ਵਾਤਗਜਾਅੰਕੁਸ਼ ਰਸ
ਆਯੁਰਵੈਦਿਕ ਜੜੀ-ਬੂਟੀ
ਵਾਤਗਜਾਅੰਕੁਸ਼ ਰਸ: ਪੱਖਾਘਾਤ, ਸਾਈਟਿਕਾ ਅਤੇ ਗੰਭੀਰ ਵਾਤ ਦਰਦ ਲਈ ਕੁਦਰਤੀ ਇਲਾਜ
ਮਾਹਿਰ ਸਮੀਖਿਆ
AyurvedicUpchar ਸੰਪਾਦਕੀ ਟੀਮ ਦੁਆਰਾ ਸਮੀਖਿਆ
ਵਾਤਗਜਾਅੰਕੁਸ਼ ਰਸ ਕੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਦਾ ਇਸਤੇਮਾਲ ਕਿਉਂ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ?
ਵਾਤਗਜਾਅੰਕੁਸ਼ ਰਸ ਇੱਕ ਖਾਸ ਖਣਿਜ-ਅਧਾਰਤ ਆਯੁਰਵੈਦਿਕ ਦਵਾਈ ਹੈ ਜੋ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪੱਖਾਘਾਤ (stroke), ਸਾਈਟਿਕਾ ਅਤੇ ਗੰਭੀਰ ਮਾਸਪੇਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਖਿੱਚਣ ਲਈ ਵਰਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਕੋਈ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਸਪਲੀਮੈਂਟ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਬਲਕਿ ਇੱਕ ਤਕੜਾ ਦਵਾਈ ਹੈ ਜਦੋਂ ਨਸਾਂ (nerves) ਗੰਭੀਰ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋ ਜਾਣ ਤਾਂ ਵਰਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਪੁਰਾਣੇ ਆਯੁਰਵੈਦਿਕ ਗ੍ਰੰਥਾਂ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਚਰਕ ਸੰਹਿਤਾ ਅਤੇ ਭਾਵਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਨਿਘੰਟੂ ਵਿੱਚ, ਇਸਨੂੰ ਉਸ਼ਣ ਵੀਰਯ (ਗਰਮ ਪ੍ਰਭਾਵ) ਵਾਲੀ ਦਵਾਈ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸਦਾ ਸੁਆਦ ਕਟੂ (ਤਿੱਖਾ) ਅਤੇ ਤਿਕਤ (ਕੌੜਾ) ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸੁਆਦਾਂ ਦਾ ਮਿਸ਼ਰਣ ਉਨ੍ਹਾਂ ਡੂੰਘੀਆਂ ਅੜਿੱਕਿਆਂ ਨੂੰ ਤੋੜਨ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਵਾਤ (ਹਵਾ ਦੋਸ਼) ਜਮ੍ਹਾਂ ਹੋ ਗਿਆ ਹੋਵੇ।
ਵਾਤਗਜਾਅੰਕੁਸ਼ ਰਸ ਦੀ ਵਿਲੱਖਣਤਾ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਖਣਿਜਾਂ ਦੀ ਤਾਕਤ ਅਤੇ ਜੜੀ-ਬੂਟੀਆਂ ਦੇ ਸੰਤੁਲਨ ਨੂੰ ਜੋੜ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਹਾਲਤਾਂ ਵਿੱਚ ਨਸਾਂ ਦੇ ਕੰਮ ਨੂੰ ਦੁਬਾਰਾ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਸੁੰਨ ਜਾਂ ਜਮ੍ਹਾਂ ਹੋ ਗਈਆਂ ਹੋਣ।
ਲੋਕ ਅਕਸਰ ਪੁੱਛਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇਹ ਆਮ ਤੇਲ ਜਾਂ ਚਾਹ ਤੋਂ ਕਿਵੇਂ ਵੱਖਰਾ ਹੈ। ਇਸਦਾ ਅੰਤਰ ਇਸਦੀ ਤੀਬਰਤਾ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਗਰਮ ਤੇਲ ਦੀ ਮਾਲਸ਼ ਸਤਹੀ ਦਰਦ ਨੂੰ ਘਟਾਉਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਵਾਤਗਜਾਅੰਕੁਸ਼ ਰਸ ਅੰਦਰੋਂ ਕੰਮ ਕਰਕੇ ਪਚਣ ਦੀ ਅੱਗ (ਅਗਨੀ) ਨੂੰ ਜਗਾਉਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਜਮ੍ਹਾਂ ਜਹਿਰੀਲੇ ਪਦਾਰਥਾਂ (ਅਮ) ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸਨੂੰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਡਾਕਟਰ ਦੀ ਨਿਗਰਾਨੀ ਵਿੱਚ, ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਮਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਅਕਸਰ ਸ਼ਹਿਦ ਜਾਂ ਘੀ ਦੇ ਨਾਲ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਵਾਤਗਜਾਅੰਕੁਸ਼ ਰਸ ਦੇ ਆਯੁਰਵੈਦਿਕ ਗੁਣ ਕੀ ਹਨ?
ਇਸ ਦਵਾਈ ਦੀ ਖਾਸ ਕਾਰਵਾਈ ਇਸਦੇ ਆਯੁਰਵੈਦਿਕ ਗੁਣਾਂ 'ਤੇ ਅਧਾਰਤ ਹੈ: ਇਸਦਾ ਸੁਆਦ ਤਿੱਖਾ ਅਤੇ ਕੌੜਾ ਹੈ, ਇਸਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਗਰਮ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚੋਂ ਜਹਿਰ ਨੂੰ ਬਾਹਰ ਕੱਢਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰਦਾ ਹੈ।
| ਗੁਣ (Property) | ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਆਖਿਆ |
|---|---|
| ਰਸ (Taste) | ਕਟੂ (ਤਿੱਖਾ) ਅਤੇ ਤਿਕਤ (ਕੌੜਾ) |
| ਗੁਣ (Quality) | ਲਘੂ (ਹਲਕਾ) ਅਤੇ ਤਿੱਖਾ (ਤੀਖਣ) |
| ਵੀਰਯ (Potency) | ਉਸ਼ਣ (ਗਰਮ) |
| ਵਿਪਾਕ (Post-digestive effect) | ਕਟੂ (ਤਿੱਖਾ) |
| ਕ੍ਰਿਆ (Action) | ਵਾਤ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਨਸਾਂ ਨੂੰ ਤਾਕਤਵਰ ਬਣਾਉਣਾ |
ਵਾਤਗਜਾਅੰਕੁਸ਼ ਰਸ ਦੀ ਸਹੀ ਵਰਤੋਂ ਕਿਵੇਂ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇ?
ਵਾਤਗਜਾਅੰਕੁਸ਼ ਰਸ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਦੇ ਵੀ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨਹੀਂ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ। ਇਸਦੀ ਖੁਰਾਕ ਬਹੁਤ ਸੂਖਮ ਹੁੰਦੀ ਹੈ (ਅਕਸਰ 15-30 ਮਿਲੀਗ੍ਰਾਮ)। ਇਸਨੂੰ ਅਕਸਰ ਗਰਮ ਪਾਣੀ, ਸ਼ਹਿਦ ਜਾਂ ਘੀ ਦੇ ਨਾਲ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਦਵਾਈ ਸਿਰਫ਼ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਹੈ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪਾਚਨ ਅੱਗ ਕਾਫ਼ੀ ਤਕੜੀ ਹੋਵੇ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਪੇਟ ਵਿੱਚ ਗਰਮੀ ਪੈਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਸਾਵਧਾਨੀਆਂ
ਜੇਕਰ ਤੁਹਾਨੂੰ ਗਰਭਵਤੀ ਹੋਣ ਦਾ ਸ਼ੱਕ ਹੈ, ਜਾਂ ਤੁਸੀਂ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਗੰਭੀਰ ਬਿਮਾਰੀ ਨਾਲ ਜੂਝ ਰਹੇ ਹੋ, ਤਾਂ ਇਸਦੀ ਵਰਤੋਂ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਆਯੁਰਵੈਦਿਕ ਡਾਕਟਰ ਨਾਲ ਜ਼ਰੂਰ ਸਲਾਹ ਕਰੋ। ਇਹ ਦਵਾਈ ਬਿਨਾਂ ਨਿਗਰਾਨੀ ਦੇ ਵਰਤਣ 'ਤੇ ਨੁਕਸਾਨਦੇਹ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ।
ਅਕਸਰ ਪੁੱਛੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਸਵਾਲ
ਕੀ ਵਾਤਗਜਾਅੰਕੁਸ਼ ਰਸ ਪੱਖਾਘਾਤ ਨੂੰ ਠੀਕ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ?
ਵਾਤਗਜਾਅੰਕੁਸ਼ ਰਸ ਪੱਖਾਘਾਤ ਦੇ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਅਤੇ ਨਸਾਂ ਦੇ ਕੰਮ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਲਿਆਉਣ ਲਈ ਮੁੱਖ ਆਯੁਰਵੈਦਿਕ ਇਲਾਜਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਇਹ ਚਲਣ-ਫਿਰਨ ਅਤੇ ਸੰਵੇਦਨਾ ਵਿੱਚ ਸੁਧਾਰ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਠੀਕ ਹੋਣ ਦੀ ਸੀਮਾ ਬਿਮਾਰੀ ਦੀ ਮਿਆਦ ਅਤੇ ਮਰੀਜ਼ ਦੇ ਸਮੁੱਚੇ ਸਿਹਤ 'ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦੀ ਹੈ।
ਵਾਤਗਜਾਅੰਕੁਸ਼ ਰਸ ਦੀ ਖੁਰਾਕ ਕਿਵੇਂ ਲੈਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ?
ਇਸਦੀ ਖੁਰਾਕ ਬਹੁਤ ਘੱਟ (ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ 15-30 ਮਿਲੀਗ੍ਰਾਮ) ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਡਾਕਟਰ ਦੀ ਨਿਗਰਾਨੀ ਵਿੱਚ ਲੈਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਇਸਨੂੰ ਅਕਸਰ ਸ਼ਹਿਦ ਜਾਂ ਘੀ ਦੇ ਨਾਲ ਗਰਮ ਪਾਣੀ ਦੇ ਨਾਲ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਕੀ ਵਾਤਗਜਾਅੰਕੁਸ਼ ਰਸ ਸਾਈਟਿਕਾ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ?
ਹਾਂ, ਵਾਤਗਜਾਅੰਕੁਸ਼ ਰਸ ਸਾਈਟਿਕਾ (ਕਮਰ ਦੇ ਦਰਦ ਅਤੇ ਨਸਾਂ ਦੇ ਸੋਜ) ਲਈ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਵਾਤ ਦੋਸ਼ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤ ਕਰਕੇ ਨਸਾਂ ਦੇ ਰਾਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਅੜਿੱਕਿਆਂ ਨੂੰ ਹਟਾਉਂਦਾ ਹੈ।
ਸੰਬੰਧਿਤ ਲੇਖ
ਤੇਜਪੱਤਾ: ਪੰਜਾਬੀ ਘਰਾਂ ਦਾ ਕਫ਼ ਅਤੇ ਵਾਤ ਨੂੰ ਸੰਤੁਲਿਤ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਆਯੁਰਵੈਦਿਕ ਪਾਚਨ ਟੋਨਿਕ
ਤੇਜਪੱਤਾ ਸਿਰਫ਼ ਖਾਣੇ ਦਾ ਮਸਾਲਾ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਇਹ ਆਯੁਰਵੈਦ ਵਿੱਚ ਪਾਚਨ ਅੱਗ (ਅੱਗਨੀ) ਨੂੰ ਬੁਲੰਦ ਕਰਨ ਅਤੇ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਜਮ੍ਹਾਂ ਕਫ਼ ਨੂੰ ਪਿਘਲਾਉਣ ਲਈ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਦਵਾਈ ਹੈ। ਚਰਕ ਸੰਹਿਤਾ ਅਨੁਸਾਰ, ਇਸਦੀ ਗਰਮ ਤਾਸੀਰ ਵਾਤ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤ ਕਰਦੀ ਹੈ ਪਰ ਪਿੱਤ ਵਾਲੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਇਸਦੇ ਸੇਵਨ ਵਿੱਚ ਸਾਵਧਾਨ ਰਹਿਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
3 ਮਿੰਟ ਪੜ੍ਹੋ
ਵ੍ਰਿੱਧੀ ਦੇ ਫਾਇਦੇ: ਤਣਾਅ ਅਤੇ ਸੋਜ ਨੂੰ ਕੁਦਰਤੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਘਟਾਓ
ਵ੍ਰਿੱਧੀ ਇੱਕ ਠੰਢੀ ਜੜੀ-ਬੂਟੀ ਹੈ ਜੋ ਆਯੁਰਵੈਦ ਵਿੱਚ ਤਣਾਅ ਘਟਾਉਣ ਅਤੇ ਸਰੀਰ ਦੇ ਟਿਸ਼ੂਆਂ ਨੂੰ ਤਾਜ਼ਾ ਕਰਨ ਲਈ ਵਰਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਅਸ਼ਟਵਰਗ ਸਮੂਹ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ ਅਤੇ ਵਾਤ-ਪਿੱਤ ਦੋਸ਼ ਨੂੰ ਸੰਤੁਲਿਤ ਕਰਕੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਪੋਸ਼ਣ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।
3 ਮਿੰਟ ਪੜ੍ਹੋ
ਤਵਕ (ਦਾਲਚੀਨੀ): ਸਰਦੀ, ਸੋਜ ਅਤੇ ਮੈਟਾਬॉਲਿਜ਼ਮ ਵਧਾਉਣ ਦਾ ਪੰਜਾਬੀ ਘਰੇਲੂ ਉਪਾਅ
ਤਵਕ ਜਾਂ ਦਾਲਚੀਨੀ ਸਰਦੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸਰੀਰ ਦੀ ਅੰਦਰੂਨੀ ਗਰਮੀ ਨੂੰ ਬਰਕਰਾਰ ਰੱਖਣ ਅਤੇ ਪਾਚਨ ਨੂੰ ਤੇਜ਼ ਕਰਨ ਲਈ ਇੱਕ ਕੁਦਰਤੀ ਘਰੇਲੂ ਉਪਾਅ ਹੈ। ਚਰਕ ਸੰਹਿਤਾ ਅਨੁਸਾਰ, ਇਹ ਕਫ਼ ਅਤੇ ਵਾਤ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਪਿੱਤ ਵਾਲੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਇਸਨੂੰ ਸੀਮਤ ਮਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਹੀ ਵਰਤਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
3 ਮਿੰਟ ਪੜ੍ਹੋ
ਮਹਾਮੰਜਿਸ਼ਠਾਦੀ: ਖੂਨ ਸਾਫ਼ ਕਰਨ ਅਤੇ ਚਮੜੀ ਦੇ ਰੋਗਾਂ ਲਈ ਪੁਰਾਣਾ ਘਰੇਲੂ ਨੁਸਖਾ
ਮਹਾਮੰਜਿਸ਼ਠਾਦੀ ਆਯੁਰਵੈਦ ਦੀ ਇੱਕ ਪੁਰਾਣੀ ਦਵਾਈ ਹੈ ਜੋ ਖੂਨ ਨੂੰ ਸਾਫ਼ ਕਰਕੇ ਚਮੜੀ ਦੇ ਰੋਗਾਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਮੁਹਾਸੇ ਅਤੇ ਦਾਗ-ਧੱਬਿਆਂ ਨੂੰ ਠੀਕ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਪਿੱਤ ਦੋਸ਼ ਨੂੰ ਸੰਤੁਲਿਤ ਕਰਕੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਅੰਦਰੋਂ ਸਾਫ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ।
3 ਮਿੰਟ ਪੜ੍ਹੋ
ਪਰਪਟਕ (ਗੁੜੀਆ): ਪਿੱਤ ਅਸੰਤੁਲਨ ਅਤੇ ਲੀਵਰ ਸਿਹਤ ਲਈ ਆਯੁਰਵੇਦ ਦੀ ਸਿਹਤਮੰਦ ਸ਼ਕਤੀ
ਪਰਪਟਕ ਜਾਂ ਗੁੜੀਆ ਪਿੱਤ ਦੋਸ਼ ਅਤੇ ਲੀਵਰ ਦੀ ਅੱਗ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤ ਕਰਨ ਲਈ ਆਯੁਰਵੇਦ ਦੀ ਇੱਕ ਪੁਰਾਣੀ ਦਵਾਈ ਹੈ। ਚਰਕ ਸੰਹਿਤਾ ਅਨੁਸਾਰ, ਇਹ ਗਰਮੀਆਂ ਵਿੱਚ ਹੋਣ ਵਾਲੀਆਂ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਲਈ ਕੁਦਰਤੀ ਇਲਾਜ ਹੈ ਅਤੇ ਲੀਵਰ ਐਨਜ਼ਾਈਮਾਂ ਨੂੰ ਸੰਤੁਲਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।
3 ਮਿੰਟ ਪੜ੍ਹੋ
ਚਵਿਆ (Chavya): ਪਾਚਨ ਸ਼ਕਤੀ ਵਧਾਉਣ ਅਤੇ ਵਾਤ-ਕਫ਼ ਨੂੰ ਸੰਤੁਲਿਤ ਕਰਨ ਦਾ ਪੁਰਾਣਾ ਘਰੇਲੂ ਏਤਕਾਰ
ਚਵਿਆ (Chavya) ਇੱਕ ਪੁਰਾਣੀ ਐਵੁਰਵੇਦਿਕ ਜੜੀ-ਬੂਟੀ ਹੈ ਜੋ ਪਾਚਨ ਅੱਗ ਨੂੰ ਜਗਾਉਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਵਾਤ-ਕਫ਼ ਦੋਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਚਰਕ ਸੰਹਿਤਾ ਅਨੁਸਾਰ, ਇਹ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਜਮ੍ਹਾਂ ਜ਼ਹਿਰੀਲੇ ਪਦਾਰਥਾਂ ਨੂੰ ਪਿਘਲਾਉਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਸਰਦੀਆਂ ਵਿੱਚ ਪੇਟ ਦੇ ਕੁਝ ਕੁਝਣ ਲਈ ਬਹੁਤ ਲਾਭਦਾਇਕ ਹੈ।
3 ਮਿੰਟ ਪੜ੍ਹੋ
ਹਵਾਲੇ ਅਤੇ ਸਰੋਤ
ਇਹ ਲੇਖ ਚਰਕ ਸੰਹਿਤਾ, ਸੁਸ਼ਰੁਤ ਸੰਹਿਤਾ ਅਤੇ ਅਸ਼ਟਾਂਗ ਹ੍ਰਿਦਯ ਵਰਗੇ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਆਯੁਰਵੈਦਿਕ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਦੇ ਸਿਧਾਂਤਾਂ ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਹੈ. ਕਿਸੇ ਵੀ ਸਿਹਤ ਸਮੱਸਿਆ ਲਈ ਯੋਗ ਆਯੁਰਵੈਦਿਕ ਡਾਕਟਰ ਦੀ ਸਲਾਹ ਲਓ.
- • Charaka Samhita (चरक संहिता)
- • Sushruta Samhita (सुश्रुत संहिता)
- • Ashtanga Hridaya (अष्टांग हृदय)
ਇਸ ਲੇਖ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਗਲਤੀ ਮਿਲੀ? ਸਾਨੂੰ ਦੱਸੋ