तरबूਜ (Watermelon)
ਆਯੁਰਵੈਦਿਕ ਜੜੀ-ਬੂਟੀ
तरबूਜ (Watermelon): ਪਿੱਤ ਸ਼ਾਂਤ ਕਰਨ, ਗਰਮੀ ਘਟਾਉਣ ਅਤੇ ਪੇਸ਼ਾਬ ਦੀ ਸਮੱਸਿਆ ਲਈ ਕੁਦਰਤੀ ਉਪਾਅ
ਮਾਹਿਰ ਸਮੀਖਿਆ
AyurvedicUpchar ਸੰਪਾਦਕੀ ਟੀਮ ਦੁਆਰਾ ਸਮੀਖਿਆ
तरबूਜ (Watermelon) ਕੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਸਰੀਰ 'ਤੇ ਕਿਵੇਂ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ?
तरबूਜ (ਪਾਣੀ ਦਾ ਕੱਢਾ) ਇੱਕ ਕੁਦਰਤੀ ਠੰਢਕ ਪਹੁੰਚਾਉਣ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਪੇਸ਼ਾਬ ਵਧਾਉਣ ਵਾਲਾ (diuretic) ਫਲ ਹੈ। ਆਯੁਰਵੇਦ ਵਿੱਚ ਇਸਦਾ ਮੁੱਖ ਕੰਮ ਪਿੱਤ ਦੋਸ਼ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤ ਕਰਨਾ, ਪਿਆਸ ਮਿਟਾਉਣਾ ਅਤੇ ਮੂਤਰ ਮਾਰਗ ਦੀ ਸਾਫ਼-ਸਫਾਈ ਕਰਨਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਤੁਸੀਂ ਇਸਦੇ ਰਸਭਰੇ ਟੁਕੜੇ ਖਾਓਦੇ ਹੋ, ਤਾਂ ਇਹ ਸਰੀਰ ਦੀ ਅੰਦਰੂਨੀ ਗਰਮੀ ਨੂੰ ਤੁਰੰਤ ਸੋਖ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸੁੱਕੇ ਜਾਂ ਜਲੇ ਹੋਏ ਟਿਸ਼ੂਆਂ ਨੂੰ ਠੰਢਾ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਚਰਕ ਸੰਹਿਤਾ ਅਤੇ ਭਾਵ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਨਿਘੰਟੂ ਵਰਗੇ ਪੁਰਾਣੇ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਵਿੱਚ तरबूਜ ਨੂੰ 'ਸੀਤ ਵਿਰਿਆ' (ਠੰਡੀ ਸ਼ਕਤੀ) ਵਾਲਾ ਦਰਜਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸਦਾ ਸਵਾਦ ਮਧੁਰ (ਮਿੱਠਾ) ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਇਸਨੂੰ ਪੋਸ਼ਕ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਦਿਮਾਗ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਇਹ ਪਿੱਤ ਲਈ ਅਮ੍ਰਿਤ ਸਮਾਨ ਹੈ, ਪਰ ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਇਸਨੂੰ ਜ਼ਿਆਦਾ ਖਾਵੇ ਜਾਂ ਜਿਸਦਾ ਪਾਚਨ ਤਾਕਤ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਇਹ ਵਾਤ ਅਤੇ ਕਫ ਦੋਸ਼ ਨੂੰ ਵਧਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਆਯੁਰਵੇਦ ਅਨੁਸਾਰ, ਸਵਾਦ ਸਿਰਫ ਜੀਭ ਦਾ ਅਨੁਭਵ ਨਹੀਂ, ਇਹ ਸਿੱਧੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਤੁਹਾਡੇ ਟਿਸ਼ੂਆਂ ਅਤੇ ਮਨ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਸਰੀਰ ਦੀ ਗਰਮੀ ਨੂੰ ਠੰਢਾ ਕਰਨ ਅਤੇ ਪਿੱਤ ਨੂੰ ਸੰਤੁਲਿਤ ਰੱਖਣ ਲਈ ਆਯੁਰਵੇਦ ਵਿੱਚ तरबूਜ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਕੁਦਰਤੀ ਠੰਢਕ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
तरबूਜ ਦੇ ਆਯੁਰਵੇਦਿਕ ਗੁਣ (Properties) ਕੀ ਹਨ?
तरबूਜ ਦੇ ਮੁੱਖ ਆਯੁਰਵੇਦਿਕ ਗੁਣ ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਹਨ: ਇਹ ਮਧੁਰ (ਮਿੱਠਾ) ਰਸ ਵਾਲਾ, ਗੁਰੂ-ਸਨਿਗਧ (ਭਾਰੀ ਅਤੇ ਚਿਕਨਾ) ਗੁਣ ਵਾਲਾ, ਸੀਤ (ਠੰਡਾ) ਵਿਰਿਆ ਵਾਲਾ, ਅਤੇ ਪਾਚਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵੀ ਮਧੁਰ ਵਿਪਾਕ ਵਾਲਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹਨਾਂ ਗੁਣਾਂ ਨੂੰ ਸਮਝਣਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਇਹੀ ਤੈਅ ਕਰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇਹ ਫਲ ਤੁਹਾਡੇ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਕਿਵੇਂ ਕੰਮ ਕਰੇਗਾ ਅਤੇ ਕਿਹੜੇ ਰੋਗ ਦੂਰ ਕਰੇਗਾ।
| ਗੁਣ (ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ) | ਮਾਨ (Value) | ਸਰੀਰ 'ਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵ (Effect) |
|---|---|---|
| ਰਸ (ਸਵਾਦ) | ਮਧੁਰ | ਪੋਸ਼ਕ, ਟਿਸ਼ੂ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲਾ, ਅਤੇ ਮਨ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤ ਕਰਨ ਵਾਲਾ। |
| ਗੁਣ (ਭੌਤਿਕ ਗੁਣ) | ਗੁਰੂ, ਸਨਿਗਧ | ਗੁਰੂ (ਭਾਰੀ) ਅਤੇ ਸਨਿਗਧ (ਚਿਕਨਾ) — ਇਹ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਤਰਲਤਾ ਅਤੇ ਚਿਕਨਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। |
| ਵਿਰਿਆ (ਸਰਗਰਮੀ) | ਸੀਤ (ਠੰਡਾ) | ਸਰੀਰ ਦੀ ਗਰਮੀ ਨੂੰ ਘਟਾਉਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਪਿੱਤ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। |
| ਵਿਪਾਕ (ਪਾਚਨ ਬਾਅਦ) | ਮਧੁਰ | ਪਾਚਨ ਬਾਅਦ ਵੀ ਮਿੱਠਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਤਾਕਤ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। |
ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਹਰ ਰੋਜ਼ तरबूਜ ਖਾ ਸਕਦੇ ਹੋ?
ਹਾਂ, ਗਰਮੀਆਂ ਵਿੱਚ ਜਾਂ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ 'ਪਿੱਤ' ਹੈ, ਉਹ ਹਰ ਰੋਜ਼ तरबूਜ ਖਾ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਪਰ ਸਰਦੀਆਂ ਦੇ ਮੌਸਮ ਵਿੱਚ ਇਸਦੀ ਮਾਤਰਾ ਸੀਮਤ ਰੱਖਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਜੋ ਲੋਕ ਇਸਨੂੰ ਰੋਜ਼ ਖਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਇਸ ਵਿੱਚ ਥੋੜ੍ਹਾ ਸਾਕ (ਨਮਕ) ਅਤੇ ਕਾਲੀ ਮਿਰਚ ਮਿਲਾ ਕੇ ਖਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਜੋ ਵਾਤ ਦੋਸ਼ ਸੰਤੁਲਿਤ ਰਹੇ।
ਕੀ तरबੂਜ ਪੇਸ਼ਾਬ ਦੀ ਸਮੱਸਿਆ ਵਿੱਚ ਫਾਇਦੇਮੰਦ ਹੈ?
ਹਾਂ, तरबੂਜ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀ ਦੀ ਮਾਤਰਾ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਸਰੀਰ ਤੋਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਪਦਾਰਥ (toxins) ਨੂੰ ਪੇਸ਼ਾਬ ਰਾਹੀਂ ਬਾਹਰ ਕੱਢਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਮੂਤਰ ਮਾਰਗ ਵਿੱਚ ਪੱਥਰੀ ਬਣਨ ਤੋਂ ਰੋਕਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜਲਨ ਨੂੰ ਘਟਾਉਂਦਾ ਹੈ।
ਕੀ ਇਹ ਵਜ਼ਨ ਘਟਾਉਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰਦਾ ਹੈ?
ਹਾਂ, तरबੂਜ ਵਿੱਚ ਕੈਲੋਰੀ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਪਰ ਪੋਸ਼ਕ ਤੱਤ ਅਤੇ ਪਾਣੀ ਦੀ ਮਾਤਰਾ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਪੇਟ ਨੂੰ ਭਰਪੂਰ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਵਾਉਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜ਼ਿਆਦਾ ਖਾਣ ਤੋਂ ਰੋਕਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਵਜ਼ਨ ਕਾਬੂ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਅਕਸਰ ਪੁੱਛੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਸਵਾਲ
ਕੀ ਗਰਮੀਆਂ ਵਿੱਚ ਹਰ ਰੋਜ਼ तरबूਜ ਖਾ ਸਕਦੇ ਹਾਂ?
ਹਾਂ, ਗਰਮੀਆਂ ਵਿੱਚ ਜਾਂ ਪਿੱਤ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਵਾਲੇ ਲੋਕ ਹਰ ਰੋਜ਼ तरबूਜ ਖਾ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਸਰਦੀਆਂ ਵਿੱਚ ਇਸਨੂੰ ਘੱਟ ਮਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਖਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਨਾਲ ਨਮਕ-ਮਿਰਚ ਮਿਲਾਉਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
ਕੀ तरबੂਜ ਪੇਸ਼ਾਬ ਦੀ ਸਮੱਸਿਆ ਲਈ ਠੀਕ ਹੈ?
ਹਾਂ, ਇਹ ਇੱਕ ਮੂਤਰਲ (diuretic) ਫਲ ਹੈ ਜੋ ਸਰੀਰ ਤੋਂ ਜ਼ਹਿਰੀਲੇ ਪਦਾਰਥਾਂ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ਾਬ ਰਾਹੀਂ ਬਾਹਰ ਕੱਢਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਪੇਸ਼ਾਬ ਦੀ ਸੜਨ ਜਾਂ ਪੱਥਰੀ ਦੀ ਸਮੱਸਿਆ ਵਿੱਚ ਫਾਇਦੇਮੰਦ ਹੈ।
ਕੀ ਕਮਜ਼ੋਰ ਪਾਚਨ ਵਾਲੇ ਲੋਕ तरबूਜ ਖਾ ਸਕਦੇ ਹਨ?
ਜੇਕਰ ਪਾਚਨ ਤਾਕਤ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੈ, ਤਾਂ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਖਾਣ ਨਾਲ ਵਾਤ ਅਤੇ ਕਫ ਵਧ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਥੋੜ੍ਹੀ ਮਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਨਮਕ ਜਾਂ ਜੀਰਾ ਮਿਲਾ ਕੇ ਖਾਣਾ ਵਧੀਆ ਹੈ।
तरबूਜ ਖਾਣ ਦਾ ਸਹੀ ਸਮਾਂ ਕੀ ਹੈ?
ਆਯੁਰਵੇਦ ਅਨੁਸਾਰ, ਦੁਪਹਿਰ ਦੇ ਸਮੇਂ ਜਾਂ ਗਰਮੀ ਵਿੱਚ ਇਸਦਾ ਸੇਵਨ ਕਰਨਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਹੈ। ਰਾਤ ਨੂੰ ਖਾਣ ਤੋਂ ਬਚਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਪਾਚਨ ਲਈ ਭਾਰੀ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਸੰਬੰਧਿਤ ਲੇਖ
ਤੇਜਪੱਤਾ: ਪੰਜਾਬੀ ਘਰਾਂ ਦਾ ਕਫ਼ ਅਤੇ ਵਾਤ ਨੂੰ ਸੰਤੁਲਿਤ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਆਯੁਰਵੈਦਿਕ ਪਾਚਨ ਟੋਨਿਕ
ਤੇਜਪੱਤਾ ਸਿਰਫ਼ ਖਾਣੇ ਦਾ ਮਸਾਲਾ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਇਹ ਆਯੁਰਵੈਦ ਵਿੱਚ ਪਾਚਨ ਅੱਗ (ਅੱਗਨੀ) ਨੂੰ ਬੁਲੰਦ ਕਰਨ ਅਤੇ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਜਮ੍ਹਾਂ ਕਫ਼ ਨੂੰ ਪਿਘਲਾਉਣ ਲਈ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਦਵਾਈ ਹੈ। ਚਰਕ ਸੰਹਿਤਾ ਅਨੁਸਾਰ, ਇਸਦੀ ਗਰਮ ਤਾਸੀਰ ਵਾਤ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤ ਕਰਦੀ ਹੈ ਪਰ ਪਿੱਤ ਵਾਲੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਇਸਦੇ ਸੇਵਨ ਵਿੱਚ ਸਾਵਧਾਨ ਰਹਿਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
3 ਮਿੰਟ ਪੜ੍ਹੋ
ਵ੍ਰਿੱਧੀ ਦੇ ਫਾਇਦੇ: ਤਣਾਅ ਅਤੇ ਸੋਜ ਨੂੰ ਕੁਦਰਤੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਘਟਾਓ
ਵ੍ਰਿੱਧੀ ਇੱਕ ਠੰਢੀ ਜੜੀ-ਬੂਟੀ ਹੈ ਜੋ ਆਯੁਰਵੈਦ ਵਿੱਚ ਤਣਾਅ ਘਟਾਉਣ ਅਤੇ ਸਰੀਰ ਦੇ ਟਿਸ਼ੂਆਂ ਨੂੰ ਤਾਜ਼ਾ ਕਰਨ ਲਈ ਵਰਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਅਸ਼ਟਵਰਗ ਸਮੂਹ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ ਅਤੇ ਵਾਤ-ਪਿੱਤ ਦੋਸ਼ ਨੂੰ ਸੰਤੁਲਿਤ ਕਰਕੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਪੋਸ਼ਣ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।
3 ਮਿੰਟ ਪੜ੍ਹੋ
ਤਵਕ (ਦਾਲਚੀਨੀ): ਸਰਦੀ, ਸੋਜ ਅਤੇ ਮੈਟਾਬॉਲਿਜ਼ਮ ਵਧਾਉਣ ਦਾ ਪੰਜਾਬੀ ਘਰੇਲੂ ਉਪਾਅ
ਤਵਕ ਜਾਂ ਦਾਲਚੀਨੀ ਸਰਦੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸਰੀਰ ਦੀ ਅੰਦਰੂਨੀ ਗਰਮੀ ਨੂੰ ਬਰਕਰਾਰ ਰੱਖਣ ਅਤੇ ਪਾਚਨ ਨੂੰ ਤੇਜ਼ ਕਰਨ ਲਈ ਇੱਕ ਕੁਦਰਤੀ ਘਰੇਲੂ ਉਪਾਅ ਹੈ। ਚਰਕ ਸੰਹਿਤਾ ਅਨੁਸਾਰ, ਇਹ ਕਫ਼ ਅਤੇ ਵਾਤ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਪਿੱਤ ਵਾਲੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਇਸਨੂੰ ਸੀਮਤ ਮਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਹੀ ਵਰਤਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
3 ਮਿੰਟ ਪੜ੍ਹੋ
ਮਹਾਮੰਜਿਸ਼ਠਾਦੀ: ਖੂਨ ਸਾਫ਼ ਕਰਨ ਅਤੇ ਚਮੜੀ ਦੇ ਰੋਗਾਂ ਲਈ ਪੁਰਾਣਾ ਘਰੇਲੂ ਨੁਸਖਾ
ਮਹਾਮੰਜਿਸ਼ਠਾਦੀ ਆਯੁਰਵੈਦ ਦੀ ਇੱਕ ਪੁਰਾਣੀ ਦਵਾਈ ਹੈ ਜੋ ਖੂਨ ਨੂੰ ਸਾਫ਼ ਕਰਕੇ ਚਮੜੀ ਦੇ ਰੋਗਾਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਮੁਹਾਸੇ ਅਤੇ ਦਾਗ-ਧੱਬਿਆਂ ਨੂੰ ਠੀਕ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਪਿੱਤ ਦੋਸ਼ ਨੂੰ ਸੰਤੁਲਿਤ ਕਰਕੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਅੰਦਰੋਂ ਸਾਫ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ।
3 ਮਿੰਟ ਪੜ੍ਹੋ
ਪਰਪਟਕ (ਗੁੜੀਆ): ਪਿੱਤ ਅਸੰਤੁਲਨ ਅਤੇ ਲੀਵਰ ਸਿਹਤ ਲਈ ਆਯੁਰਵੇਦ ਦੀ ਸਿਹਤਮੰਦ ਸ਼ਕਤੀ
ਪਰਪਟਕ ਜਾਂ ਗੁੜੀਆ ਪਿੱਤ ਦੋਸ਼ ਅਤੇ ਲੀਵਰ ਦੀ ਅੱਗ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤ ਕਰਨ ਲਈ ਆਯੁਰਵੇਦ ਦੀ ਇੱਕ ਪੁਰਾਣੀ ਦਵਾਈ ਹੈ। ਚਰਕ ਸੰਹਿਤਾ ਅਨੁਸਾਰ, ਇਹ ਗਰਮੀਆਂ ਵਿੱਚ ਹੋਣ ਵਾਲੀਆਂ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਲਈ ਕੁਦਰਤੀ ਇਲਾਜ ਹੈ ਅਤੇ ਲੀਵਰ ਐਨਜ਼ਾਈਮਾਂ ਨੂੰ ਸੰਤੁਲਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।
3 ਮਿੰਟ ਪੜ੍ਹੋ
ਚਵਿਆ (Chavya): ਪਾਚਨ ਸ਼ਕਤੀ ਵਧਾਉਣ ਅਤੇ ਵਾਤ-ਕਫ਼ ਨੂੰ ਸੰਤੁਲਿਤ ਕਰਨ ਦਾ ਪੁਰਾਣਾ ਘਰੇਲੂ ਏਤਕਾਰ
ਚਵਿਆ (Chavya) ਇੱਕ ਪੁਰਾਣੀ ਐਵੁਰਵੇਦਿਕ ਜੜੀ-ਬੂਟੀ ਹੈ ਜੋ ਪਾਚਨ ਅੱਗ ਨੂੰ ਜਗਾਉਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਵਾਤ-ਕਫ਼ ਦੋਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਚਰਕ ਸੰਹਿਤਾ ਅਨੁਸਾਰ, ਇਹ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਜਮ੍ਹਾਂ ਜ਼ਹਿਰੀਲੇ ਪਦਾਰਥਾਂ ਨੂੰ ਪਿਘਲਾਉਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਸਰਦੀਆਂ ਵਿੱਚ ਪੇਟ ਦੇ ਕੁਝ ਕੁਝਣ ਲਈ ਬਹੁਤ ਲਾਭਦਾਇਕ ਹੈ।
3 ਮਿੰਟ ਪੜ੍ਹੋ
ਹਵਾਲੇ ਅਤੇ ਸਰੋਤ
ਇਹ ਲੇਖ ਚਰਕ ਸੰਹਿਤਾ, ਸੁਸ਼ਰੁਤ ਸੰਹਿਤਾ ਅਤੇ ਅਸ਼ਟਾਂਗ ਹ੍ਰਿਦਯ ਵਰਗੇ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਆਯੁਰਵੈਦਿਕ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਦੇ ਸਿਧਾਂਤਾਂ ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਹੈ. ਕਿਸੇ ਵੀ ਸਿਹਤ ਸਮੱਸਿਆ ਲਈ ਯੋਗ ਆਯੁਰਵੈਦਿਕ ਡਾਕਟਰ ਦੀ ਸਲਾਹ ਲਓ.
- • Charaka Samhita (चरक संहिता)
- • Sushruta Samhita (सुश्रुत संहिता)
- • Ashtanga Hridaya (अष्टांग हृदय)
ਇਸ ਲੇਖ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਗਲਤੀ ਮਿਲੀ? ਸਾਨੂੰ ਦੱਸੋ