ਪਟੋਲਾ (Patola): ਪਿੱਤਾ ਦੋਸ਼ ਅਤੇ ਖੂਨ ਦੀ ਸ਼ੁੱਧੀ ਲਈ ਪੁਰਾਣੀ ਆਯੁਰਵੇਦਿਕ ਜੜ੍ਹੀ-ਬੂਟੀ
ਮਾਹਿਰ ਸਮੀਖਿਆ
AyurvedicUpchar ਸੰਪਾਦਕੀ ਟੀਮ ਦੁਆਰਾ ਸਮੀਖਿਆ
ਪਟੋਲਾ ਕੀ ਹੈ ਅਤੇ ਆਯੁਰਵੇਦਿਕ ਵੈਦ ਇਸਨੂੰ ਕਿਉਂ ਪਸੰਦ ਕਰਦੇ ਹਨ?
ਪਟੋਲਾ (Patola) ਇੱਕ ਅਜਿਹੀ ਜੜ੍ਹੀ-ਬੂਟੀ ਹੈ ਜੋ ਆਯੁਰਵੇਦ ਵਿੱਚ ਪਿੱਤਾ ਦੋਸ਼ ਨੂੰ ਠੰਡਾ ਕਰਨ ਅਤੇ ਖੂਨ ਨੂੰ ਸਾਫ਼ ਕਰਨ ਲਈ ਵਰਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਚਰਕ ਸੰਹਿਤਾ (Charaka Samhita) ਦੇ ਸੂਤਰ ਸਥਾਨ ਵਿੱਚ ਇਸਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਚਮੜੀ ਦੇ ਦਿਰਘਕਾਲੀਨ ਰੋਗਾਂ ਵਿੱਚ 'ਸ਼ੋਧ' (ਕੋਸ਼ਿਕਾ ਨਾਸ਼) ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਲਈ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਵੈਦਾਂ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਪਟੋਲੇ ਦਾ ਕੌੜਾ ਅਤੇ ਕਸੈਂਤਾ ਸੁਆਦ ਇਸਨੂੰ ਦੁੱਧ ਵਿੱਚ ਪਾਊਡਰ ਬਣਾ ਕੇ ਅਤੇ ਤਾਜ਼ੇ ਪੱਤਿਆਂ ਨੂੰ ਪੇਸਟ ਬਣਾ ਕੇ ਚਮੜੀ ਦੇ ਦਾਗਾਂ 'ਤੇ ਲਗਾਉਣ ਲਈ ਬਰਾਬਰ ਹੀ ਲਾਭਦਾਇਕ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ।
ਕੀ ਪਟੋਲੇ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਖਾਸ ਖਾਸ ਗੁਣ ਹਨ?
ਪਟੋਲੇ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਆਯੁਰਵੇਦਿਕ ਦਵਾਈਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਉਹਨਾਂ ਕੁਝ ਘੱਟ ਜੜ੍ਹੀ-ਬੂਟੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ ਜੋ ਸਿੱਧੇ ਤੌਰ 'ਤੇ 'ਕ੍ਰਿਮੀ' (ਪਰਜੀਵੀ ਜਾਂ ਸੰਕਰਮਣ) ਨੂੰ ਖਤਮ ਕਰਨ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਰੱਖਦੀ ਹੈ। ਭਵਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਨਿਘਣਟੂ (Bhavaprakash Nighantu) ਵਿੱਚ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਜਦੋਂ ਇਸਨੂੰ ਨੀਮ ਦੇ ਪੱਤਿਆਂ ਦੇ ਕੱਢੇ ਨਾਲ ਮਿਲਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਹ 'ਕੁਸ਼ਠ' (ਗੰਭੀਰ ਚਮੜੀ ਦੇ ਰੋਗ ਜਾਂ ਨਾ ਭਰਨ ਵਾਲੇ ਘਾਵਾਂ) ਦੇ ਇਲਾਜ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਅਸਰਦਾਰ ਸਾਬਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਪਟੋਲੇ ਦਾ ਆਯੁਰਵੇਦਿਕ ਗੁਣ-ਧਰਮ: ਦੋਸ਼ ਸੰਤੁਲਨ ਕਿਉਂ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ?
ਇਸ ਜੜ੍ਹੀ-ਬੂਟੀ ਦੇ ਪੰਜ ਮੁੱਖ ਗੁਣ ਇਹ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇਹ ਹਰ ਕਿਸੇ ਲਈ ਇੱਕੋ ਜਿਹੀ ਠੀਕ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ:
| ਗੁਣ (Property) | ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ (Quality) | ਕਲੀਨਿਕਲ ਅਸਰ (Clinical Implication) |
|---|---|---|
| ਰਸ (Rasa) | ਤਿਕਤ-ਕਸਾਯ (Tikta-Kasaya) | ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਕੌੜਾ ਸੁਆਦ ਠੰਡਕ ਪੈਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕਸਾਯ (ਸਿਮਟਣ ਵਾਲਾ) ਗੁਣ ਡੂੰਘੇ ਟਿਸ਼ੂਆਂ ਨੂੰ ਸਾਫ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ। |
| ਗੁਣ (Guna) | ਲਘੂ (Laghu - ਹਲਕਾ) | ਇਹ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਸੋਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਜਲਣ ਤੋਂ ਬਚਣ ਲਈ ਇਸਨੂੰ ਦੁੱਧ ਨਾਲ ਲੈਣਾ ਚੰਗਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। |
| ਵੀਰਯ (Veerya) | ਸ਼ੀਤ (Sheeta - ਠੰਡਾ) | ਇਹ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਅੱਗ ਜਾਂ ਗਰਮੀ ਨੂੰ ਘਟਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਪਿੱਤਾ ਦੋਸ਼ ਵਾਲੇ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ। |
| ਵਿਪਾਕ (Vipaka) | ਕਟੂ (Katu - ਤਿੱਖਾ) | ਪਚਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਹ ਪਾਚਨ ਅਗਨੀ ਨੂੰ ਤੇਜ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਮਲ-ਮੂਤਰ ਦੇ ਰਸਤਿਆਂ ਨੂੰ ਸਾਫ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ। |
| ਕਰਮ (Karma) | ਰਕਤਸ਼ੋਧਕ (Raktashodhak) | ਇਹ ਖੂਨ ਨੂੰ ਸਾਫ਼ ਕਰਕੇ ਚਮੜੀ ਦੇ ਦਾਗ, ਬੁਧਨ ਅਤੇ ਸੋਜ ਨੂੰ ਘਟਾਉਂਦਾ ਹੈ। |
ਪਟੋਲਾ ਕਿਵੇਂ ਵਰਤਿਆ ਜਾਵੇ?
ਪਟੋਲੇ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪਾਊਡਰ, ਕੱਢਾ ਜਾਂ ਤਾਜ਼ੇ ਪੱਤਿਆਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਦਿਨ ਵਿੱਚ 1/4 ਚਮਚ ਪਾਊਡਰ ਗੁਣਗੁਣੇ ਦੁੱਧ ਨਾਲ ਲੈਣਾ ਇੱਕ ਆਮ ਤਰੀਕਾ ਹੈ। ਚਮੜੀ ਦੀ ਸਮੱਸਿਆ ਲਈ, ਤਾਜ਼ੇ ਪੱਤਿਆਂ ਦਾ ਪੇਸਟ ਬਣਾ ਕੇ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਥਾਂ 'ਤੇ ਲਗਾਉਣਾ ਚੰਗਾ ਫ਼ਾਇਦਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਹਮੇਸ਼ਾ ਯਾਦ ਰੱਖੋ ਕਿ ਇਸਦੀ ਖੁਰਾਕ ਆਯੁਰਵੇਦਿਕ ਵੈਦ ਦੀ ਸਲਾਹ ਨਾਲ ਹੀ ਲੈਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
ਅਕਸਰ ਪੁੱਛੇ ਜਾਂਦੇ ਸਵਾਲ (FAQ)
ਪਟੋਲੇ ਦਾ ਆਯੁਰਵੇਦ ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਉਪਯੋਗ ਕੀ ਹੈ?
ਪਟੋਲਾ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ 'ਰਕਤਸ਼ੋਧਕ' (ਖੂਨ ਸਾਫ਼ ਕਰਨ ਵਾਲੀ) ਅਤੇ 'ਜਵਰਘਨ' (ਬੁਖਾਰ ਘਟਾਉਣ ਵਾਲੀ) ਦਵਾਈ ਵਜੋਂ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚੋਂ ਪਿੱਤਾ ਦੋਸ਼ ਨੂੰ ਸੰਤੁਲਿਤ ਕਰਕੇ ਚਮੜੀ ਅਤੇ ਲੀਵਰ ਦੀ ਸਿਹਤ ਨੂੰ ਸੁਧਾਰਦਾ ਹੈ।
ਪਟੋਲੇ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਲੈਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ?
ਪਟੋਲੇ ਨੂੰ ਚੂਰਨ (1/2 ਤੋਂ 1 ਚਮਚ ਗੁਣਗੁਣੇ ਪਾਣੀ ਜਾਂ ਦੁੱਧ ਨਾਲ), ਕੱਢੇ (1 ਚਮਚ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਉਬਾਲ ਕੇ) ਜਾਂ ਗੋਲੀਆਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਲਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਛੋਟੀ ਖੁਰਾਕ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕਰੋ ਅਤੇ ਆਯੁਰਵੇਦਿਕ ਡਾਕਟਰ ਦੀ ਸਲਾਹ ਲਵੋ।
ਕੀ ਪਟੋਲਾ ਗਰਭਵਤੀ ਮਹਿਲਾਵਾਂ ਲਈ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਹੈ?
ਨਹੀਂ, ਗਰਭਵਤੀ ਮਹਿਲਾਵਾਂ ਨੂੰ ਬਿਨਾਂ ਡਾਕਟਰ ਦੀ ਸਲਾਹ ਦੇ ਪਟੋਲਾ ਨਹੀਂ ਲੈਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਕਿਉਂਕਿ ਇਸਦੇ ਕੁਝ ਗੁਣ ਜਨਮ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪਾ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਹਮੇਸ਼ਾ ਕਿਸੇ ਅਨੁਭਵੀ ਵੈਦ ਤੋਂ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕਰੋ।
ਅਕਸਰ ਪੁੱਛੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਸਵਾਲ
ਪਟੋਲੇ ਦਾ ਆਯੁਰਵੇਦ ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਉਪਯੋਗ ਕੀ ਹੈ?
ਪਟੋਲਾ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ 'ਰਕਤਸ਼ੋਧਕ' (ਖੂਨ ਸਾਫ਼ ਕਰਨ ਵਾਲੀ) ਅਤੇ 'ਜਵਰਘਨ' (ਬੁਖਾਰ ਘਟਾਉਣ ਵਾਲੀ) ਦਵਾਈ ਵਜੋਂ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚੋਂ ਪਿੱਤਾ ਦੋਸ਼ ਨੂੰ ਸੰਤੁਲਿਤ ਕਰਕੇ ਚਮੜੀ ਅਤੇ ਲੀਵਰ ਦੀ ਸਿਹਤ ਨੂੰ ਸੁਧਾਰਦਾ ਹੈ।
ਪਟੋਲੇ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਲੈਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ?
ਪਟੋਲੇ ਨੂੰ ਚੂਰਨ (1/2 ਤੋਂ 1 ਚਮਚ ਗੁਣਗੁਣੇ ਪਾਣੀ ਜਾਂ ਦੁੱਧ ਨਾਲ), ਕੱਢੇ (1 ਚਮਚ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਉਬਾਲ ਕੇ) ਜਾਂ ਗੋਲੀਆਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਲਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਛੋਟੀ ਖੁਰਾਕ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕਰੋ ਅਤੇ ਆਯੁਰਵੇਦਿਕ ਡਾਕਟਰ ਦੀ ਸਲਾਹ ਲਵੋ।
ਕੀ ਪਟੋਲਾ ਗਰਭਵਤੀ ਮਹਿਲਾਵਾਂ ਲਈ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਹੈ?
ਨਹੀਂ, ਗਰਭਵਤੀ ਮਹਿਲਾਵਾਂ ਨੂੰ ਬਿਨਾਂ ਡਾਕਟਰ ਦੀ ਸਲਾਹ ਦੇ ਪਟੋਲਾ ਨਹੀਂ ਲੈਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਕਿਉਂਕਿ ਇਸਦੇ ਕੁਝ ਗੁਣ ਜਨਮ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪਾ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਹਮੇਸ਼ਾ ਕਿਸੇ ਅਨੁਭਵੀ ਵੈਦ ਤੋਂ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕਰੋ।
ਸੰਬੰਧਿਤ ਲੇਖ
ਧਮਾਸਾ ਦੇ ਲਾਭ: ਖੂਨ ਸਾਫ਼ ਕਰਨਾ, ਚਮੜੀ ਦੇ ਘਾਵ ਠੀਕ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਪੇਸ਼ੀਆਂ ਦਾ ਦਰਦ
ਧਮਾਸਾ ਇੱਕ ਕੌੜੀ ਜੜੀ-ਬੂਟੀ ਹੈ ਜੋ ਖੂਨ ਸਾਫ਼ ਕਰਨ ਅਤੇ ਚਮੜੀ ਦੇ ਘਾਵਾਂ ਨੂੰ ਠੀਕ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਸਰੀਰ ਦੀ ਅੱਧੀ ਗਰਮੀ ਨੂੰ ਘਟਾਉਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਪੁਰਾਣੇ ਤੋਂ ਫੋੜਿਆਂ ਲਈ ਵਰਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
4 ਮਿੰਟ ਪੜ੍ਹੋ
ਪੁਨਰਨਵਾਦਿ ਗੁਗਗੁਲ: ਜੋੜਾਂ ਦੀ ਸੋਜ, ਗੌਟ ਅਤੇ ਸੂਜਨ ਲਈ ਪੁਰਾਣਾ ਘਰੇਲੂ ਇਲਾਜ
ਪੁਨਰਨਵਾਦਿ ਗੁਗਗੁਲ ਜੋੜਾਂ ਦੀ ਸੋਜ ਅਤੇ ਗੌਟ ਲਈ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਆਯੁਰਵੈਦਿਕ ਇਲਾਜ ਹੈ। ਇਹ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਜਮ੍ਹਾਂ ਜ਼ਹਿਰੀਲੇ ਪਦਾਰਥਾਂ ਨੂੰ ਸਾਫ਼ ਕਰਕੇ ਸੋਜ ਨੂੰ ਘਟਾਉਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਦਰਦ ਵਿੱਚ ਰਾਹਤ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
3 ਮਿੰਟ ਪੜ੍ਹੋ
ਬ੍ਰਿਹਤੀ ਦੇ ਫਾਇਦੇ: ਸਾਹ ਦੀ ਸਮੱਸਿਆ ਅਤੇ ਦਿਲ ਦੀ ਤਾਕਤ ਲਈ ਪੁਰਾਣਾ ਘਰੇਲੂ ਹੱਲ
ਬ੍ਰਿਹਤੀ ਆਯੁਰਵੇਦ ਵਿੱਚ ਸਾਹ ਦੀ ਸਮੱਸਿਆ ਅਤੇ ਦਿਲ ਦੀ ਤਾਕਤ ਲਈ ਵਰਤੀ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਇੱਕ ਕੰਟੇਦਾਰ ਜੜ੍ਹ ਹੈ। ਚਰਕ ਸੰਹਿਤਾ ਅਨੁਸਾਰ, ਇਹ ਮੋਟੇ ਬਲਗਮ ਨੂੰ ਪਤਲਾ ਕਰਦੀ ਹੈ ਪਰ ਇਸਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਡਾਕਟਰ ਦੀ ਨਿਗਰਾਨੀ ਵਿੱਚ ਹੀ ਵਰਤਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
2 ਮਿੰਟ ਪੜ੍ਹੋ
ਮੰਦੂਰ ਭਸਮ ਦੇ ਫਾਇਦੇ: ਖੂਨ ਦੀ ਕਮੀ ਅਤੇ ਲੀਵਰ ਦੀ ਤਾਕਤ ਲਈ ਸੁਨਹਿਰੀ ਉਪਾਅ
ਮੰਦੂਰ ਭਸਮ ਕੱਚੇ ਲੋਹੇ ਤੋਂ ਬਿਲਕੁਲ ਵੱਖਰਾ ਹੈ, ਜੋ ਆਯੁਰਵੇਦਿਕ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਨਾਲ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਬਣਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਖੂਨ ਦੀ ਕਮੀ ਨੂੰ ਖਤਮ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਲੀਵਰ ਨੂੰ ਤਾਕਤ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਬਿਨਾਂ ਪਾਚਨ ਨੂੰ ਬਿਗੜੇ।
3 ਮਿੰਟ ਪੜ੍ਹੋ
ਆਮ ਦੇ ਫਾਇਦੇ: ਵਾਤ ਅਤੇ ਪਿੱਤ ਅਸੰਤੁਲਨ ਲਈ ਠੰਡਕ ਅਤੇ ਤਾਕਤ ਦਾ ਸਰੋਤ
ਪਕੇ ਹੋਏ ਆਮ ਵਾਤ ਅਤੇ ਪਿੱਤ ਨੂੰ ਸੰਤੁਲਿਤ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਠੰਡਕ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਆਯੁਰਵੇਦ ਅਨੁਸਾਰ, ਇਹ ਸਰੀਰ ਦੀ ਗਰਮੀ ਨੂੰ ਘਟਾਉਣ ਅਤੇ ਟਿਸ਼ੂਆਂ ਨੂੰ ਪੋਸ਼ਣ ਦੇਣ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਫਲ ਹੈ।
3 ਮਿੰਟ ਪੜ੍ਹੋ
ਚਕਰਗਜ (Celosia argentea) ਦੇ ਆਯੁਰਵੈਦਿਕ ਲਾਭ: ਪਿਸ਼ਾਬ ਦੇ ਪੱਥਰ ਅਤੇ ਪਿੱਤ ਸੰਤੁਲਨ ਲਈ ਕੁਦਰਤੀ ਇਲਾਜ
ਚਕਰਗਜ (Celosia argentea) ਇੱਕ ਕੁਦਰਤੀ ਜੜੀ-ਬੂਟੀ ਹੈ ਜੋ ਪਿਸ਼ਾਬ ਦੇ ਪੱਥਰਾਂ ਨੂੰ ਪੀਸਣ ਅਤੇ ਪਿੱਤ ਨੂੰ ਸੰਤੁਲਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਵਰਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸਦੇ ਮਿੱਠੇ ਸਵਾਦ ਅਤੇ ਠੰਢੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨੇ ਇਸਨੂੰ ਗਰਮੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਠੰਢਾ ਰੱਖਣ ਦਾ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਇਲਾਜ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।
4 ਮਿੰਟ ਪੜ੍ਹੋ
ਹਵਾਲੇ ਅਤੇ ਸਰੋਤ
ਇਹ ਲੇਖ ਚਰਕ ਸੰਹਿਤਾ, ਸੁਸ਼ਰੁਤ ਸੰਹਿਤਾ ਅਤੇ ਅਸ਼ਟਾਂਗ ਹ੍ਰਿਦਯ ਵਰਗੇ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਆਯੁਰਵੈਦਿਕ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਦੇ ਸਿਧਾਂਤਾਂ ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਹੈ. ਕਿਸੇ ਵੀ ਸਿਹਤ ਸਮੱਸਿਆ ਲਈ ਯੋਗ ਆਯੁਰਵੈਦਿਕ ਡਾਕਟਰ ਦੀ ਸਲਾਹ ਲਓ.
- • Charaka Samhita (चरक संहिता)
- • Sushruta Samhita (सुश्रुत संहिता)
- • Ashtanga Hridaya (अष्टांग हृदय)
ਇਸ ਲੇਖ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਗਲਤੀ ਮਿਲੀ? ਸਾਨੂੰ ਦੱਸੋ