਮੇਂ 'ਤੇ ਜਾਗਣਾ ਕਿਵੇਂ ਫਾਇਦੇਮੰਦ ਹੈ?

ਆਯੁਰਵੇਦ ਸੂਰਜ ਉੱਗਣ ਤੋਂ 96 ਮਿੰਟ ਪਹਿਲਾਂ ਜਾਗਣ ਦੀ ਸਲਾਹ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ ਬ੍ਰਹਮ ਮੁਹੂਰਤ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਸਮੇਂ ਵਾਤਾਵਰਣ ਵਿੱਚ 'ਸਤਵ' (ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਅਤੇ ਸਪੱਸ਼ਟਤਾ) ਪ੍ਰਬਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਦਿਮਾਗ਼ ਆਪਣੇ ਆਪ ਸ਼ਾਂਤ ਅਤੇ ਧਿਆਨ ਕੇਂਦ੍ਰਿਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਅਸ਼ਟਾਂਗ ਹ੍ਰਿਦਯਮ (ਸੂਤਰ ਸਥਾਨ 2/1) ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਜੋ ਵਿਅਕਤੀ ਬ੍ਰਹਮ ਮੁਹੂਰਤ ਵਿੱਚ ਜਾਗਦਾ ਹੈ, ਉਸਨੂੰ ਲੰਬੀ ਉਮਰ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਸਮਾਂ ਸਿਰਫ਼ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਦਿਨ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਮੁੱਖ ਊਰਜਾ ਹੈ। "ਬ੍ਰਹਮ ਮੁਹੂਰਤ ਵਿੱਚ ਜਾਗਣਾ ਮਨੁੱਖੀ ਸਰੀਰ ਦੀਆਂ ਕੁਦਰਤੀ ਘੜੀ ਨਾਲ ਤਾਲਮੇਲ ਬਿਠਾਉਣ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਸਹੀ ਤਰੀਕਾ ਹੈ।"

ਸਵੇਰੇ ਪੀਣ ਵਾਲਾ ਪਾਣੀ ਅਤੇ ਮੂੰਹ ਦੀ ਸਫਾਈ ਕਿਵੇਂ ਕਰੀਏ?

ਉਸਾਪਾਨ — ਸਵੇਰੇ ਗੁਨਗੁਣਾ ਪਾਣੀ

ਜਾਗਦੇ ਹੀ 1-2 ਗਿਲਾਸ ਗੁਨਗੁਣਾ ਪਾਣੀ ਪੀਓ। ਰਾਤ ਭਰ ਤਾਂਬੇ ਦੇ ਬਰਤਨ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਪਾਣੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਲਾਭਦਾਇਕ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਅੰਦਰੂਨੀ ਨਲੀਆਂ ਨੂੰ ਸਾਫ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਪਾਚਨ ਅੱਗ (ਅਗਨੀ) ਨੂੰ ਜਗਾਉਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਰੀਰ ਤੋਂ ਜ਼ਹਿਰੀਲੇ ਪਦਾਰਥਾਂ ਨੂੰ ਬਾਹਰ ਕੱਢਦਾ ਹੈ। ਪੰਜਾਬੀ ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ ਅਕਸਰ ਤਾਂਬੇ ਦੀ ਕੁੱਡੀ (ਕੱਪ) ਵਿੱਚ ਪਾਣੀ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਇੱਕ ਪਰੰਪਰਾਗਤ ਅਤੇ ਵਿਗਿਆਨਕ ਤਰੀਕਾ ਹੈ।

ਦੰਤ ਧਾਵਨ — ਮੂੰਹ ਦੀ ਸਫਾਈ

ਨੀਮ, ਬਬੂਲ ਜਾਂ ਕਰੰਜ ਦੀਆਂ ਛੋਟੀਆਂ ਡੰਡੀਆਂ (ਦੰਤ ਸਟਿਕ) ਨਾਲ ਦੰਦਾਂ ਨੂੰ ਸਾਫ਼ ਕਰੋ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਤਾਂਬੇ ਜਾਂ ਸਟੀਲ ਦੇ ਸਕ੍ਰੈਪਰ ਨਾਲ ਜੀਭ ਨੂੰ ਖੁਰਚੋ (ਤੁਲੰਗ) ਤਾਂ ਜੋ ਜੀਭ 'ਤੇ ਜਮ੍ਹਾ ਕੋਟ (ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਆਵਰਣ) ਨੂੰ ਹਟਾਇਆ ਜਾ ਸਕੇ। ਇਹ ਪਾਚਨ ਸਿਸਟਮ ਲਈ ਬਹੁਤ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ।

ਗੰਧੂਸ਼ — ਤੇਲ ਖਿੱਚਣਾ (Oil Pulling)

1 ਵੱਡਾ ਚਮਚ ਤਿਲ ਜਾਂ ਨਾਰੀਅਲ ਦਾ ਤੇਲ ਮੂੰਹ ਵਿੱਚ 10-15 ਮਿੰਟ ਤੱਕ ਘੁਮਾਓ, ਫਿਰ ਉੱਗਲ ਕੇ ਸੁੱਟ ਦਿਓ। ਇਹ ਦੰਦ ਅਤੇ ਮਸੂੜਿਆਂ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਰੀਰ ਤੋਂ ਜ਼ਹਿਰੀਲੇ ਪਦਾਰਥਾਂ ਨੂੰ ਬਾਹਰ ਕੱਢਦਾ ਹੈ।

ਆਯੁਰਵੇਦਿਕ ਦਿਨਚਰਿਆ ਦੇ ਮੁੱਖ ਗੁਣ (Properties)

ਅਕਸਰ ਪੁੱਛੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਸਵਾਲ (FAQ)

ਦਿਨਚਰਿਆ ਦਾ ਮੁੱਖ ਉਦੇਸ਼ ਕੀ ਹੈ?

ਦਿਨਚਰਿਆ ਦਾ ਮੁੱਖ ਉਦੇਸ਼ ਸਿਹਤ ਨੂੰ ਬਣਾਈ ਰੱਖਣਾ ਅਤੇ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਰੋਕਣਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਿਹਤਮੰਦ ਵਿਅਕਤੀ ਦੀ ਸਿਹਤ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ 'ਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਜੋ ਬਿਮਾਰੀ ਪੈਦਾ ਹੀ ਨਾ ਹੋਵੇ।

ਬ੍ਰਹਮ ਮੁਹੂਰਤ ਵਿੱਚ ਜਾਗਣ ਦਾ ਕੀ ਫਾਇਦਾ ਹੈ?

ਬ੍ਰਹਮ ਮੁਹੂਰਤ ਵਿੱਚ ਵਾਤਾਵਰਣ ਵਿੱਚ 'ਸਤਵ' ਗੁਣ ਪ੍ਰਬਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਮਨ ਸ਼ਾਂਤ ਅਤੇ ਧਿਆਨ ਕੇਂਦ੍ਰਿਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਆਯੁਰਵੇਦ ਅਨੁਸਾਰ, ਇਸ ਸਮੇਂ ਜਾਗਣ ਨਾਲ ਲੰਬੀ ਉਮਰ ਅਤੇ ਸ਼ੁੱਧਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

ਕੀ ਮੈਂ ਤਾਂਬੇ ਦਾ ਪਾਣੀ ਪੀ ਸਕਦਾ ਹਾਂ?

ਹਾਂ, ਰਾਤ ਭਰ ਤਾਂਬੇ ਦੇ ਬਰਤਨ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਪਾਣੀ ਪੀਣਾ ਪਾਚਨ ਅੱਗ ਨੂੰ ਜਗਾਉਣ ਅਤੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਸਾਫ਼ ਕਰਨ ਲਈ ਬਹੁਤ ਲਾਭਦਾਇਕ ਹੈ। ਇਹ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚੋਂ ਜ਼ਹਿਰੀਲੇ ਪਦਾਰਥਾਂ ਨੂੰ ਬਾਹਰ ਕੱਢਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰਦਾ ਹੈ।