ਕੁਤਾਹਰਿਸ਼ਟਾ ਦੇ ਫਾਇਦੇ: ਪਾਚਨ ਤੇ ਦਸਤਾਂ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਘਰੇਲੂ ਔਸ਼ਧ

ਕੁਤਾਹਰਿਸ਼ਟਾ (Kutaharishta) ਕੀ ਹੈ?

ਕੁਤਾਹਰਿਸ਼ਟਾ ਕੁਤਾਹ (Kutaja) ਦੇ ਫਲਾਂ ਨੂੰ ਕੁਦਰਤੀ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਖਮੀਰ (ferment) ਕਰਨ ਨਾਲ ਬਣਦੀ ਇੱਕ ਦਵਾਈ ਹੈ। ਇਹ ਦਸਤ, ਬਾਈ (dysentery), IBS ਅਤੇ ਪਾਚਨ ਸਿਸਟਮ ਦੀਆਂ ਹੋਰ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਲਈ ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵਰਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਪੰਜਾਬੀ ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ ਇਸਨੂੰ ਅਕਸਰ 'ਕੁਤਾਹ ਦੀ ਖਾਸ ਦਵਾਈ' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਆਧੁਨਿਕ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਜਦੋਂ ਤੇਜ਼ਾਬੀਤਾ ਅਤੇ ਪੇਟ ਦੇ ਕੀਟਾਂ ਦਾ ਮਸਲਾ ਵਧਿਆ ਹੈ, ਤਾਂ ਕੁਤਾਹਰਿਸ਼ਟਾ ਇੱਕ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਚੋਣ ਬਣ ਗਈ ਹੈ। ਚਰਕ ਸੰਹਿਤਾ ਅਤੇ ਭਾਵ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਨਿਘੰਟੁ ਵਰਗੇ ਪੁਰਾਣੇ ਗਰੰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਇਸਨੂੰ ਪੇਟ ਦੀਆਂ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਦਵਾਈ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।

ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਤੱਥ: ਕੁਤਾਹਰਿਸ਼ਟਾ ਸਿਰਫ਼ ਦਸਤ ਰੋਕਣ ਵਾਲੀ ਦਵਾਈ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਬਲਕਿ ਇਹ ਪੇਟ ਦੀਆਂ ਸੂਜਨਾਂ ਨੂੰ ਘਟਾ ਕੇ ਪਾਚਨ ਅੱਗ (Agni) ਨੂੰ ਵੀ ਤੇਜ਼ ਕਰਦੀ ਹੈ।

ਕੁਤਾਹਰਿਸ਼ਟਾ ਦੇ ਆਯੁਰਵੇਦਿਕ ਗੁਣ ਕੀ ਹਨ?

ਕੁਤਾਹਰਿਸ਼ਟਾ ਦੇ ਗੁਣ ਸਿੱਧੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇਸਦੇ ਸਵਾਦ ਅਤੇ ਤਾਸ਼ (Virya) 'ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਠੰਢਕ ਪਹੁੰਚਾਉਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਪਿੱਤ (Pitta) ਤੇ ਕਫ਼ (Kapha) ਨੂੰ ਸੰਤੁਲਿਤ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਜੇਕਰ ਇਸਨੂੰ ਜ਼ਿਆਦਾ ਮਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਲਿਆ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਇਹ ਵਾਤ (Vata) ਨੂੰ ਵਧਾ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਮਾਤਰਾ ਦਾ ਧਿਆਨ ਰੱਖਣਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ।

ਕੁਤਾਹਰਿਸ਼ਟਾ ਦੇ ਮੁੱਖ ਗੁਣਾਂ ਦੀ ਸਾਰਣੀ ਹੇਠਾਂ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ:

ਕੁਤਾਹਰਿਸ਼ਟਾ ਕਿਵੇਂ ਵਰਤਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ?

ਕੁਤਾਹਰਿਸ਼ਟਾ ਨੂੰ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਖਾਣੇ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਜਾਂ ਦਸਤਾਂ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਹੁੰਦੇ ਹੀ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸਨੂੰ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਮਿਲਾ ਕੇ ਪੀਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਤੁਹਾਡਾ ਪੇਟ ਬਹੁਤ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਸਨੂੰ ਬਰਾਬਰ ਮਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਗਰਮ ਕਰਕੇ ਫਿਰ ਠੰਢਾ ਕਰਕੇ ਪੀਣਾ ਵਧੀਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।

ਮਾਤਰਾ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ 15-30 ਮਿਲੀਲੀਟਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ ਅੱਧੇ ਗਿਲਾਸ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਮਿਲਾ ਕੇ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹੇਠਾਂ ਦਿੱਤੇ ਨੁਸਖੇ ਪੰਜਾਬੀ ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ ਆਮ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ:

• ਹਲਕੇ ਦਸਤਾਂ ਲਈ: 15 ਮਿਲੀਲੀਟਰ ਕੁਤਾਹਰਿਸ਼ਟਾ ਨੂੰ 30 ਮਿਲੀਲੀਟਰ ਗੁਣਗੁਣੇ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਮਿਲਾਓ।
• ਭਾਰੀ ਦਸਤਾਂ ਲਈ: ਡਾਕਟਰ ਦੀ ਸਲਾਹ ਅਨੁਸਾਰ 30 ਮਿਲੀਲੀਟਰ ਤੱਕ ਲਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।

ਕੁਤਾਹਰਿਸ਼ਟਾ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕਿਹੜੀਆਂ ਸਾਵਧਾਨੀਆਂ ਰੱਖਣੀਆਂ ਹਨ?

ਹਾਲਾਂਕਿ ਕੁਤਾਹਰਿਸ਼ਟਾ ਕੁਦਰਤੀ ਹੈ, ਪਰ ਇਸਨੂੰ ਬਿਨਾਂ ਸਲਾਹ ਦੇ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਨਹੀਂ ਲੈਣਾ ਚਾਹੀਦਾ। ਗਰਭਵਤੀ ਮਹਿਲਾਂ ਨੂੰ ਇਸਦੀ ਵਰਤੋਂ ਸਿਰਫ਼ ਡਾਕਟਰ ਦੀ ਨਿਗਰਾਨੀ ਵਿੱਚ ਹੀ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਤੁਹਾਨੂੰ ਵਾਤ ਦੋਸ਼ (ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਗੈਸ, ਖੰਘ ਜਾਂ ਜੋੜਾਂ ਦਰਦ) ਜ਼ਿਆਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਸਦੀ ਵਰਤੋਂ ਸਾਵਧਾਨੀ ਨਾਲ ਕਰੋ।

ਅਕਸਰ ਪੁੱਛੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਸਵਾਲ (FAQ)

ਕੁਤਾਹਰਿਸ਼ਟਾ ਦਾ ਮੁੱਖ ਉਪਯੋਗ ਕੀ ਹੈ?

ਕੁਤਾਹਰਿਸ਼ਟਾ ਦਾ ਮੁੱਖ ਉਪਯੋਗ ਪੇਟ ਦੀਆਂ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਦਸਤ, ਬਾਈ ਅਤੇ IBS ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਲਈ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਪਿੱਤ ਅਤੇ ਕਫ਼ ਦੋਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤ ਕਰਕੇ ਪਾਚਨ ਤੰਤਰ ਨੂੰ ਸੁਧਾਰਦੀ ਹੈ।

ਕੁਤਾਹਰਿਸ਼ਟਾ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਲੈਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ?

ਇਸਨੂੰ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ 15 ਤੋਂ 30 ਮਿਲੀਲੀਟਰ ਮਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਅੱਧੇ ਗਿਲਾਸ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਮਿਲਾ ਕੇ ਪੀਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਇਸਨੂੰ ਖਾਣੇ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਜਾਂ ਦਸਤਾਂ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਹੁੰਦੇ ਹੀ ਲੈਣਾ ਵਧੀਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।

ਕੀ ਕੁਤਾਹਰਿਸ਼ਟਾ ਨੂੰ ਬੱਚੇ ਲੈ ਸਕਦੇ ਹਨ?

ਹਾਂ, ਬੱਚੇ ਇਸਨੂੰ ਲੈ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਉਮਰ ਅਤੇ ਤੌਲ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਮਾਤਰਾ ਘੱਟ ਰੱਖੀ ਜਾਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਬਿਨਾਂ ਆਯੁਰਵੇਦਿਕ ਡਾਕਟਰ ਦੀ ਸਲਾਹ ਦੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਦਵਾਈ ਨਾ ਦਿਓ।

ਕੁਤਾਹਰਿਸ਼ਟਾ ਲੈਣ ਨਾਲ ਕੋਈ ਸਾਈਡ ਇਫੈਕਟ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ?

ਜੇਕਰ ਇਸਨੂੰ ਸਹੀ ਮਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਲਿਆ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਇਸਦੇ ਕੋਈ ਗੰਭੀਰ ਸਾਈਡ ਇਫੈਕਟ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ। ਪਰ ਜ਼ਿਆਦਾ ਮਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਲੈਣ ਨਾਲ ਵਾਤ ਦੋਸ਼ ਵਧ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਗੈਸ ਜਾਂ ਪੇਟ ਵਿੱਚ ਦਰਦ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।