ਸ਼ਿਗਰੂ (ਮੋਰਿੰਗਾ): ਆਯੁਰਵੇਦ ਦਾ ਕੁਦਰਤੀ ਮਲਟੀਵਿਟਾਮਿਨ ਅਤੇ ਪਾਚਨ ਸ਼ਕਤੀ
ਮਾਹਿਰ ਸਮੀਖਿਆ
AyurvedicUpchar ਸੰਪਾਦਕੀ ਟੀਮ ਦੁਆਰਾ ਸਮੀਖਿਆ
ਸ਼ਿਗਰੂ (Moringa) ਆਯੁਰਵੇਦ ਵਿੱਚ ਕਿਉਂ ਖਾਸ ਹੈ?
ਸ਼ਿਗਰੂ, ਜਿਸਨੂੰ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਮੋਰਿੰਗਾ (Moringa) ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਆਯੁਰਵੇਦ ਵਿੱਚ ਇਸਦੀ ਪੌਸ਼ਟਿਕ ਕੀਮਤ ਕਾਰਨ 'ਕੁਦਰਤੀ ਮਲਟੀਵਿਟਾਮਿਨ' ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਿੰਥੈਟਿਕ ਗੋਲੀਆਂ ਨਾਲੋਂ ਬਿਲਕੁਲ ਵੱਖਰਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਸਹੀ ਮਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਵਰਤਣ 'ਤੇ ਤਿੰਨਾਂ ਦੋਸ਼ਾਂ (ਵਾਤ, ਪਿੱਤ, ਕਫ਼) ਨੂੰ ਸੰਤੁਲਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਚਰਕ ਸੰਹਿਤਾ (ਸੂਤ੍ਰ ਸਥਾਨ, ਅਧਿਆਏ 17) ਵਿੱਚ ਇਸਦੀ ਇਹ ਕਾਬਲੀਅਤ ਬਾਰੇ ਲਿਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ "ਇਹ ਸਰੀਰ ਦੇ ਨਲੀਆਂ ਨੂੰ ਸਾਫ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਠੀਕ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਿਵੇਂ ਨੀਮ ਚਮੜੀ ਨੂੰ ਸਾਫ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ।" ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਤੱਥ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਸ਼ਿਗਰੂ ਵਾਤ ਅਤੇ ਕਫ਼ ਨੂੰ ਘਟਾਉਂਦਾ ਹੈ ਪਰ ਜ਼ਿਆਦਾ ਮਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਪਿੱਤ ਨੂੰ ਵਧਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਸ਼ਿਗਰੂ ਸਰੀਰ 'ਤੇ ਕਿਵੇਂ ਅਸਰ ਕਰਦਾ ਹੈ?
ਸ਼ਿਗਰੂ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਇਸਦੇ ਆਯੁਰਵੇਦਿਕ ਗੁਣਾਂ ਤੋਂ ਆਉਂਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਸਾਫ਼ ਕਰਨ ਅਤੇ ਪਾਚਨ ਸ਼ਕਤੀ ਵਧਾਉਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਸਦੇ ਮੁੱਖ ਗੁਣ ਹੇਠਾਂ ਦਿੱਤੇ ਅਨੁਸਾਰ ਹਨ:
| ਗੁਣ (Property) | ਮੁੱਲ (Value) | ਸਰੀਰ 'ਤੇ ਅਸਰ (Impact) |
|---|---|---|
| ਰਸ (ਸਵਾਦ) | ਕਟੂ-ਤਿਕਤ (Teekha-Khatta) | ਇਮਿਊਨਿਟੀ ਵਧਾਉਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਖੂਨ ਸਾਫ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ। |
| ਗੁਣਾ (ਧਰਮ) | ਲਘੂ-ਰੁੱਖਸ (ਹਲਕਾ ਅਤੇ ਸੁੱਕਾ) | ਭੋਜਨ ਨੂੰ ਜਲਦੀ ਹਜ਼ਮ ਕਰਨ ਅਤੇ ਪੋਸ਼ਣ ਸ਼ੋਸ਼ਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰਦਾ ਹੈ। |
| ਵੀਰਯ (ਸ਼ਕਤੀ) | ਉਸ਼ਨ (ਗਰਮ) | ਸਰੀਰ ਦੀ ਗਰਮੀ ਵਧਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਠੰਢ ਜਾਂ ਸੋਜ ਲਈ ਫਾਇਦੇਮੰਦ ਹੈ। |
| ਵਿਪਾਕ (ਪਚਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ) | ਕਟੂ (ਤਿੱਖਾ) | ਪਾਚਨ ਅੱਗ (Agni) ਨੂੰ ਤੇਜ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ। |
ਕਿਸ ਸਥਿਤੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਿਗਰੂ ਤੋਂ ਬਚਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ?
ਸ਼ਿਗਰੂ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਹੈ, ਪਰ ਇਸਦੀ ਉਸ਼ਨ (ਗਰਮ) ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਕਾਰਨ ਜਦੋਂ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਪਿੱਤ ਦੋਸ਼ ਵਧਿਆ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਇਸਦਾ ਵਰਤੋਂ ਨਹੀਂ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ। ਆਯੁਰਵੇਦਿਕ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਚੇਤਾਵਨੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ ਕਿ ਜ਼ਿਆਦਾ ਵਰਤੋਂ ਨਾਲ 'ਅੱਗੀ ਵਿਗਾੜ' ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਪੇਟ ਵਿੱਚ ਜਲਣ, ਤੇਜ਼ ਐਸਿਡਿਟੀ ਜਾਂ ਚਮੜੀ 'ਤੇ ਦਾਣੇ ਨਿਕਲ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਭਵਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਨਿਘੰਟੂ ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ ਹੈ ਕਿ "ਤੀਬਰ ਜਿਗਰ ਦੇ ਸੋਜ ਜਾਂ ਲੀਵਰ ਦੀ ਸਮੱਸਿਆ ਦੌਰਾਨ ਇਸਦੀ ਵਰਤੋਂ ਤੋਂ ਪਰਹੇਜ਼ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।"
ਦਾਦੀ-ਮਾਤਾ ਦਾ ਨੁਸਖਾ
ਪੁਰਾਣੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਆਯੁਰਵੇਦਿਕ ਡਾਕਟਰ ਅਕਸਰ ਖਾਣਾ ਖਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ 1/2 ਚਮਚ ਸ਼ਿਗਰੂ ਪਾਊਡਰ ਨੂੰ ਠੰਢੇ ਨਾਰੀਅਲ ਪਾਣੀ ਜਾਂ ਠੰਢੇ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਮਿਲਾ ਕੇ ਦੇਂਦੇ ਸਨ। ਇਹ ਇਸਦੀ ਗਰਮੀ ਨੂੰ ਸੰਤੁਲਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਪਾਚਨ ਲਈ ਫਾਇਦੇਮੰਦ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਸ਼ਿਗਰੂ ਬਾਰੇ ਅਕਸਰ ਪੁੱਛੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਸਵਾਲ (FAQ)
ਸ਼ਿਗਰੂ ਦਾ ਆਯੁਰਵੇਦ ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਉਪਯੋਗ ਕੀ ਹੈ?
ਸ਼ਿਗਰੂ ਦਾ ਮੁੱਖ ਉਪਯੋਗ ਸੋਜ (Shothahara) ਘਟਾਉਣ ਅਤੇ ਕੀੜਿਆਂ (Krimighna) ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਲਈ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਵਾਤ ਅਤੇ ਕਫ਼ ਦੋਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤ ਕਰਕੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਸਾਫ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਸ਼ਿਗਰੂ ਦਾ ਪਾਊਡਰ ਕਿਵੇਂ ਲੈਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ?
ਸ਼ਿਗਰੂ ਪਾਊਡਰ ਨੂੰ 1/2 ਤੋਂ 1 ਚਮਚ ਗੁਨਗੁਣੇ ਪਾਣੀ ਜਾਂ ਦੁੱਧ ਨਾਲ ਮਿਲਾ ਕੇ ਲਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਘੱਟ ਮਾਤਰਾ ਨਾਲ ਕਰੋ ਅਤੇ ਆਯੁਰਵੇਦਿਕ ਡਾਕਟਰ ਦੀ ਸਲਾਹ ਲਓ।
ਕੀ ਗਰਭਵਤੀ ਔਰਤਾਂ ਸ਼ਿਗਰੂ ਲੈ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ?
ਗਰਭਵਤੀ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਿਗਰੂ ਦੀ ਜੜ੍ਹ ਜਾਂ ਛਿਲਕੇ ਤੋਂ ਬਚਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਗਰਭਪਾਤ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਪੱਤਿਆਂ ਦੀ ਚਾਸ਼ਨੀ ਸੀਮਤ ਮਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਲੈਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
ਅਕਸਰ ਪੁੱਛੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਸਵਾਲ
ਸ਼ਿਗਰੂ ਦਾ ਆਯੁਰਵੇਦ ਵਿੱਚ ਕੀ ਉਪਯੋਗ ਹੈ?
ਸ਼ਿਗਰੂ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸੋਜ (Shothahara) ਘਟਾਉਣ ਅਤੇ ਕੀੜਿਆਂ (Krimighna) ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਵਾਤ ਅਤੇ ਕਫ਼ ਦੋਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਸ਼ਿਗਰੂ ਪਾਊਡਰ ਕਿਵੇਂ ਲੈਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ?
ਤੁਸੀਂ 1/2 ਤੋਂ 1 ਚਮਚ ਸ਼ਿਗਰੂ ਪਾਊਡਰ ਨੂੰ ਗੁਨਗੁਣੇ ਪਾਣੀ ਜਾਂ ਦੁੱਧ ਨਾਲ ਮਿਲਾ ਕੇ ਲੈ ਸਕਦੇ ਹੋ। ਖੁਰਾਕ ਘੱਟ ਤੋਂ ਘੱਟ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰੋ ਅਤੇ ਡਾਕਟਰ ਦੀ ਸਲਾਹ ਲਓ।
ਕਿਸਨੂੰ ਸ਼ਿਗਰੂ ਨਹੀਂ ਲੈਣਾ ਚਾਹੀਦਾ?
ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਪਿੱਤ ਦੋਸ਼ ਵਧਿਆ ਹੋਵੇ, ਤੇਜ਼ ਐਸਿਡਿਟੀ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਜਿਗਰ ਦੀ ਸੋਜ ਹੋਵੇ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਿਗਰੂ ਤੋਂ ਪਰਹੇਜ਼ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਸ਼ਿਗਰੂ ਅਤੇ ਨੀਮ ਵਿੱਚ ਕੀ ਫਰਕ ਹੈ?
ਦੋਵੇਂ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਸਾਫ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਨੀਮ ਚਮੜੀ ਅਤੇ ਖੂਨ ਲਈ ਵਧੇਰੇ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਸ਼ਿਗਰੂ ਪਾਚਨ ਅਤੇ ਸੋਜ ਘਟਾਉਣ ਵਿੱਚ ਮਜ਼ਬੂਤ ਹੈ।
ਸੰਬੰਧਿਤ ਲੇਖ
ਲਵੰਗਾਦੀ ਵਰਤੀ: ਗਲੇ ਦੀ ਖਰਾਸ਼, ਖਾੰਸੀ ਅਤੇ ਸਾਹਾਂ ਦੀ ਬਦਬੂ ਲਈ ਕੁਦਰਤੀ ਆਇੁਰਵੈਦਿਕ ਇਲਾਜ
ਲਵੰਗਾਦੀ ਵਰਤੀ ਇੱਕ ਕੁਦਰਤੀ ਆਇੁਰਵੈਦਿਕ ਔਸ਼ਧ ਹੈ ਜੋ ਗਲੇ ਦੀ ਖਰਾਸ਼ ਅਤੇ ਸਾਹਾਂ ਦੀ ਬਦਬੂ ਨੂੰ ਤੁਰੰਤ ਘਟਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਇਸਦਾ ਖਾਸ ਗੁਣ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਮਸਾਲੇਦਾਰ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਠੰਡਾ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਚਰਕ ਸੰਹਿਤਾ ਵਿੱਚ ਦੱਸੇ ਗਏ ਸਿਧਾਂਤ ਅਨੁਸਾਰ ਹੈ।
4 ਮਿੰਟ ਪੜ੍ਹੋ
ਸਤਾਵਰੀ: ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਸਿਹਤ ਅਤੇ ਹਾਰਮੋਨਲ ਸੰਤੁਲਨ ਲਈ ਸੁਨਹਿਰੀ ਜੜੀ-ਬੂਟੀ
ਸਤਾਵਰੀ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਸਿਹਤ, ਹਾਰਮੋਨਲ ਸੰਤੁਲਨ ਅਤੇ ਤਣਾਅ ਘਟਾਉਣ ਲਈ ਇੱਕ ਕੁਦਰਤੀ ਜੜੀ-ਬੂਟੀ ਹੈ। ਇਹ ਸਿਰਫ਼ ਔਰਤਾਂ ਲਈ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਲਈ ਵੀ ਸ਼ੁਕਰਾਣੂਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਧਾਉਣ ਅਤੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਠੰਡਾ ਕਰਨ ਲਈ ਲਾਭਦਾਇਕ ਹੈ।
4 ਮਿੰਟ ਪੜ੍ਹੋ
ਕੈਸ਼ੋਰ ਗੁਗਗੁਲ: ਗਠਿਆ, ਜੋੜਾਂ ਦੇ ਦਰਦ ਅਤੇ ਖੰਘੀ ਦੀ ਕੁਦਰਤੀ ਦਵਾਈ
ਕੈਸ਼ੋਰ ਗੁਗਗੁਲ ਗਠਿਆ ਅਤੇ ਜੋੜਾਂ ਦੇ ਦਰਦ ਲਈ ਇੱਕ ਪੁਰਾਣਾ ਆਯੁਰਵੇਦਿਕ ਉਪਾਈ ਹੈ। ਇਹ ਖੂਨ ਨੂੰ ਸਾਫ ਕਰਕੇ ਅਤੇ ਸੋਜ ਨੂੰ ਘਟਾ ਕੇ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਚਰਕ ਸੰਹਿਤਾ ਅਨੁਸਾਰ, ਇਹ ਸਰੀਰ ਦੀ ਕੁਦਰਤੀ ਤਾਕਤ ਨੂੰ ਘਟਾਏ ਬਿਨਾਂ ਜੋੜਾਂ ਵਿੱਚ ਜਮ੍ਹਾ ਹੋਏ ਕਚਰੇ ਨੂੰ ਪਿਘਲਾਉਂਦਾ ਹੈ।
3 ਮਿੰਟ ਪੜ੍ਹੋ
ਧਮਾਸਾ ਦੇ ਲਾਭ: ਖੂਨ ਸਾਫ਼ ਕਰਨਾ, ਚਮੜੀ ਦੇ ਘਾਵ ਠੀਕ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਪੇਸ਼ੀਆਂ ਦਾ ਦਰਦ
ਧਮਾਸਾ ਇੱਕ ਕੌੜੀ ਜੜੀ-ਬੂਟੀ ਹੈ ਜੋ ਖੂਨ ਸਾਫ਼ ਕਰਨ ਅਤੇ ਚਮੜੀ ਦੇ ਘਾਵਾਂ ਨੂੰ ਠੀਕ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਸਰੀਰ ਦੀ ਅੱਧੀ ਗਰਮੀ ਨੂੰ ਘਟਾਉਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਪੁਰਾਣੇ ਤੋਂ ਫੋੜਿਆਂ ਲਈ ਵਰਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
4 ਮਿੰਟ ਪੜ੍ਹੋ
ਪੁਨਰਨਵਾਦਿ ਗੁਗਗੁਲ: ਜੋੜਾਂ ਦੀ ਸੋਜ, ਗੌਟ ਅਤੇ ਸੂਜਨ ਲਈ ਪੁਰਾਣਾ ਘਰੇਲੂ ਇਲਾਜ
ਪੁਨਰਨਵਾਦਿ ਗੁਗਗੁਲ ਜੋੜਾਂ ਦੀ ਸੋਜ ਅਤੇ ਗੌਟ ਲਈ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਆਯੁਰਵੈਦਿਕ ਇਲਾਜ ਹੈ। ਇਹ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਜਮ੍ਹਾਂ ਜ਼ਹਿਰੀਲੇ ਪਦਾਰਥਾਂ ਨੂੰ ਸਾਫ਼ ਕਰਕੇ ਸੋਜ ਨੂੰ ਘਟਾਉਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਦਰਦ ਵਿੱਚ ਰਾਹਤ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
3 ਮਿੰਟ ਪੜ੍ਹੋ
ਬ੍ਰਿਹਤੀ ਦੇ ਫਾਇਦੇ: ਸਾਹ ਦੀ ਸਮੱਸਿਆ ਅਤੇ ਦਿਲ ਦੀ ਤਾਕਤ ਲਈ ਪੁਰਾਣਾ ਘਰੇਲੂ ਹੱਲ
ਬ੍ਰਿਹਤੀ ਆਯੁਰਵੇਦ ਵਿੱਚ ਸਾਹ ਦੀ ਸਮੱਸਿਆ ਅਤੇ ਦਿਲ ਦੀ ਤਾਕਤ ਲਈ ਵਰਤੀ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਇੱਕ ਕੰਟੇਦਾਰ ਜੜ੍ਹ ਹੈ। ਚਰਕ ਸੰਹਿਤਾ ਅਨੁਸਾਰ, ਇਹ ਮੋਟੇ ਬਲਗਮ ਨੂੰ ਪਤਲਾ ਕਰਦੀ ਹੈ ਪਰ ਇਸਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਡਾਕਟਰ ਦੀ ਨਿਗਰਾਨੀ ਵਿੱਚ ਹੀ ਵਰਤਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
2 ਮਿੰਟ ਪੜ੍ਹੋ
ਹਵਾਲੇ ਅਤੇ ਸਰੋਤ
ਇਹ ਲੇਖ ਚਰਕ ਸੰਹਿਤਾ, ਸੁਸ਼ਰੁਤ ਸੰਹਿਤਾ ਅਤੇ ਅਸ਼ਟਾਂਗ ਹ੍ਰਿਦਯ ਵਰਗੇ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਆਯੁਰਵੈਦਿਕ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਦੇ ਸਿਧਾਂਤਾਂ ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਹੈ. ਕਿਸੇ ਵੀ ਸਿਹਤ ਸਮੱਸਿਆ ਲਈ ਯੋਗ ਆਯੁਰਵੈਦਿਕ ਡਾਕਟਰ ਦੀ ਸਲਾਹ ਲਓ.
- • Charaka Samhita (चरक संहिता)
- • Sushruta Samhita (सुश्रुत संहिता)
- • Ashtanga Hridaya (अष्टांग हृदय)
ਇਸ ਲੇਖ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਗਲਤੀ ਮਿਲੀ? ਸਾਨੂੰ ਦੱਸੋ