ਪਰਪਤਕ (Parpataka): ਪੰਜਾਬੀ ਖਾਣ-ਪੀਣ ਅਤੇ ਪਿੱਤਾ ਦੀ ਸੰਤੁਲਨ ਲਈ ਆਧਾਰ
ਮਾਹਿਰ ਸਮੀਖਿਆ
AyurvedicUpchar ਸੰਪਾਦਕੀ ਟੀਮ ਦੁਆਰਾ ਸਮੀਖਿਆ
ਪਰਪਤਕ (Parpataka) ਅਤੇ ਆਯੁਰਵੇਦ ਵਿੱਚ ਇਸਦੀ ਖਾਸੀਅਤ ਕੀ ਹੈ?
ਪਰਪਤਕ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਕੌੜੀ ਜੜੀ-ਬੂਟੀ ਨਹੀਂ ਹੈ; ਇਹ ਚਰਕ ਸੰਹਿਤਾ (ਸੂਤਰ ਸਥਾਨ 17) ਵਿੱਚ ਗਰਮੀ ਦੇ ਮੌਸਮ ਵਿੱਚ ਪਿੱਤਾ ਦੇ ਅਸੰਤੁਲਨ ਨੂੰ ਠੰਢਾ ਕਰਨ ਵਾਲੀ 'ਕੁਦਰਤੀ ਦਵਾਈ' ਵਜੋਂ ਦਰਜ ਹੈ। ਇਹ ਜੜੀ-ਬੂਟੀ ਲਗਭਗ 1 ਮੀਟਰ ਉੱਚੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜਿਸਦੇ ਪੱਤੇ ਕਿਨਾਰਿਆਂ 'ਤੇ ਦੰਦਾਂ ਵਰਗੇ ਅਤੇ ਛੋਟੇ ਪੀਲੇ ਫੁੱਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਬੁੱਢੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਇਸਨੂੰ ਗੁੜ ਨਾਲ ਮਿਲਾ ਕੇ ਖਾਣਾ ਖਾਧਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਜੋ ਇਸਦੀ ਕੌੜਾਪਨ (ਤਿਕਤ ਰਸ) ਕਮ ਹੋ ਜਾਵੇ ਅਤੇ ਇਹ ਸਰੀਰ ਲਈ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਹਜ਼ਮ ਹੋ ਸਕੇ।
"ਚਰਕ ਸੰਹਿਤਾ ਅਨੁਸਾਰ, ਪਰਪਤਕ ਗਰਮੀ ਦੇ ਮੌਸਮ ਵਿੱਚ ਪਿੱਤਾ ਦੇ ਅੱਗ ਨੂੰ ਬੁਝਾਉਣ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਆਧਾਰ ਹੈ।"
ਪਰਪਤਕ ਤੁਹਾਡੇ ਸਰੀਰ ਦੇ ਦੋਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਸੰਤੁਲਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ?
ਇਸ ਜੜੀ-ਬੂਟੀ ਦਾ ਮੁੱਖ ਕੰਮ ਠੰਢਾ ਕਰਨਾ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਪਿੱਤਾ ਦੋਸ਼ ਨੂੰ ਸਿੱਧਾ ਘਟਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਸਦਾ 'ਲਘੂ' (ਹਲਕਾ) ਗੁਣ ਇਸਨੂੰ ਸਰੀਰ ਦੇ ਟਿਸ਼ੂਆਂ ਵਿੱਚ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਚਲਣ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਵਾਤਾ ਦੋਸ਼ ਵੱਧ ਹੈ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਇਸਨੂੰ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਮਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਹੀ ਲੈਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਅਧਿਐਨਾਂ ਵਿੱਚ ਪਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਗਰਮੀ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਪਰਪਤਕ ਦਾ ਰਸੋਈ ਨਿਕਲਣਾ ਜਿਗਰ ਦੇ ਐਨਜ਼ਾਈਮਾਂ ਦੇ ਪੱਧਰ ਨੂੰ ਘਟਾਉਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਕਦੋਂ ਪਰਪਤਕ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ?
ਜੇਕਰ ਤੁਹਾਨੂੰ ਅਕਸਰ ਖਾਣੇ ਦੀ ਅੱਗ, ਕੌੜਾ ਫੁੱਲਣਾ, ਜਾਂ ਛਾਤੀ ਅਤੇ ਗਲੇ ਵਿੱਚ 'ਅੱਗ' ਜਿਹਾ ਮਹਿਸੂਸ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਹ ਜੜੀ-ਬੂਟੀ ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਹੈ। ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਆਯੁਰਵੇਦਿਕ ਹਕੀਮ ਸੀਜ਼ਨਲ ਸੁਧਾਰ (ਰਿਤੂਚਰਿਆ) ਦੌਰਾਨ ਜਿਗਰ ਦੀ ਸਾਫ਼ ਕਰਨ ਲਈ ਇਸਦੀ ਸਲਾਹ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।
ਪਰਪਤਕ ਦੇ ਆਯੁਰਵੇਦਿਕ ਗੁਣ (Properties)
| ਗੁਣ (Property) | ਮੁੱਲ (Value) | ਸਰੀਰ 'ਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵ (Effect) |
|---|---|---|
| ਰਸ (Rasa - Taste) | ਤਿਕਤ (ਕੌੜਾ) | ਪਿੱਤਾ ਅਤੇ ਕੱਛੂ ਨੂੰ ਘਟਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਪਾਚਨ ਸ਼ਕਤੀ ਨੂੰ ਵਧਾਉਂਦਾ ਹੈ। |
| ਗੁਣ (Guna - Quality) | ਲਘੂ (ਹਲਕਾ), ਰੂਖਾ (ਸੁੱਕਾ) | ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਚਲਦਾ ਹੈ, ਗਰਮੀ ਨੂੰ ਘਟਾਉਂਦਾ ਹੈ। |
| ਵਿਰਯ (Virya - Potency) | ਸ਼ੀਤਲ (ਠੰਢਾ) | ਸਰੀਰ ਦੀ ਗਰਮੀ ਅਤੇ ਜਲਣ ਨੂੰ ਤੁਰੰਤ ਘਟਾਉਂਦਾ ਹੈ। |
| ਵਿਪਾਕ (Vipaka - Post-digestive) | ਕਟੂ (ਤਿੱਖਾ) | ਪਾਚਨ ਤੰਤਰ ਨੂੰ ਸਾਫ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜਿਗਰ ਨੂੰ ਸਮਰਥਨ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। |
| ਮੁੱਖ ਕ੍ਰਿਆ | ਪਿੱਤਘਨ (Pitta-pacifying), ਜ਼ਰਘਨ (Fever-reducing) | ਜ਼ੁਕਾਮ, ਬੁਖਾਰ, ਅਤੇ ਜਿਗਰ ਦੀਆਂ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਵਿੱਚ ਫਾਇਦੇਮੰਦ। |
"ਪਰਪਤਕ ਦੀ ਠੰਢਕ ਸਿਰਫ਼ ਮਹਿਸੂਸ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ, ਸਗੋਂ ਇਹ ਸਰੀਰ ਦੀ ਅੰਦਰੂਨੀ ਗਰਮੀ ਨੂੰ ਸਿੱਧੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸੰਤੁਲਿਤ ਕਰਦੀ ਹੈ।"
ਆਮ ਪ੍ਰਸ਼ਨ (FAQ)
ਪਰਪਤਕ ਦਾ ਮੁੱਖ ਆਯੁਰਵੇਦਿਕ ਉਪਯੋਗ ਕੀ ਹੈ?
ਪਰਪਤਕ ਦਾ ਮੁੱਖ ਉਪਯੋਗ ਪਿੱਤਾ ਦੋਸ਼ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤ ਕਰਨ ਅਤੇ ਬੁਖਾਰ ਨੂੰ ਘਟਾਉਣ ਲਈ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਜਿਗਰ ਦੀ ਸਿਹਤ ਲਈ ਬਹੁਤ ਫਾਇਦੇਮੰਦ ਹੈ ਅਤੇ ਗਰਮੀ ਦੀਆਂ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਨੂੰ ਠੀਕ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਪਰਪਤਕ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਲੈਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ?
ਤੁਸੀਂ ਪਰਪਤਕ ਨੂੰ ਚੂਰਨ (1/2 ਤੋਂ 1 ਚਮਚ ਗੁਨਗੁਨੇ ਪਾਣੀ ਜਾਂ ਦੁੱਧ ਨਾਲ), ਕਢਾ (1 ਚਮਚ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਉਬਾਲ ਕੇ), ਜਾਂ ਗੋਲੀ (1-2 ਦਿਨ ਵਿੱਚ) ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਲੈ ਸਕਦੇ ਹੋ। ਹਮੇਸ਼ਾ ਘੱਟ ਮਾਤਰਾ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰੋ ਅਤੇ ਕਿਸੇ ਆਯੁਰਵੇਦਿਕ ਡਾਕਟਰ ਦੀ ਸਲਾਹ ਲਓ।
ਕੀ ਵਾਤਾ ਦੋਸ਼ ਵਾਲੇ ਲੋਕ ਪਰਪਤਕ ਲੈ ਸਕਦੇ ਹਨ?
ਹਾਂ, ਪਰ ਧਿਆਨ ਨਾਲ। ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ 'ਸੁੱਕਾ' ਅਤੇ 'ਹਲਕਾ' ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਵਾਤਾ ਵਾਲੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਇਸਨੂੰ ਗੁੜ ਜਾਂ ਤੇਲ ਨਾਲ ਮਿਲਾ ਕੇ ਘੱਟ ਮਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਹੀ ਲੈਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਅਕਸਰ ਪੁੱਛੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਸਵਾਲ
ਪਰਪਤਕ ਦਾ ਮੁੱਖ ਆਯੁਰਵੇਦਿਕ ਉਪਯੋਗ ਕੀ ਹੈ?
ਪਰਪਤਕ ਦਾ ਮੁੱਖ ਉਪਯੋਗ ਪਿੱਤਾ ਦੋਸ਼ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤ ਕਰਨ ਅਤੇ ਬੁਖਾਰ ਨੂੰ ਘਟਾਉਣ ਲਈ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਜਿਗਰ ਦੀ ਸਿਹਤ ਲਈ ਬਹੁਤ ਫਾਇਦੇਮੰਦ ਹੈ ਅਤੇ ਗਰਮੀ ਦੀਆਂ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਨੂੰ ਠੀਕ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਪਰਪਤਕ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਲੈਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ?
ਤੁਸੀਂ ਪਰਪਤਕ ਨੂੰ ਚੂਰਨ (1/2 ਤੋਂ 1 ਚਮਚ ਗੁਨਗੁਨੇ ਪਾਣੀ ਜਾਂ ਦੁੱਧ ਨਾਲ), ਕਢਾ (1 ਚਮਚ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਉਬਾਲ ਕੇ), ਜਾਂ ਗੋਲੀ (1-2 ਦਿਨ ਵਿੱਚ) ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਲੈ ਸਕਦੇ ਹੋ। ਹਮੇਸ਼ਾ ਘੱਟ ਮਾਤਰਾ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰੋ ਅਤੇ ਕਿਸੇ ਆਯੁਰਵੇਦਿਕ ਡਾਕਟਰ ਦੀ ਸਲਾਹ ਲਓ।
ਕੀ ਵਾਤਾ ਦੋਸ਼ ਵਾਲੇ ਲੋਕ ਪਰਪਤਕ ਲੈ ਸਕਦੇ ਹਨ?
ਹਾਂ, ਪਰ ਧਿਆਨ ਨਾਲ। ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ 'ਸੁੱਕਾ' ਅਤੇ 'ਹਲਕਾ' ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਵਾਤਾ ਵਾਲੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਇਸਨੂੰ ਗੁੜ ਜਾਂ ਤੇਲ ਨਾਲ ਮਿਲਾ ਕੇ ਘੱਟ ਮਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਹੀ ਲੈਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਸੰਬੰਧਿਤ ਲੇਖ
ਲਵੰਗਾਦੀ ਵਰਤੀ: ਗਲੇ ਦੀ ਖਰਾਸ਼, ਖਾੰਸੀ ਅਤੇ ਸਾਹਾਂ ਦੀ ਬਦਬੂ ਲਈ ਕੁਦਰਤੀ ਆਇੁਰਵੈਦਿਕ ਇਲਾਜ
ਲਵੰਗਾਦੀ ਵਰਤੀ ਇੱਕ ਕੁਦਰਤੀ ਆਇੁਰਵੈਦਿਕ ਔਸ਼ਧ ਹੈ ਜੋ ਗਲੇ ਦੀ ਖਰਾਸ਼ ਅਤੇ ਸਾਹਾਂ ਦੀ ਬਦਬੂ ਨੂੰ ਤੁਰੰਤ ਘਟਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਇਸਦਾ ਖਾਸ ਗੁਣ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਮਸਾਲੇਦਾਰ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਠੰਡਾ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਚਰਕ ਸੰਹਿਤਾ ਵਿੱਚ ਦੱਸੇ ਗਏ ਸਿਧਾਂਤ ਅਨੁਸਾਰ ਹੈ।
4 ਮਿੰਟ ਪੜ੍ਹੋ
ਸਤਾਵਰੀ: ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਸਿਹਤ ਅਤੇ ਹਾਰਮੋਨਲ ਸੰਤੁਲਨ ਲਈ ਸੁਨਹਿਰੀ ਜੜੀ-ਬੂਟੀ
ਸਤਾਵਰੀ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਸਿਹਤ, ਹਾਰਮੋਨਲ ਸੰਤੁਲਨ ਅਤੇ ਤਣਾਅ ਘਟਾਉਣ ਲਈ ਇੱਕ ਕੁਦਰਤੀ ਜੜੀ-ਬੂਟੀ ਹੈ। ਇਹ ਸਿਰਫ਼ ਔਰਤਾਂ ਲਈ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਲਈ ਵੀ ਸ਼ੁਕਰਾਣੂਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਧਾਉਣ ਅਤੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਠੰਡਾ ਕਰਨ ਲਈ ਲਾਭਦਾਇਕ ਹੈ।
4 ਮਿੰਟ ਪੜ੍ਹੋ
ਕੈਸ਼ੋਰ ਗੁਗਗੁਲ: ਗਠਿਆ, ਜੋੜਾਂ ਦੇ ਦਰਦ ਅਤੇ ਖੰਘੀ ਦੀ ਕੁਦਰਤੀ ਦਵਾਈ
ਕੈਸ਼ੋਰ ਗੁਗਗੁਲ ਗਠਿਆ ਅਤੇ ਜੋੜਾਂ ਦੇ ਦਰਦ ਲਈ ਇੱਕ ਪੁਰਾਣਾ ਆਯੁਰਵੇਦਿਕ ਉਪਾਈ ਹੈ। ਇਹ ਖੂਨ ਨੂੰ ਸਾਫ ਕਰਕੇ ਅਤੇ ਸੋਜ ਨੂੰ ਘਟਾ ਕੇ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਚਰਕ ਸੰਹਿਤਾ ਅਨੁਸਾਰ, ਇਹ ਸਰੀਰ ਦੀ ਕੁਦਰਤੀ ਤਾਕਤ ਨੂੰ ਘਟਾਏ ਬਿਨਾਂ ਜੋੜਾਂ ਵਿੱਚ ਜਮ੍ਹਾ ਹੋਏ ਕਚਰੇ ਨੂੰ ਪਿਘਲਾਉਂਦਾ ਹੈ।
3 ਮਿੰਟ ਪੜ੍ਹੋ
ਧਮਾਸਾ ਦੇ ਲਾਭ: ਖੂਨ ਸਾਫ਼ ਕਰਨਾ, ਚਮੜੀ ਦੇ ਘਾਵ ਠੀਕ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਪੇਸ਼ੀਆਂ ਦਾ ਦਰਦ
ਧਮਾਸਾ ਇੱਕ ਕੌੜੀ ਜੜੀ-ਬੂਟੀ ਹੈ ਜੋ ਖੂਨ ਸਾਫ਼ ਕਰਨ ਅਤੇ ਚਮੜੀ ਦੇ ਘਾਵਾਂ ਨੂੰ ਠੀਕ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਸਰੀਰ ਦੀ ਅੱਧੀ ਗਰਮੀ ਨੂੰ ਘਟਾਉਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਪੁਰਾਣੇ ਤੋਂ ਫੋੜਿਆਂ ਲਈ ਵਰਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
4 ਮਿੰਟ ਪੜ੍ਹੋ
ਪੁਨਰਨਵਾਦਿ ਗੁਗਗੁਲ: ਜੋੜਾਂ ਦੀ ਸੋਜ, ਗੌਟ ਅਤੇ ਸੂਜਨ ਲਈ ਪੁਰਾਣਾ ਘਰੇਲੂ ਇਲਾਜ
ਪੁਨਰਨਵਾਦਿ ਗੁਗਗੁਲ ਜੋੜਾਂ ਦੀ ਸੋਜ ਅਤੇ ਗੌਟ ਲਈ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਆਯੁਰਵੈਦਿਕ ਇਲਾਜ ਹੈ। ਇਹ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਜਮ੍ਹਾਂ ਜ਼ਹਿਰੀਲੇ ਪਦਾਰਥਾਂ ਨੂੰ ਸਾਫ਼ ਕਰਕੇ ਸੋਜ ਨੂੰ ਘਟਾਉਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਦਰਦ ਵਿੱਚ ਰਾਹਤ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
3 ਮਿੰਟ ਪੜ੍ਹੋ
ਬ੍ਰਿਹਤੀ ਦੇ ਫਾਇਦੇ: ਸਾਹ ਦੀ ਸਮੱਸਿਆ ਅਤੇ ਦਿਲ ਦੀ ਤਾਕਤ ਲਈ ਪੁਰਾਣਾ ਘਰੇਲੂ ਹੱਲ
ਬ੍ਰਿਹਤੀ ਆਯੁਰਵੇਦ ਵਿੱਚ ਸਾਹ ਦੀ ਸਮੱਸਿਆ ਅਤੇ ਦਿਲ ਦੀ ਤਾਕਤ ਲਈ ਵਰਤੀ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਇੱਕ ਕੰਟੇਦਾਰ ਜੜ੍ਹ ਹੈ। ਚਰਕ ਸੰਹਿਤਾ ਅਨੁਸਾਰ, ਇਹ ਮੋਟੇ ਬਲਗਮ ਨੂੰ ਪਤਲਾ ਕਰਦੀ ਹੈ ਪਰ ਇਸਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਡਾਕਟਰ ਦੀ ਨਿਗਰਾਨੀ ਵਿੱਚ ਹੀ ਵਰਤਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
2 ਮਿੰਟ ਪੜ੍ਹੋ
ਹਵਾਲੇ ਅਤੇ ਸਰੋਤ
ਇਹ ਲੇਖ ਚਰਕ ਸੰਹਿਤਾ, ਸੁਸ਼ਰੁਤ ਸੰਹਿਤਾ ਅਤੇ ਅਸ਼ਟਾਂਗ ਹ੍ਰਿਦਯ ਵਰਗੇ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਆਯੁਰਵੈਦਿਕ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਦੇ ਸਿਧਾਂਤਾਂ ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਹੈ. ਕਿਸੇ ਵੀ ਸਿਹਤ ਸਮੱਸਿਆ ਲਈ ਯੋਗ ਆਯੁਰਵੈਦਿਕ ਡਾਕਟਰ ਦੀ ਸਲਾਹ ਲਓ.
- • Charaka Samhita (चरक संहिता)
- • Sushruta Samhita (सुश्रुत संहिता)
- • Ashtanga Hridaya (अष्टांग हृदय)
ਇਸ ਲੇਖ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਗਲਤੀ ਮਿਲੀ? ਸਾਨੂੰ ਦੱਸੋ