ਮੱਛੀਆਂ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ (Matsyakshi): ਪਿੱਤ ਸ਼ਾਂਤੀ ਅਤੇ ਚਮੜੀ ਦੀ ਸੁੰਦਰਤਾ ਲਈ ਕੁਦਰਤੀ ਦਵਾਈ

ਮੱਛੀਆਂ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ (Matsyakshi) ਕੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਸਾਡੇ ਸਰੀਰ 'ਤੇ ਕਿਵੇਂ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ?

ਮੱਛੀਆਂ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਜਾਂ Matsyakshi, ਜਿਸਦਾ ਵਿਗਿਆਨਕ ਨਾਮ Alternanthera sessilis ਹੈ, ਭਾਰਤ ਦੇ ਗਿੱਲੇ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਉੱਗਣ ਵਾਲੀ ਇੱਕ ਛੋਟੀ ਜਿਹੀ ਜੜੀ-ਬੂਟੀ ਹੈ। ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਕਿਸਾਨ ਅਤੇ ਪਰਿਵਾਰ ਇਸਨੂੰ ਅਕਸਰ 'ਮੱਛੀ ਦੀ ਅੱਖ' ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਆਯੁਰਵੇਦ ਵਿੱਚ ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਠੰਢੀ ਤਾਸੀਰ (Sheeta Virya) ਵਾਲੀ ਦਵਾਈ ਹੈ ਜੋ ਖੂਨ ਨੂੰ ਸਾਫ਼ ਕਰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਪਿਸਾਬ ਦੀ ਸਮੱਸਿਆ ਨੂੰ ਠੀਕ ਕਰਦੀ ਹੈ।

ਜਦੋਂ ਤੁਸੀਂ ਇਸਦੀਆਂ ਤਾਜ਼ੀਆਂ ਪੱਤੀਆਂ ਨੂੰ ਚਬਾਉਂਦੇ ਹੋ, ਤਾਂ ਇਹ ਹਲਕਾ ਕੌੜਾ ਅਤੇ ਮੀਠਾ ਦੋਵੇਂ ਲੱਗਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਦੋਹਰਾ ਸਵਾਦ ਇਸਦੀ ਖਾਸੀਅਤ ਹੈ। ਚਰਕ ਸੰਹਿਤਾ ਅਤੇ ਭਾਵਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਨਿਘੰਟੂ ਵਰਗੇ ਪੁਰਾਣੇ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਇਸਨੂੰ ਚਮੜੀ ਦੇ ਰੋਗਾਂ ਅਤੇ ਪਿੱਤ (Pitta) ਦੇ ਗਰਮ ਪੈਣ 'ਤੇ ਬਹੁਤ ਮਹੱਤਵ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਤੱਥ ਇਹ ਹੈ ਕਿ Matsyakshi ਦਾ 'ਤੀਖਣ' ਅਤੇ 'ਠੰਢਾ' ਪ੍ਰਭਾਵ ਇਸਨੂੰ ਗਰਮੀ ਕਾਰਨ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਚਮੜੀ ਦੇ ਰੋਗਾਂ ਲਈ ਇੱਕ ਕੁਦਰਤੀ ਹੱਲ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ।

ਆਯੁਰਵੇਦ ਵਿੱਚ ਸਿਰਫ਼ ਇਹ ਨਹੀਂ ਦੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਕਿ ਜੜੀ-ਬੂਟੀ ਕਿਹੋ ਜਿਹੀ ਦਿਖਦੀ ਹੈ, ਸਗੋਂ ਇਹ ਵੀ ਦੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਸਰੀਰ ਦੇ ਟਿਸ਼ੂਆਂ 'ਤੇ ਕਿਵੇਂ ਅਸਰ ਪਾਉਂਦੀ ਹੈ। Matsyakshi ਦਾ ਕੌੜਾ ਸਵਾਦ (Tikta) ਜ਼ਹਿਰ ਨਿਕਾਲਣ ਅਤੇ ਖੂਨ ਸਾਫ਼ ਕਰਨ ਦਾ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਇਸਦਾ ਮੀਠਾ ਸਵਾਦ (Madhura) ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਪੋਸ਼ਣ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਦਿਮਾਗ਼ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।

ਮੱਛੀਆਂ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ (Matsyakshi) ਦੇ ਆਯੁਰਵੇਦਿਕ ਗੁਣ ਕੀ ਹਨ?

ਮੱਛੀਆਂ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ (Matsyakshi) ਦੇ ਆਯੁਰਵੇਦਿਕ ਗੁਣਾਂ ਨੂੰ ਸਮਝਣਾ ਇਸਦਾ ਸਹੀ ਇਸਤੇਮਾਲ ਕਰਨ ਲਈ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ। ਇਹ ਗੁਣ ਇਹ ਤੈਅ ਕਰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇਹ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਕਿਵੇਂ ਕੰਮ ਕਰੇਗੀ। ਇਸਦਾ ਮੁੱਖ ਪ੍ਰਭਾਵ ਸਰੀਰ ਦੀ ਅਤਿਰਿਕਤ ਗਰਮੀ ਨੂੰ ਘਟਾਉਣਾ ਅਤੇ ਖੂਨ ਨੂੰ ਸ਼ੁੱਧ ਕਰਨਾ ਹੈ।

ਆਯੁਰਵੇਦ ਵਿੱਚ ਹਰ ਜੜੀ-ਬੂਟੀ ਨੂੰ ਪੰਜ ਮੂਲ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਵਰਗੀਕ੍ਰਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹਨਾਂ ਗੁਣਾਂ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਨਾਲ ਤੁਸੀਂ Matsyakshi ਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਅਤੇ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਇਸਤੇਮਾਲ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹੋ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਜਦੋਂ ਤੁਸੀਂ ਇਸਨੂੰ ਹੋਰ ਜੜੀ-ਬੂਟੀਆਂ ਨਾਲ ਮਿਲਾ ਕੇ ਵਰਤ ਰਹੇ ਹੋ। ਇਹ ਜੜੀ-ਬੂਟੀ ਪਿੱਤ ਅਤੇ ਕਫ਼ ਨੂੰ ਸੰਤੁਲਿਤ ਕਰਦੀ ਹੈ ਪਰ ਵਾਤ ਨੂੰ ਵਧਾ ਸਕਦੀ ਹੈ ਜੇਕਰ ਗਲਤ ਢੰਗ ਨਾਲ ਵਰਤੀ ਜਾਵੇ।

ਮੱਛੀਆਂ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ (Matsyakshi) ਦੇ ਗੁਣ ਅਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵ (ਤਾਲਿਕਾ)

ਚਰਕ ਸੰਹਿਤਾ ਵਿੱਚ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਜੋ ਜੜੀ-ਬੂਟੀਆਂ ਠੰਢੀ ਤਾਸੀਰ ਵਾਲੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਗਰਮੀ ਦੇ ਰੋਗਾਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਖੂਨ ਦੀ ਗਰਮੀ, ਚਮੜੀ ਦੀ ਜਲਨ ਅਤੇ ਅੱਖਾਂ ਦੀ ਸੂਜਨ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। Matsyakshi ਇਸ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਸਿਰਫ਼ ਦਵਾਈ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਇੱਕ ਪੋਸ਼ਕ ਸਬਜ਼ੀ ਵਜੋਂ ਵੀ ਵਰਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ ਜਦੋਂ ਇਹ ਛੋਟੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

ਮੱਛੀਆਂ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ (Matsyakshi) ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਿਵੇਂ ਕਰੀਏ?

ਮੱਛੀਆਂ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ (Matsyakshi) ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਨ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਆਮ ਤਰੀਕਾ ਇਸਦੀਆਂ ਤਾਜ਼ੀਆਂ ਪੱਤੀਆਂ ਨੂੰ ਸਲਾਦ ਜਾਂ ਸਬਜ਼ੀ ਵਜੋਂ ਖਾਣਾ ਹੈ। ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਕੁਝ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਇਸਨੂੰ ਹਰੇ ਚਟਣੀ ਵਿੱਚ ਵੀ ਮਿਲਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਤੁਸੀਂ ਇਸਨੂੰ ਦਵਾਈ ਵਜੋਂ ਵਰਤ ਰਹੇ ਹੋ, ਤਾਂ ਇਸਨੂੰ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਉਬਾਲ ਕੇ ਕੱਢ (Decoction) ਬਣਾ ਕੇ ਪੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।

ਇੱਕ ਹੋਰ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਤਰੀਕਾ ਹੈ ਇਸਦੇ ਪੱਤਿਆਂ ਦਾ ਰਸ ਕੱਢ ਕੇ ਪੀਣਾ ਜਾਂ ਇਸਦਾ ਪੇਸਟ ਬਣਾ ਕੇ ਸੋਜੀ ਜਗਾਹਾਂ 'ਤੇ ਲਗਾਉਣਾ। ਇਸਦਾ ਪੇਸਟ ਚਮੜੀ ਦੀਆਂ ਸੋਜਾਂ ਅਤੇ ਦਾਗ਼ਾਂ ਲਈ ਬਹੁਤ ਫਾਇਦੇਮੰਦ ਹੈ। ਯਾਦ ਰੱਖੋ, ਇਸਦੀ ਵਰਤੋਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਸੀਮਤ ਮਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।

ਮੱਛੀਆਂ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ (Matsyakshi) ਦੇ ਆਮ ਪ੍ਰਸ਼ਨ (FAQ)

ਮੱਛੀਆਂ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ (Matsyakshi) ਦਾ ਆਯੁਰਵੇਦ ਵਿੱਚ ਕੀ ਇਸਤੇਮਾਲ ਹੈ?

ਮੱਛੀਆਂ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ (Matsyakshi) ਦਾ ਆਯੁਰਵੇਦ ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪਿਸਾਬ ਵਧਾਉਣ ਅਤੇ ਚਮੜੀ ਦੇ ਰੋਗਾਂ ਨੂੰ ਠੀਕ ਕਰਨ ਲਈ ਇਸਤੇਮਾਲ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਰੀਰ ਦੇ ਪਿੱਤ (Pitta) ਦੋਸ਼ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤ ਕਰਕੇ ਗਰਮੀ ਅਤੇ ਜਲਨ ਨੂੰ ਘਟਾਉਂਦੀ ਹੈ।

ਮੱਛੀਆਂ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ (Matsyakshi) ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਲੈਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ?

ਇਸਨੂੰ ਤਾਜ਼ੀਆਂ ਪੱਤੀਆਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸਬਜ਼ੀ ਵਜੋਂ, ਪੀਸ ਕੇ ਪੇਸਟ ਵਜੋਂ, ਜਾਂ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਉਬਾਲ ਕੇ ਕੱਢ ਵਜੋਂ ਲਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਚੂਰਨ (ਪਾਉਡਰ) ਵਜੋਂ ਲੈਣ ਲਈ 1/2 ਤੋਂ 1 ਚਮਚ ਗੁਣਗੁਣੇ ਪਾਣੀ ਜਾਂ ਦੁੱਧ ਨਾਲ ਲੈਣਾ ਚੰਗਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਹਮੇਸ਼ਾ ਘੱਟ ਮਾਤਰਾ ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰੋ ਅਤੇ ਆਯੁਰਵੇਦਿਕ ਡਾਕਟਰ ਦੀ ਸਲਾਹ ਲਓ।