ਵਰਤਿਕਾ ਭਸਮ: ਪੇਟ ਦਰਦ ਅਤੇ ਤੇਜ਼ਾਬੀਅਤ ਦਾ ਦੇਸੀ ਇਲਾਜ
ਮਾਹਿਰ ਸਮੀਖਿਆ
AyurvedicUpchar ਸੰਪਾਦਕੀ ਟੀਮ ਦੁਆਰਾ ਸਮੀਖਿਆ
ਵਰਤਿਕਾ ਭਸਮ ਕੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਕਿਵੇਂ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ?
ਵਰਤਿਕਾ ਭਸਮ (Varatika Bhasma) ਗੌਰੀ ਖੱਟੀ ਜਾਂ ਕੌੜੀ ਦੇ ਖੋਲ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਵਿਧੀ ਨਾਲ ਜਲਾ ਕੇ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀ ਗਈ ਰਾਖ ਹੈ, ਜੋ ਪੇਟ ਦੀ ਤੇਜ਼ਾਬੀਅਤ, ਗੈਸ ਅਤੇ ਭੁੱਖ ਨਾ ਲੱਗਣ ਦੀ ਸਮੱਸਿਆ ਲਈ ਇੱਕ ਅਸਰਦਾਰ ਘਰੇਲੂ ਇਲਾਜ ਹੈ। ਇਹ ਸਿੱਧਾ ਪਾਚਨ ਅੱਗ (Jatharagni) ਨੂੰ ਤੇਜ਼ ਕਰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਪੇਟ ਵਿੱਚ ਜੰਮੇ ਹੋਏ ਕਫ਼ ਅਤੇ ਵਾਤ ਨੂੰ ਬਾਹਰ ਕੱਢਦੀ ਹੈ।
ਆਇੁਰਵੈਦਿਕ ਗੁਰੂਆਂ ਅਨੁਸਾਰ, ਵਰਤਿਕਾ ਭਸਮ ਦੀ ਤਾਸੀਰ 'ਗਰਮ' (Ushna Virya) ਅਤੇ ਸਵਾਦ 'ਤੇਜ਼' (Katu Rasa) ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵਾਤ ਅਤੇ ਕਫ਼ ਦੋਸ਼ ਨੂੰ ਸੰਤੁਲਿਤ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਜੇਕਰ ਇਸਨੂੰ ਜ਼ਿਆਦਾ ਮਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਲਿਆ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਇਹ ਪਿੱਤ ਦੋਸ਼ ਨੂੰ ਵਧਾ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਖੁਰਾਕ ਦਾ ਧਿਆਨ ਰੱਖਣਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ। ਚਰਕ ਸੰਹਿਤਾ ਅਤੇ ਭਾਵਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਨਿਘੰਟੂ ਵਰਗੀਆਂ ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਪੋਥੀਆਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਇਸਨੂੰ ਪਾਚਨ ਸ਼ਕਤੀ ਵਧਾਉਣ ਵਾਲੀ ਮੁੱਖ ਦਵਾਈ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਇਸ ਦਾ 'ਕਟੂ' (ਤੇਜ਼) ਸਵਾਦ ਸਿਰਫ਼ ਜੀਭ 'ਤੇ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਸਰੀਰ ਦੇ ਊਤਕਾਂ ਨੂੰ ਸਾਫ਼ ਕਰਨ ਅਤੇ ਮੈਟਾਬੋਲਿਜ਼ਮ ਨੂੰ ਤੇਜ਼ ਕਰਨ ਦਾ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਵਰਤਿਕਾ ਭਸਮ ਦੇ ਆਧੁਨਿਕ ਅਤੇ ਆਯੁਰਵੈਦਿਕ ਫਾਇਦੇ ਕੀ ਹਨ?
ਵਰਤਿਕਾ ਭਸਮ ਦਾ ਮੁੱਖ ਕੰਮ ਪੇਟ ਦੀਆਂ ਨਲੀਆਂ (Srotas) ਨੂੰ ਸਾਫ਼ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਭੋਜਨ ਨੂੰ ਪਚਾਉਣ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨੂੰ ਵਧਾਉਣਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਪੇਟ ਵਿੱਚ ਗੈਸ ਜਮ੍ਹਾਂ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਜਾਂ ਭੋਜਨ ਹਜ਼ਮ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਤਾਂ ਇਹ ਭਸਮ ਉਸ ਰੁਕਾਵਟ ਨੂੰ ਤੋੜਦੀ ਹੈ।
ਮੁੱਖ ਫਾਇਦੇ:
- ਤੇਜ਼ਾਬੀਅਤ ਅਤੇ ਖੱਟੀਆਂ ਡਕਾਰਾਂ: ਇਹ ਪੇਟ ਵਿੱਚ ਬਣੇ ਅਤਿਰਿਕਤ ਤੇਜ਼ਾਬ ਨੂੰ ਸੋਖ ਲੈਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਜਲਣ ਤੋਂ ਰਾਹਤ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।
- ਭੁੱਖ ਵਧਾਉਣਾ: ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਬੱਚਿਆਂ ਜਾਂ ਬਜ਼ੁਰ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਭੁੱਖ ਨਹੀਂ ਲੱਗਦੀ, ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਇਹ ਕੁਦਰਤੀ ਭੁੱਖ ਵਧਾਊ (Deepan) ਹੈ।
- ਮਾਲ-ਅਵਸ਼ੋਸ਼ਣ (Malabsorption) ਦੂਰ ਕਰਨਾ: ਜੇਕਰ ਖਾਣਾ ਪਚਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਤਾਕਤ ਨਹੀਂ ਮਿਲ ਰਹੀ, ਤਾਂ ਇਹ ਭਸਮ ਪੌਸ਼ਟਿਕ ਤੱਤਾਂ ਨੂੰ ਸੋਖਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰਦੀ ਹੈ।
ਵਰਤਿਕਾ ਭਸਮ ਦੇ ਆਯੁਰਵੈਦਿਕ ਗੁਣ (ਦ੍ਰਵਿਅਗੁਣ)
ਹਰ ਜੜੀ-ਬੂਟੀ ਦੇ ਪੰਜ ਮੂਲ ਗੁਣ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜੋ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਉਹ ਸਰੀਰ 'ਤੇ ਕਿਵੇਂ ਅਸਰ ਕਰੇਗੀ। ਵਰਤਿਕਾ ਭਸਮ ਦੇ ਗੁਣ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਅਨੁਸਾਰ ਹਨ:
| ਗੁਣ (ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ) | ਮੁੱਲ | ਤੁਹਾਡੇ ਸਰੀਰ 'ਤੇ ਅਸਰ |
|---|---|---|
| ਰਸ (ਸਵਾਦ) | ਕਟੂ (ਤੇਜ਼) | ਚਿਆਪਚ (Metabolism) ਵਧਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਨਾੜੀਆਂ ਨੂੰ ਸਾਫ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕਫ਼ ਨੂੰ ਘਟਾਉਂਦਾ ਹੈ। |
| ਗੁਣ (ਭੌਤਿਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ) | ਲਘੂ, ਤੀਖਣ | ਲਘੂ (ਹਲਕਾ) ਅਤੇ ਤੀਖਣ (ਤੇਜ਼) — ਇਹ ਜਲਦੀ ਜਜ਼ਬ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਊਤਕਾਂ ਵਿੱਚ ਡੂੰਘਾਈ ਤੱਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। |
| ਵੀਰਿਆ (ਤਾਕਤ/ਤਾਸੀਰ) | ਉਸ਼ਨ (ਗਰਮ) | ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਗਰਮੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਠੰਡੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਨਾਲ ਹੋਈ ਬੇਚੈਨੀ ਅਤੇ ਗੈਸ ਨੂੰ ਖਤਮ ਕਰਦਾ ਹੈ। |
| ਵਿਪਾਕ (ਪਚਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਅਸਰ) | ਕਟੂ | ਮਲ ਤਿਆਗ ਨੂੰ ਸਹੀ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚੋਂ ਵਿਸ਼ੈਲੇ ਪਦਾਰਥਾਂ ਨੂੰ ਬਾਹਰ ਕੱਢਦਾ ਹੈ। |
| ਦੋਸ਼ ਪ੍ਰਭਾਵ | ਵਾਤ-ਕਫ਼ ਸ਼ਾਮਕ | ਵਾਤ ਅਤੇ ਕਫ਼ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਪਿੱਤ ਵਾਲੇ ਲੋਕ ਸਾਵਧਾਨੀ ਵਰਤਣ। |
ਵਰਤਿਕਾ ਭਸਮ ਲੈਣ ਦਾ ਸਹੀ ਤਰੀਕਾ ਅਤੇ ਖੁਰਾਕ
ਵਰਤਿਕਾ ਭਸਮ ਨੂੰ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਗੁੜ, ਸ਼ਹਿਦ ਜਾਂ ਗਰਮ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਮਿਲਾ ਕੇ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਬੱਚਿਆਂ ਲਈ ਇਸਨੂੰ ਦੁੱਧ ਜਾਂ ਛਾਛ ਵਿੱਚ ਮਿਲਾ ਕੇ ਦੇਣਾ ਵਧੇਰੇ ਫਾਇਦੇਮੰਦ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਜੋ ਇਸਦਾ ਤੇਜ਼ ਅਸਰ ਨਰਮ ਹੋ ਸਕੇ।
ਆਮ ਖੁਰਾਕ: 125 mg ਤੋਂ 250 mg (ਤਕਰੀਬਨ ਚੌਥਾਈ ਚਮਚ ਦਾ ਬਹੁਤ ਹੀ ਛੋਟਾ ਹਿੱਸਾ) ਦਿਨ ਵਿੱਚ ਦੋ ਵਾਰ, ਖਾਣਾ ਖਾਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ। ਹਮੇਸ਼ਾ ਕਿਸੇ ਅਨੁਭਵੀ ਵੈਦ ਜਾਂ ਡਾਕਟਰ ਦੀ ਸਲਾਹ ਨਾਲ ਹੀ ਇਸਦੀ ਵਰਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰੋ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਗਰਭਵਤੀ ਔਰਤਾਂ ਅਤੇ ਛੋਟੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ।
ਅਕਸਰ ਪੁੱਛੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਸਵਾਲ
ਵਰਤਿਕਾ ਭਸਮ ਦਾ ਮੁੱਖ ਉਪਯੋਗ ਕੀ ਹੈ?
ਵਰਤਿਕਾ ਭਸਮ ਦਾ ਮੁੱਖ ਉਪਯੋਗ ਪੇਟ ਦੀ ਤੇਜ਼ਾਬੀਅਤ, ਗੈਸ, ਫੂਲਣ ਅਤੇ ਭੁੱਖ ਨਾ ਲੱਗਣ ਦੀ ਸਮੱਸਿਆ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨਾ ਹੈ। ਇਹ ਪਾਚਨ ਅੱਗ ਨੂੰ ਤੇਜ਼ ਕਰਕੇ ਭੋਜਨ ਨੂੰ ਸਹੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਚਾਉਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰਦੀ ਹੈ।
ਵਰਤਿਕਾ ਭਸਮ ਕਿਵੇਂ ਲੈਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ?
ਇਸਨੂੰ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਗੁੜ, ਸ਼ਹਿਦ ਜਾਂ ਗਰਮ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਮਿਲਾ ਕੇ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਬੱਚਿਆਂ ਲਈ ਇਸਨੂੰ ਦੁੱਧ ਜਾਂ ਛਾਛ ਵਿੱਚ ਮਿਲਾਉਣਾ ਵਧੇਰੇ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਕੀ ਵਰਤਿਕਾ ਭਸਮ ਗਰਮ ਤਾਸੀਰ ਦੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ?
ਜੀ ਹਾਂ, ਵਰਤਿਕਾ ਭਸਮ ਦੀ ਤਾਸੀਰ ਗਰਮ (Ushna) ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਪਿੱਤ ਦੋਸ਼ ਦੀ ਸਮੱਸਿਆ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਗਰਮੀ ਜ਼ਿਆਦਾ ਰਹੇ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਡਾਕਟਰੀ ਸਲਾਹ ਨਾਲ ਹੀ ਇਸਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
ਸੰਬੰਧਿਤ ਲੇਖ
ਤੇਜਪੱਤਾ: ਪੰਜਾਬੀ ਘਰਾਂ ਦਾ ਕਫ਼ ਅਤੇ ਵਾਤ ਨੂੰ ਸੰਤੁਲਿਤ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਆਯੁਰਵੈਦਿਕ ਪਾਚਨ ਟੋਨਿਕ
ਤੇਜਪੱਤਾ ਸਿਰਫ਼ ਖਾਣੇ ਦਾ ਮਸਾਲਾ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਇਹ ਆਯੁਰਵੈਦ ਵਿੱਚ ਪਾਚਨ ਅੱਗ (ਅੱਗਨੀ) ਨੂੰ ਬੁਲੰਦ ਕਰਨ ਅਤੇ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਜਮ੍ਹਾਂ ਕਫ਼ ਨੂੰ ਪਿਘਲਾਉਣ ਲਈ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਦਵਾਈ ਹੈ। ਚਰਕ ਸੰਹਿਤਾ ਅਨੁਸਾਰ, ਇਸਦੀ ਗਰਮ ਤਾਸੀਰ ਵਾਤ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤ ਕਰਦੀ ਹੈ ਪਰ ਪਿੱਤ ਵਾਲੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਇਸਦੇ ਸੇਵਨ ਵਿੱਚ ਸਾਵਧਾਨ ਰਹਿਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
3 ਮਿੰਟ ਪੜ੍ਹੋ
ਵ੍ਰਿੱਧੀ ਦੇ ਫਾਇਦੇ: ਤਣਾਅ ਅਤੇ ਸੋਜ ਨੂੰ ਕੁਦਰਤੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਘਟਾਓ
ਵ੍ਰਿੱਧੀ ਇੱਕ ਠੰਢੀ ਜੜੀ-ਬੂਟੀ ਹੈ ਜੋ ਆਯੁਰਵੈਦ ਵਿੱਚ ਤਣਾਅ ਘਟਾਉਣ ਅਤੇ ਸਰੀਰ ਦੇ ਟਿਸ਼ੂਆਂ ਨੂੰ ਤਾਜ਼ਾ ਕਰਨ ਲਈ ਵਰਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਅਸ਼ਟਵਰਗ ਸਮੂਹ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ ਅਤੇ ਵਾਤ-ਪਿੱਤ ਦੋਸ਼ ਨੂੰ ਸੰਤੁਲਿਤ ਕਰਕੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਪੋਸ਼ਣ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।
3 ਮਿੰਟ ਪੜ੍ਹੋ
ਤਵਕ (ਦਾਲਚੀਨੀ): ਸਰਦੀ, ਸੋਜ ਅਤੇ ਮੈਟਾਬॉਲਿਜ਼ਮ ਵਧਾਉਣ ਦਾ ਪੰਜਾਬੀ ਘਰੇਲੂ ਉਪਾਅ
ਤਵਕ ਜਾਂ ਦਾਲਚੀਨੀ ਸਰਦੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸਰੀਰ ਦੀ ਅੰਦਰੂਨੀ ਗਰਮੀ ਨੂੰ ਬਰਕਰਾਰ ਰੱਖਣ ਅਤੇ ਪਾਚਨ ਨੂੰ ਤੇਜ਼ ਕਰਨ ਲਈ ਇੱਕ ਕੁਦਰਤੀ ਘਰੇਲੂ ਉਪਾਅ ਹੈ। ਚਰਕ ਸੰਹਿਤਾ ਅਨੁਸਾਰ, ਇਹ ਕਫ਼ ਅਤੇ ਵਾਤ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਪਿੱਤ ਵਾਲੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਇਸਨੂੰ ਸੀਮਤ ਮਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਹੀ ਵਰਤਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
3 ਮਿੰਟ ਪੜ੍ਹੋ
ਮਹਾਮੰਜਿਸ਼ਠਾਦੀ: ਖੂਨ ਸਾਫ਼ ਕਰਨ ਅਤੇ ਚਮੜੀ ਦੇ ਰੋਗਾਂ ਲਈ ਪੁਰਾਣਾ ਘਰੇਲੂ ਨੁਸਖਾ
ਮਹਾਮੰਜਿਸ਼ਠਾਦੀ ਆਯੁਰਵੈਦ ਦੀ ਇੱਕ ਪੁਰਾਣੀ ਦਵਾਈ ਹੈ ਜੋ ਖੂਨ ਨੂੰ ਸਾਫ਼ ਕਰਕੇ ਚਮੜੀ ਦੇ ਰੋਗਾਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਮੁਹਾਸੇ ਅਤੇ ਦਾਗ-ਧੱਬਿਆਂ ਨੂੰ ਠੀਕ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਪਿੱਤ ਦੋਸ਼ ਨੂੰ ਸੰਤੁਲਿਤ ਕਰਕੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਅੰਦਰੋਂ ਸਾਫ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ।
3 ਮਿੰਟ ਪੜ੍ਹੋ
ਪਰਪਟਕ (ਗੁੜੀਆ): ਪਿੱਤ ਅਸੰਤੁਲਨ ਅਤੇ ਲੀਵਰ ਸਿਹਤ ਲਈ ਆਯੁਰਵੇਦ ਦੀ ਸਿਹਤਮੰਦ ਸ਼ਕਤੀ
ਪਰਪਟਕ ਜਾਂ ਗੁੜੀਆ ਪਿੱਤ ਦੋਸ਼ ਅਤੇ ਲੀਵਰ ਦੀ ਅੱਗ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤ ਕਰਨ ਲਈ ਆਯੁਰਵੇਦ ਦੀ ਇੱਕ ਪੁਰਾਣੀ ਦਵਾਈ ਹੈ। ਚਰਕ ਸੰਹਿਤਾ ਅਨੁਸਾਰ, ਇਹ ਗਰਮੀਆਂ ਵਿੱਚ ਹੋਣ ਵਾਲੀਆਂ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਲਈ ਕੁਦਰਤੀ ਇਲਾਜ ਹੈ ਅਤੇ ਲੀਵਰ ਐਨਜ਼ਾਈਮਾਂ ਨੂੰ ਸੰਤੁਲਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।
3 ਮਿੰਟ ਪੜ੍ਹੋ
ਚਵਿਆ (Chavya): ਪਾਚਨ ਸ਼ਕਤੀ ਵਧਾਉਣ ਅਤੇ ਵਾਤ-ਕਫ਼ ਨੂੰ ਸੰਤੁਲਿਤ ਕਰਨ ਦਾ ਪੁਰਾਣਾ ਘਰੇਲੂ ਏਤਕਾਰ
ਚਵਿਆ (Chavya) ਇੱਕ ਪੁਰਾਣੀ ਐਵੁਰਵੇਦਿਕ ਜੜੀ-ਬੂਟੀ ਹੈ ਜੋ ਪਾਚਨ ਅੱਗ ਨੂੰ ਜਗਾਉਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਵਾਤ-ਕਫ਼ ਦੋਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਚਰਕ ਸੰਹਿਤਾ ਅਨੁਸਾਰ, ਇਹ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਜਮ੍ਹਾਂ ਜ਼ਹਿਰੀਲੇ ਪਦਾਰਥਾਂ ਨੂੰ ਪਿਘਲਾਉਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਸਰਦੀਆਂ ਵਿੱਚ ਪੇਟ ਦੇ ਕੁਝ ਕੁਝਣ ਲਈ ਬਹੁਤ ਲਾਭਦਾਇਕ ਹੈ।
3 ਮਿੰਟ ਪੜ੍ਹੋ
ਹਵਾਲੇ ਅਤੇ ਸਰੋਤ
ਇਹ ਲੇਖ ਚਰਕ ਸੰਹਿਤਾ, ਸੁਸ਼ਰੁਤ ਸੰਹਿਤਾ ਅਤੇ ਅਸ਼ਟਾਂਗ ਹ੍ਰਿਦਯ ਵਰਗੇ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਆਯੁਰਵੈਦਿਕ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਦੇ ਸਿਧਾਂਤਾਂ ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਹੈ. ਕਿਸੇ ਵੀ ਸਿਹਤ ਸਮੱਸਿਆ ਲਈ ਯੋਗ ਆਯੁਰਵੈਦਿਕ ਡਾਕਟਰ ਦੀ ਸਲਾਹ ਲਓ.
- • Charaka Samhita (चरक संहिता)
- • Sushruta Samhita (सुश्रुत संहिता)
- • Ashtanga Hridaya (अष्टांग हृदय)
ਇਸ ਲੇਖ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਗਲਤੀ ਮਿਲੀ? ਸਾਨੂੰ ਦੱਸੋ