ਓਦੁੰਬਰ ਦੇ ਫਾਇਦੇ: ਖੂਨ ਰੋਕਣ ਅਤੇ ਪਿੱਤ ਨੂੰ ਸੰਤੁਲਿਤ ਕਰਨ ਦਾ ਕੁਦਰਤੀ ਤਰੀਕਾ
ਮਾਹਿਰ ਸਮੀਖਿਆ
AyurvedicUpchar ਸੰਪਾਦਕੀ ਟੀਮ ਦੁਆਰਾ ਸਮੀਖਿਆ
ਓਦੁੰਬਰ (Udumbara) ਕੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਕਿਉਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਹੈ?
ਓਦੁੰਬਰ, ਜਿਸਨੂੰ ਵਿਗਿਆਨਕ ਤੌਰ 'ਤੇ Ficus racemosa ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਖੂਨ ਰੋਕਣ (Raktastambhana) ਅਤੇ ਸ਼ੂਗਰ (Prameh) ਦੇ ਇਲਾਜ ਲਈ ਆਯੁਰਵੇਦ ਵਿੱਚ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਦਰੱਖਤ ਅਕਸਰ ਪਾਣੀ ਦੇ ਕਿਨਾਰੇ ਖੜ੍ਹਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ 'ਤੇ ਲਾਲ ਰੰਗ ਦੇ ਫਲ ਝੁੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਲੱਗਦੇ ਹਨ। ਇਸਦਾ ਸੁਆਦ ਤਿੱਖਾ ਅਤੇ ਸੁੱਕਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਆਯੁਰਵੇਦ ਵਿੱਚ 'ਕਸ਼ਾਇ' (Kashaya) ਜਾਂ ਸ਼ੁਕਾਉਣ ਵਾਲੀ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਕਹਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਇਹੀ ਕਸ਼ਾਇ ਰਸ ਇਸਦੀ ਮੁੱਖ ਤਾਕਤ ਹੈ ਜੋ ਸਰੀਰ ਦੇ ਟਿਸ਼ੂਆਂ ਨੂੰ ਸੁੰਗੜਨ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਕਰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਵਧੇਰੇ ਖੂਨ ਵਹਾਅ ਜਾਂ ਤਰਲ ਪਦਾਰਥਾਂ ਦੇ ਨੁਕਸਾਨ ਨੂੰ ਰੋਕਦੀ ਹੈ।
ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਆਯੁਰਵੇਦਿਕ ਕਿਤਾਬਾਂ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਚਰਕ ਸੰਹਿਤਾ (ਸੂਤਰ ਸਥਾਨ 1.10), ਵਿੱਚ ਓਦੁੰਬਰ ਨੂੰ ਗਰਮੀ ਅਤੇ ਖੂਨ ਵਹਾਅ ਵਾਲੀਆਂ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਲਈ ਪਹਿਲੀ ਦਵਾੀ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਕੁਦਰਤੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਖੂਨ ਦੀਆਂ ਨਾੜੀਆਂ ਅਤੇ ਮੇਲੇ (mucous membranes) ਨੂੰ ਸੁੰਗੜਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਸਾਡੀਆਂ ਦਾਦੀਆਂ-ਨਾਨੀਆਂ ਕਈ ਸਦੀਆਂ ਤੋਂ ਭਾਰੀ ਮਾਸਿਕ ਚੱਕਰ ਜਾਂ ਮਸੂੜਿਆਂ ਤੋਂ ਖੂਨ ਆਉਣ 'ਤੇ ਇਸਦੀ ਬਾਕਲ (ਬੇਲ) ਦਾ ਕੱਢਾ ਪੀਣ ਦੀ ਸਲਾਹ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਦਰੱਖਤ ਦੀ ਛਾਲ ਚਿੱਟੀ ਦੁੱਧ ਵਰਗੀ ਪਦਾਰਥ (latex) ਬਣਾਉਂਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਇਸਦੀ ਤਾਕਤ ਅਤੇ ਸਰੀਰ ਦੇ ਟਿਸ਼ੂਆਂ ਨੂੰ ਜੋੜਨ ਦੀ ਕੁਸ਼ਲਤਾ ਦਾ ਸੰਕੇਤ ਹੈ।
"ਓਦੁੰਬਰ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਠੰਡੀ ਅਤੇ ਭਾਰੀ ਹੈ, ਜੋ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਗਰਮੀ (Pitta) ਨੂੰ ਸਿੱਧਾ ਘਟਾਉਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਖੂਨ ਨੂੰ ਸੰਘਣਾ ਕਰਕੇ ਵਹਾਅ ਨੂੰ ਰੋਕਦੀ ਹੈ।"
ਓਦੁੰਬਰ ਦੇ ਆਯੁਰਵੇਦਿਕ ਗੁਣ ਅਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਕੀ ਹਨ?
ਓਦੁੰਬਰ ਦੇ ਗੁਣ ਇਸਦੇ ਸਰੀਰ 'ਤੇ ਪੈਣ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਲਈ ਬਹੁਤ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹਨ। ਇਸਦਾ ਸੁਆਦ ਕਸ਼ਾਇ (ਸੁੱਕਾ) ਹੈ, ਇਸਦੀ ਤਾਕਤ (Virya) ਠੰਡੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਪਚਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਸਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ (Vipaka) ਮਿੱਠਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਤਿੰਨੇ ਗੁਣ ਮਿਲ ਕੇ ਇਸਨੂੰ ਪਿੱਤ (Pitta) ਅਤੇ ਕਫ਼ (Kapha) ਦੋਸ਼ ਨੂੰ ਸੰਤੁਲਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਬਿਹਤਰੀਨ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਸਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਭਾਰੀ ਅਤੇ ਸੁੱਕੀ ਹੈ, ਇਹ ਕਮਜ਼ੋਰ ਪਾਚਨ ਸ਼ਕਤੀ ਵਾਲੇ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਥੋੜ੍ਹਾ ਭਾਰੀ ਪੈ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਓਦੁੰਬਰ ਦਾ ਆਯੁਰਵੇਦਿਕ ਪ੍ਰੋਫਾਈਲ
| ਗੁਣ (Property) | ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਆਖਿਆ |
|---|---|
| ਰਸ (Rasa) | ਕਸ਼ਾਇ (ਸੁੱਕਾ/ਸੰਕੁਚਿਤ ਕਰਨ ਵਾਲਾ) |
| ਗੁਣ (Guna) | ਭਾਰੀ (Guru) ਅਤੇ ਸੁੱਕਾ (Ruksha) |
| ਵਿਰਯ (Virya) | ਸ਼ੀਤਲ (ਠੰਡਾ) |
| ਵਿਪਕ (Vipaka) | ਮਿੱਠਾ (Madhura) |
| ਦੋਸ਼ ਅਭਿਯਾਵਰ (Effect on Doshas) | ਪਿੱਤ ਅਤੇ ਕਫ਼ ਨੂੰ ਸੰਤੁਲਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਵਾਤ ਨੂੰ ਵਧਾ ਸਕਦਾ ਹੈ |
ਓਦੁੰਬਰ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਿਵੇਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ?
ਓਦੁੰਬਰ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇਸਦੀ ਬਾਕਲ (bark), ਜੜ੍ਹਾਂ ਅਤੇ ਫਲਾਂ ਤੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਸਭ ਤੋਂ ਆਮ ਤਰੀਕਾ ਇਸਦਾ ਕੱਢਾ (decoction) ਬਣਾਉਣਾ ਹੈ। ਤੁਸੀਂ ਚੂਰਨ (powder) ਜਾਂ ਗੋਲੀਆਂ ਵੀ ਲੈ ਸਕਦੇ ਹੋ, ਪਰ ਕੱਢਾ ਸਭ ਤੋਂ ਤੇਜ਼ ਅਸਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਆਪਣੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਲਈ ਹਮੇਸ਼ਾ ਕਿਸੇ ਆਯੁਰਵੇਦਿਕ ਡਾਕਟਰ ਦੀ ਸਲਾਹ ਲਓ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਜੇਕਰ ਤੁਹਾਡੀ ਪਾਚਨ ਸ਼ਕਤੀ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੈ ਜਾਂ ਤੁਸੀਂ ਗਰਭਵਤੀ ਹੋ।
"ਚਰਕ ਸੰਹਿਤਾ ਅਨੁਸਾਰ, ਓਦੁੰਬਰ ਦਾ ਕੱਢਾ ਖੂਨ ਵਹਾਅ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਅਤੇ ਪਿੱਤ ਦੋਸ਼ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤ ਕਰਨ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਕੁਦਰਤੀ ਦਵਾਈ ਹੈ।"
ਅਕਸਰ ਪੁੱਛੇ ਜਾਂਦੇ ਸਵਾਲ (FAQ)
ਓਦੁੰਬਰ ਦਾ ਮੁੱਖ ਆਯੁਰਵੇਦਿਕ ਉਪਯੋਗ ਕੀ ਹੈ?
ਓਦੁੰਬਰ ਦਾ ਮੁੱਖ ਉਪਯੋਗ ਖੂਨ ਰੋਕਣ (Raktastambhana) ਅਤੇ ਸ਼ੂਗਰ ਨੂੰ ਕੰਟਰੋਲ ਕਰਨ (Pramehaghna) ਲਈ ਹੈ। ਇਹ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚੋਂ ਗਰਮੀ (Pitta) ਅਤੇ ਕਫ਼ (Kapha) ਨੂੰ ਘਟਾ ਕੇ ਸੰਤੁਲਨ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ।
ਓਦੁੰਬਰ ਦੀ ਖੁਰਾਕ (Dosage) ਕਿਵੇਂ ਲੈਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ?
ਤੁਸੀਂ ਓਦੁੰਬਰ ਦਾ ਚੂਰਨ (1/2 ਤੋਂ 1 ਚਮਚ) ਗਰਮ ਪਾਣੀ ਜਾਂ ਦੁੱਧ ਨਾਲ ਲੈ ਸਕਦੇ ਹੋ, ਜਾਂ ਇਸਦਾ ਕੱਢਾ (1 ਚਮਚ ਬਾਕਲ ਨੂੰ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਉਬਾਲ ਕੇ) ਪੀ ਸਕਦੇ ਹੋ। ਖੁਰਾਕ ਹਮੇਸ਼ਾ ਆਪਣੀ ਸਥਿਤੀ ਅਨੁਸਾਰ ਡਾਕਟਰ ਦੀ ਸਲਾਹ ਨਾਲ ਹੀ ਤੈਅ ਕਰੋ।
ਕੀ ਓਦੁੰਬਰ ਵਾਤ (Vata) ਦੋਸ਼ ਵਾਲੇ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਠੀਕ ਹੈ?
ਨਹੀਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਓਦੁੰਬਰ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਸੁੱਕੀ ਅਤੇ ਭਾਰੀ ਹੈ, ਇਹ ਵਾਤ ਦੋਸ਼ ਵਧਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਤੁਹਾਨੂੰ ਵਾਤ ਦੀ ਸਮੱਸਿਆ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਸਨੂੰ ਸਾਵਧਾਨੀ ਨਾਲ ਅਤੇ ਸਿਰਫ਼ ਡਾਕਟਰ ਦੀ ਨਿਗਰਾਨੀ ਹੇਠ ਹੀ ਵਰਤੋ।
ਅਕਸਰ ਪੁੱਛੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਸਵਾਲ
ਓਦੁੰਬਰ ਦਾ ਆਯੁਰਵੇਦ ਵਿੱਚ ਕੀ ਉਪਯੋਗ ਹੈ?
ਓਦੁੰਬਰ ਦਾ ਮੁੱਖ ਉਪਯੋਗ ਖੂਨ ਵਹਾਅ ਰੋਕਣ (Raktastambhana) ਅਤੇ ਸ਼ੂਗਰ (Prameh) ਦੇ ਇਲਾਜ ਲਈ ਹੈ। ਇਹ ਪਿੱਤ ਅਤੇ ਕਫ਼ ਦੋਸ਼ ਨੂੰ ਸੰਤੁਲਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਓਦੁੰਬਰ ਦੀ ਖੁਰਾਕ ਕਿਵੇਂ ਲੈਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ?
ਤੁਸੀਂ ਓਦੁੰਬਰ ਦਾ ਚੂਰਨ (1/2-1 ਚਮਚ) ਗਰਮ ਪਾਣੀ ਜਾਂ ਦੁੱਧ ਨਾਲ, ਜਾਂ ਕੱਢਾ (ਬਾਕਲ ਨੂੰ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਉਬਾਲ ਕੇ) ਲੈ ਸਕਦੇ ਹੋ। ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਘੱਟ ਖੁਰਾਕ ਨਾਲ ਕਰੋ।
ਕੀ ਓਦੁੰਬਰ ਵਾਤ ਦੋਸ਼ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਠੀਕ ਹੈ?
ਨਹੀਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਸਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਸੁੱਕੀ ਅਤੇ ਭਾਰੀ ਹੈ, ਇਹ ਵਾਤ ਦੋਸ਼ ਨੂੰ ਵਧਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਸਨੂੰ ਵਾਤ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸਾਵਧਾਨੀ ਨਾਲ ਵਰਤਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਸੰਬੰਧਿਤ ਲੇਖ
ਧਮਾਸਾ ਦੇ ਲਾਭ: ਖੂਨ ਸਾਫ਼ ਕਰਨਾ, ਚਮੜੀ ਦੇ ਘਾਵ ਠੀਕ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਪੇਸ਼ੀਆਂ ਦਾ ਦਰਦ
ਧਮਾਸਾ ਇੱਕ ਕੌੜੀ ਜੜੀ-ਬੂਟੀ ਹੈ ਜੋ ਖੂਨ ਸਾਫ਼ ਕਰਨ ਅਤੇ ਚਮੜੀ ਦੇ ਘਾਵਾਂ ਨੂੰ ਠੀਕ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਸਰੀਰ ਦੀ ਅੱਧੀ ਗਰਮੀ ਨੂੰ ਘਟਾਉਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਪੁਰਾਣੇ ਤੋਂ ਫੋੜਿਆਂ ਲਈ ਵਰਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
4 ਮਿੰਟ ਪੜ੍ਹੋ
ਪੁਨਰਨਵਾਦਿ ਗੁਗਗੁਲ: ਜੋੜਾਂ ਦੀ ਸੋਜ, ਗੌਟ ਅਤੇ ਸੂਜਨ ਲਈ ਪੁਰਾਣਾ ਘਰੇਲੂ ਇਲਾਜ
ਪੁਨਰਨਵਾਦਿ ਗੁਗਗੁਲ ਜੋੜਾਂ ਦੀ ਸੋਜ ਅਤੇ ਗੌਟ ਲਈ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਆਯੁਰਵੈਦਿਕ ਇਲਾਜ ਹੈ। ਇਹ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਜਮ੍ਹਾਂ ਜ਼ਹਿਰੀਲੇ ਪਦਾਰਥਾਂ ਨੂੰ ਸਾਫ਼ ਕਰਕੇ ਸੋਜ ਨੂੰ ਘਟਾਉਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਦਰਦ ਵਿੱਚ ਰਾਹਤ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
3 ਮਿੰਟ ਪੜ੍ਹੋ
ਬ੍ਰਿਹਤੀ ਦੇ ਫਾਇਦੇ: ਸਾਹ ਦੀ ਸਮੱਸਿਆ ਅਤੇ ਦਿਲ ਦੀ ਤਾਕਤ ਲਈ ਪੁਰਾਣਾ ਘਰੇਲੂ ਹੱਲ
ਬ੍ਰਿਹਤੀ ਆਯੁਰਵੇਦ ਵਿੱਚ ਸਾਹ ਦੀ ਸਮੱਸਿਆ ਅਤੇ ਦਿਲ ਦੀ ਤਾਕਤ ਲਈ ਵਰਤੀ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਇੱਕ ਕੰਟੇਦਾਰ ਜੜ੍ਹ ਹੈ। ਚਰਕ ਸੰਹਿਤਾ ਅਨੁਸਾਰ, ਇਹ ਮੋਟੇ ਬਲਗਮ ਨੂੰ ਪਤਲਾ ਕਰਦੀ ਹੈ ਪਰ ਇਸਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਡਾਕਟਰ ਦੀ ਨਿਗਰਾਨੀ ਵਿੱਚ ਹੀ ਵਰਤਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
2 ਮਿੰਟ ਪੜ੍ਹੋ
ਮੰਦੂਰ ਭਸਮ ਦੇ ਫਾਇਦੇ: ਖੂਨ ਦੀ ਕਮੀ ਅਤੇ ਲੀਵਰ ਦੀ ਤਾਕਤ ਲਈ ਸੁਨਹਿਰੀ ਉਪਾਅ
ਮੰਦੂਰ ਭਸਮ ਕੱਚੇ ਲੋਹੇ ਤੋਂ ਬਿਲਕੁਲ ਵੱਖਰਾ ਹੈ, ਜੋ ਆਯੁਰਵੇਦਿਕ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਨਾਲ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਬਣਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਖੂਨ ਦੀ ਕਮੀ ਨੂੰ ਖਤਮ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਲੀਵਰ ਨੂੰ ਤਾਕਤ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਬਿਨਾਂ ਪਾਚਨ ਨੂੰ ਬਿਗੜੇ।
3 ਮਿੰਟ ਪੜ੍ਹੋ
ਆਮ ਦੇ ਫਾਇਦੇ: ਵਾਤ ਅਤੇ ਪਿੱਤ ਅਸੰਤੁਲਨ ਲਈ ਠੰਡਕ ਅਤੇ ਤਾਕਤ ਦਾ ਸਰੋਤ
ਪਕੇ ਹੋਏ ਆਮ ਵਾਤ ਅਤੇ ਪਿੱਤ ਨੂੰ ਸੰਤੁਲਿਤ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਠੰਡਕ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਆਯੁਰਵੇਦ ਅਨੁਸਾਰ, ਇਹ ਸਰੀਰ ਦੀ ਗਰਮੀ ਨੂੰ ਘਟਾਉਣ ਅਤੇ ਟਿਸ਼ੂਆਂ ਨੂੰ ਪੋਸ਼ਣ ਦੇਣ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਫਲ ਹੈ।
3 ਮਿੰਟ ਪੜ੍ਹੋ
ਚਕਰਗਜ (Celosia argentea) ਦੇ ਆਯੁਰਵੈਦਿਕ ਲਾਭ: ਪਿਸ਼ਾਬ ਦੇ ਪੱਥਰ ਅਤੇ ਪਿੱਤ ਸੰਤੁਲਨ ਲਈ ਕੁਦਰਤੀ ਇਲਾਜ
ਚਕਰਗਜ (Celosia argentea) ਇੱਕ ਕੁਦਰਤੀ ਜੜੀ-ਬੂਟੀ ਹੈ ਜੋ ਪਿਸ਼ਾਬ ਦੇ ਪੱਥਰਾਂ ਨੂੰ ਪੀਸਣ ਅਤੇ ਪਿੱਤ ਨੂੰ ਸੰਤੁਲਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਵਰਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸਦੇ ਮਿੱਠੇ ਸਵਾਦ ਅਤੇ ਠੰਢੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨੇ ਇਸਨੂੰ ਗਰਮੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਠੰਢਾ ਰੱਖਣ ਦਾ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਇਲਾਜ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।
4 ਮਿੰਟ ਪੜ੍ਹੋ
ਹਵਾਲੇ ਅਤੇ ਸਰੋਤ
ਇਹ ਲੇਖ ਚਰਕ ਸੰਹਿਤਾ, ਸੁਸ਼ਰੁਤ ਸੰਹਿਤਾ ਅਤੇ ਅਸ਼ਟਾਂਗ ਹ੍ਰਿਦਯ ਵਰਗੇ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਆਯੁਰਵੈਦਿਕ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਦੇ ਸਿਧਾਂਤਾਂ ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਹੈ. ਕਿਸੇ ਵੀ ਸਿਹਤ ਸਮੱਸਿਆ ਲਈ ਯੋਗ ਆਯੁਰਵੈਦਿਕ ਡਾਕਟਰ ਦੀ ਸਲਾਹ ਲਓ.
- • Charaka Samhita (चरक संहिता)
- • Sushruta Samhita (सुश्रुत संहिता)
- • Ashtanga Hridaya (अष्टांग हृदय)
ਇਸ ਲੇਖ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਗਲਤੀ ਮਿਲੀ? ਸਾਨੂੰ ਦੱਸੋ