ਸਿਰੀਸ਼ਾ: ਜ਼ਹਿਰ ਅਤੇ ਸਾਹ ਦੀਆਂ ਤਕਲੀਫਾਂ ਲਈ ਅਸਲੀ ਘਰੇਲੂ ਇਲਾਜ
ਮਾਹਿਰ ਸਮੀਖਿਆ
AyurvedicUpchar ਸੰਪਾਦਕੀ ਟੀਮ ਦੁਆਰਾ ਸਮੀਖਿਆ
ਸਿਰੀਸ਼ਾ (Shirisha) ਆਯੁਰਵੈਦ ਵਿੱਚ ਕੀ ਹੈ?
ਸਿਰੀਸ਼ਾ (Albizia lebbeck) ਆਯੁਰਵੈਦ ਵਿੱਚ ਵਰਤੀ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਇੱਕ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਜੜੀ-ਬੂਟੀ ਹੈ, ਜੋ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਜ਼ਹਿਰ ਦੇ ਅਸਰ ਨੂੰ ਖਤਮ ਕਰਨ, ਸਾਹ ਦੀ ਨਲੀ ਦੀ ਸਫ਼ਾਈ ਅਤੇ ਚਮੜੀ ਦੀਆਂ ਐਲਰਜੀਆਂ ਲਈ ਵਰਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ 'ਹਵਾ ਨਾਲ ਸਿਸਕਾਰੀਆਂ ਲੈਣ ਵਾਲਾ ਰੁੱਖ' ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਇਸਦੇ ਪੱਤੇ ਹਵਾ ਚੱਲਣ 'ਤੇ ਖੜਖੜਾਹਟ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਸਿਰਫ਼ ਛਾਂ ਹੀ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦਾ, ਬਲਕਿ ਇਸਦੀ ਛਾਲ ਅਤੇ ਪੱਤੇ ਸਾਡੇ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚੋਂ ਵਿਸ਼ੈਲੇ ਪਦਾਰਥਾਂ (Visha) ਅਤੇ ਕਫ਼ ਦੋਸ਼ ਨੂੰ ਬਾਹਰ ਕੱਢਣ ਦਾ ਕੁਦਰਤੀ ਤਰੀਕਾ ਹਨ।
ਬਾਜ਼ਾਰੂ ਐਲਰਜੀ ਦੀ ਗੋਲੀਆਂ ਵਾਂਗ ਜੋ ਨੀਂਦ ਲਿਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਸਿਰੀਸ਼ਾ ਖੂਨ ਨੂੰ ਸਾਫ਼ ਕਰਕੇ (Rakta Shodhaka) ਅਸਰ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਚਰਕ ਸੰਹਿਤਾ (ਸੂਤਰ ਸਥਾਨ) ਵਿੱਚ ਇਸਨੂੰ 'ਦਸ਼ਮਨੀ ਵਿਸ਼-ਮਾਰਨ' ਸਮੂਹ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਮਤਲਬ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਫੈਲ ਰਹੇ ਜ਼ਹਿਰੀਲੇ ਅਸਰ ਨੂੰ ਤੁਰੰਤ ਰੋਕ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਕੋਈ ਅੰਧ-ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਸਾਲ ਪੁਰਾਣਾ ਵਿਗਿਆਨਕ ਵਰਗੀਕਰਨ ਹੈ।
ਸਾਡੇ ਪਿੰਡਾਂ-ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਦੇ ਵੈਦ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕੀੜੇ ਦੇ ਕੱਟਣ 'ਤੇ ਇਸਦੇ ਤਾਜ਼ੇ ਪੱਤਿਆਂ ਦਾ ਪੇਸਟ ਅਤੇ ਪੁਰਾਣੀ ਖੰਘ ਜਾਂ ਐਲਰਜੀ ਲਈ ਇਸਦੀ ਛਾਲ ਦਾ ਕਾੜ੍ਹਾ ਦੇਂਦੇ ਹਨ। ਇਸਦਾ ਸਵਾਦ ਕੌੜਾ (Tikta) ਅਤੇ ਕਸੈਲਾ (Kashaya) ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਕਦੇ ਇਸਦੀ ਛਾਲ ਚੱਖੀ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਮੂੰਹ ਵਿੱਚ ਆਉਣ ਵਾਲੀ ਸੁੱਕੀ ਅਤੇ ਕਸੈਲੀ ਅਨੁਭੂਤੀ ਹੀ ਦੱਸ ਦਿੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਸਰੀਰ ਦੀ ਵਾਧੂ ਨਮੀ ਅਤੇ ਸੋਜ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਸੁਕਾ ਕੇ ਠੀਕ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇਹੀ ਕਾਰਨ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਵਗਦੀ ਨੱਕ ਅਤੇ ਖੁਜਲੀ ਵਾਲੀ ਚਮੜੀ ਲਈ ਬਹੁਤ ਅਸਰਦਾਰਕ ਹੈ।
ਸਿਰੀਸ਼ਾ ਦੇ ਆਯੁਰਵੈਦਿਕ ਗੁਣ (Ayurvedic Properties)
| ਗੁਣ (Property) | ਵੇਰਵਾ (Description) |
|---|---|
| ਰਸ (Taste) | ਕੌੜਾ (Tikta) ਅਤੇ ਕਸੈਲਾ (Kashaya) |
| ਗੁਣ (Quality) | ਹਲਕਾ (Laghu) ਅਤੇ ਖੁਸ਼ਕ (Ruksha) |
| ਵੀਰਿਆ (Potency) | ਠੰਡਾ (Sheeta) |
| ਵਿਪਾਕ (Post-digestive) | ਕੱਟੂ (Katu) |
| ਦੋਸ਼ ਪ੍ਰਭਾਵ | ਕਫ਼ ਅਤੇ ਪਿੱਤ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਵਾਤ ਨੂੰ ਵਧਾ ਸਕਦੀ ਹੈ |
ਸਿਰੀਸ਼ਾ (Shirisha) ਕਿਹੜੀਆਂ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਆਉਂਦੀ ਹੈ?
ਸਿਰੀਸ਼ਾ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਾਹ ਦੀਆਂ ਤਕਲੀਫਾਂ ਜਿਵੇਂ ਦਮਾ (Shwasa), ਖੰਘ ਅਤੇ ਨੱਕ ਬੰਦ ਹੋਣ ਲਈ ਵਰਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਸਾਡੇ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਕਫ਼ ਜਮ੍ਹਾਂ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਸਾਹ ਲੈਣ ਵਿੱਚ ਤਕਲੀਫ ਹੁੰਦੀ ਹੈ; ਸਿਰੀਸ਼ਾ ਉਸ ਜਮ੍ਹਾਂ ਹੋਏ ਕਫ ਨੂੰ ਪਤਲਾ ਕਰਕੇ ਬਾਹਰ ਕੱਢਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਜੇ ਕੋਈ ਜਾਨਵਰ ਕੱਟੇ ਜਾਂ ਵਿਸ਼ੈਲਾ ਕੀੜਾ ਲੱਗੇ, ਤਾਂ ਇਸਦਾ ਪੇਸਟ ਲਗਾਉਣ ਨਾਲ ਸੋਜ ਅਤੇ ਦਰਦ ਵਿੱਚ ਤੁਰੰਤ ਰਾਹਤ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਚਮੜੀ 'ਤੇ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਖੁਜਲੀ, ਦਾਦ ਅਤੇ ਦਾਣਿਆਂ ਲਈ ਵੀ ਇਸਦਾ ਕਾੜ੍ਹਾ ਪੀਣਾ ਜਾਂ ਲੇਪ ਲਗਾਉਣਾ ਫਾਇਦੇਮੰਦ ਹੈ।
ਸਿਰੀਸ਼ਾ (Shirisha) ਦਾ ਸੇਵਨ ਕਿਵੇਂ ਕਰੀਏ?
ਸਿਰੀਸ਼ਾ ਦਾ ਸੇਵਨ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਚੂਰਨ, ਕਾੜ੍ਹੇ ਜਾਂ ਗੋਲੀਆਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਵੈਦ ਦੀ ਸਲਾਹ ਨਾਲ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ 1/2 ਤੋਂ 1 ਚਮਚ ਚੂਰਨ ਗੁੰਨੇ ਪਾਣੀ ਜਾਂ ਦੁੱਧ ਨਾਲ ਲੈਣ ਦੀ ਸਲਾਹ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਕੀੜੇ ਦੇ ਕੱਟਣ ਦਾ ਇਲਾਜ ਕਰਨਾ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਤਾਜ਼ੇ ਪੱਤਿਆਂ ਨੂੰ ਪੀਸ ਕੇ ਸਿੱਧਾ ਲਗਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਹਮੇਸ਼ਾ ਘੱਟ ਮਾਤਰਾ ਤੋਂ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਸੁਭਾਅ ਵਿੱਚ ਖੁਸ਼ਕ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਅਕਸਰ ਪੁੱਛੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਸਵਾਲ
ਸਿਰੀਸ਼ਾ ਦਾ ਆਯੁਰਵੈਦ ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਕੀ ਕੰਮ ਹੈ?
ਸਿਰੀਸ਼ਾ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵਿਸ਼ਘਨ (ਜ਼ਹਿਰ ਨਾਸ਼ਕ) ਅਤੇ ਸ਼ਵਾਸਹਰ (ਸਾਹ ਦੀ ਤਕਲੀਫ ਦੂਰ ਕਰਨ ਵਾਲੀ) ਵਜੋਂ ਵਰਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚੋਂ ਕਫ਼ ਦੋਸ਼ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤ ਕਰਕੇ ਸਾਹ ਨਲੀ ਨੂੰ ਸਾਫ਼ ਕਰਦੀ ਹੈ।
ਸਿਰੀਸ਼ਾ ਦਾ ਚੂਰਨ ਕਿਵੇਂ ਅਤੇ ਕਿੰਨਾ ਲੈਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ?
ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ 1/2 ਤੋਂ 1 ਚਮਚ ਸਿਰੀਸ਼ਾ ਚੂਰਨ ਗੁੰਨੇ ਪਾਣੀ ਜਾਂ ਦੁੱਧ ਨਾਲ ਦਿਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵਾਰ ਲਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਖੁਰਾਕ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕਿਸੇ ਆਯੁਰਵੈਦਿਕ ਡਾਕਟਰ ਦੀ ਸਲਾਹ ਜ਼ਰੂਰ ਲਵੋ।
ਕੀ ਸਿਰੀਸ਼ਾ ਕੀੜੇ ਦੇ ਕੱਟਣ 'ਤੇ ਲਗਾਈ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ?
ਜੀ ਹਾਂ, ਸਿਰੀਸ਼ਾ ਦੇ ਤਾਜ਼ੇ ਪੱਤਿਆਂ ਦਾ ਪੇਸਟ ਕੀੜੇ ਦੇ ਕੱਟਣ ਜਾਂ ਡੰਗ ਮਾਰਨ 'ਤੇ ਸੋਜ ਅਤੇ ਦਰਦ ਘਟਾਉਣ ਲਈ ਤੁਰੰਤ ਲਗਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਜ਼ਹਿਰੀਲੇ ਅਸਰ ਨੂੰ ਖਤਮ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮਦਦਗਾਰ ਹੈ।
ਸੰਬੰਧਿਤ ਲੇਖ
ਤੇਜਪੱਤਾ: ਪੰਜਾਬੀ ਘਰਾਂ ਦਾ ਕਫ਼ ਅਤੇ ਵਾਤ ਨੂੰ ਸੰਤੁਲਿਤ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਆਯੁਰਵੈਦਿਕ ਪਾਚਨ ਟੋਨਿਕ
ਤੇਜਪੱਤਾ ਸਿਰਫ਼ ਖਾਣੇ ਦਾ ਮਸਾਲਾ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਇਹ ਆਯੁਰਵੈਦ ਵਿੱਚ ਪਾਚਨ ਅੱਗ (ਅੱਗਨੀ) ਨੂੰ ਬੁਲੰਦ ਕਰਨ ਅਤੇ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਜਮ੍ਹਾਂ ਕਫ਼ ਨੂੰ ਪਿਘਲਾਉਣ ਲਈ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਦਵਾਈ ਹੈ। ਚਰਕ ਸੰਹਿਤਾ ਅਨੁਸਾਰ, ਇਸਦੀ ਗਰਮ ਤਾਸੀਰ ਵਾਤ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤ ਕਰਦੀ ਹੈ ਪਰ ਪਿੱਤ ਵਾਲੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਇਸਦੇ ਸੇਵਨ ਵਿੱਚ ਸਾਵਧਾਨ ਰਹਿਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
3 ਮਿੰਟ ਪੜ੍ਹੋ
ਵ੍ਰਿੱਧੀ ਦੇ ਫਾਇਦੇ: ਤਣਾਅ ਅਤੇ ਸੋਜ ਨੂੰ ਕੁਦਰਤੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਘਟਾਓ
ਵ੍ਰਿੱਧੀ ਇੱਕ ਠੰਢੀ ਜੜੀ-ਬੂਟੀ ਹੈ ਜੋ ਆਯੁਰਵੈਦ ਵਿੱਚ ਤਣਾਅ ਘਟਾਉਣ ਅਤੇ ਸਰੀਰ ਦੇ ਟਿਸ਼ੂਆਂ ਨੂੰ ਤਾਜ਼ਾ ਕਰਨ ਲਈ ਵਰਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਅਸ਼ਟਵਰਗ ਸਮੂਹ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ ਅਤੇ ਵਾਤ-ਪਿੱਤ ਦੋਸ਼ ਨੂੰ ਸੰਤੁਲਿਤ ਕਰਕੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਪੋਸ਼ਣ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।
3 ਮਿੰਟ ਪੜ੍ਹੋ
ਤਵਕ (ਦਾਲਚੀਨੀ): ਸਰਦੀ, ਸੋਜ ਅਤੇ ਮੈਟਾਬॉਲਿਜ਼ਮ ਵਧਾਉਣ ਦਾ ਪੰਜਾਬੀ ਘਰੇਲੂ ਉਪਾਅ
ਤਵਕ ਜਾਂ ਦਾਲਚੀਨੀ ਸਰਦੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸਰੀਰ ਦੀ ਅੰਦਰੂਨੀ ਗਰਮੀ ਨੂੰ ਬਰਕਰਾਰ ਰੱਖਣ ਅਤੇ ਪਾਚਨ ਨੂੰ ਤੇਜ਼ ਕਰਨ ਲਈ ਇੱਕ ਕੁਦਰਤੀ ਘਰੇਲੂ ਉਪਾਅ ਹੈ। ਚਰਕ ਸੰਹਿਤਾ ਅਨੁਸਾਰ, ਇਹ ਕਫ਼ ਅਤੇ ਵਾਤ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਪਿੱਤ ਵਾਲੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਇਸਨੂੰ ਸੀਮਤ ਮਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਹੀ ਵਰਤਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
3 ਮਿੰਟ ਪੜ੍ਹੋ
ਮਹਾਮੰਜਿਸ਼ਠਾਦੀ: ਖੂਨ ਸਾਫ਼ ਕਰਨ ਅਤੇ ਚਮੜੀ ਦੇ ਰੋਗਾਂ ਲਈ ਪੁਰਾਣਾ ਘਰੇਲੂ ਨੁਸਖਾ
ਮਹਾਮੰਜਿਸ਼ਠਾਦੀ ਆਯੁਰਵੈਦ ਦੀ ਇੱਕ ਪੁਰਾਣੀ ਦਵਾਈ ਹੈ ਜੋ ਖੂਨ ਨੂੰ ਸਾਫ਼ ਕਰਕੇ ਚਮੜੀ ਦੇ ਰੋਗਾਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਮੁਹਾਸੇ ਅਤੇ ਦਾਗ-ਧੱਬਿਆਂ ਨੂੰ ਠੀਕ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਪਿੱਤ ਦੋਸ਼ ਨੂੰ ਸੰਤੁਲਿਤ ਕਰਕੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਅੰਦਰੋਂ ਸਾਫ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ।
3 ਮਿੰਟ ਪੜ੍ਹੋ
ਪਰਪਟਕ (ਗੁੜੀਆ): ਪਿੱਤ ਅਸੰਤੁਲਨ ਅਤੇ ਲੀਵਰ ਸਿਹਤ ਲਈ ਆਯੁਰਵੇਦ ਦੀ ਸਿਹਤਮੰਦ ਸ਼ਕਤੀ
ਪਰਪਟਕ ਜਾਂ ਗੁੜੀਆ ਪਿੱਤ ਦੋਸ਼ ਅਤੇ ਲੀਵਰ ਦੀ ਅੱਗ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤ ਕਰਨ ਲਈ ਆਯੁਰਵੇਦ ਦੀ ਇੱਕ ਪੁਰਾਣੀ ਦਵਾਈ ਹੈ। ਚਰਕ ਸੰਹਿਤਾ ਅਨੁਸਾਰ, ਇਹ ਗਰਮੀਆਂ ਵਿੱਚ ਹੋਣ ਵਾਲੀਆਂ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਲਈ ਕੁਦਰਤੀ ਇਲਾਜ ਹੈ ਅਤੇ ਲੀਵਰ ਐਨਜ਼ਾਈਮਾਂ ਨੂੰ ਸੰਤੁਲਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।
3 ਮਿੰਟ ਪੜ੍ਹੋ
ਚਵਿਆ (Chavya): ਪਾਚਨ ਸ਼ਕਤੀ ਵਧਾਉਣ ਅਤੇ ਵਾਤ-ਕਫ਼ ਨੂੰ ਸੰਤੁਲਿਤ ਕਰਨ ਦਾ ਪੁਰਾਣਾ ਘਰੇਲੂ ਏਤਕਾਰ
ਚਵਿਆ (Chavya) ਇੱਕ ਪੁਰਾਣੀ ਐਵੁਰਵੇਦਿਕ ਜੜੀ-ਬੂਟੀ ਹੈ ਜੋ ਪਾਚਨ ਅੱਗ ਨੂੰ ਜਗਾਉਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਵਾਤ-ਕਫ਼ ਦੋਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਚਰਕ ਸੰਹਿਤਾ ਅਨੁਸਾਰ, ਇਹ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਜਮ੍ਹਾਂ ਜ਼ਹਿਰੀਲੇ ਪਦਾਰਥਾਂ ਨੂੰ ਪਿਘਲਾਉਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਸਰਦੀਆਂ ਵਿੱਚ ਪੇਟ ਦੇ ਕੁਝ ਕੁਝਣ ਲਈ ਬਹੁਤ ਲਾਭਦਾਇਕ ਹੈ।
3 ਮਿੰਟ ਪੜ੍ਹੋ
ਹਵਾਲੇ ਅਤੇ ਸਰੋਤ
ਇਹ ਲੇਖ ਚਰਕ ਸੰਹਿਤਾ, ਸੁਸ਼ਰੁਤ ਸੰਹਿਤਾ ਅਤੇ ਅਸ਼ਟਾਂਗ ਹ੍ਰਿਦਯ ਵਰਗੇ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਆਯੁਰਵੈਦਿਕ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਦੇ ਸਿਧਾਂਤਾਂ ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਹੈ. ਕਿਸੇ ਵੀ ਸਿਹਤ ਸਮੱਸਿਆ ਲਈ ਯੋਗ ਆਯੁਰਵੈਦਿਕ ਡਾਕਟਰ ਦੀ ਸਲਾਹ ਲਓ.
- • Charaka Samhita (चरक संहिता)
- • Sushruta Samhita (सुश्रुत संहिता)
- • Ashtanga Hridaya (अष्टांग हृदय)
ਇਸ ਲੇਖ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਗਲਤੀ ਮਿਲੀ? ਸਾਨੂੰ ਦੱਸੋ