ਕੁਸੁਮੰਦਾ (ਭੋਇਨ ਕੱਦੂ) ਦੇ ਫਾਇਦੇ: ਵਾਤ ਅਤੇ ਪਿੱਤ ਨੂੰ ਸੰਤੁਲਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਠੰਢੀ ਪੋਸ਼ਣ
ਮਾਹਿਰ ਸਮੀਖਿਆ
AyurvedicUpchar ਸੰਪਾਦਕੀ ਟੀਮ ਦੁਆਰਾ ਸਮੀਖਿਆ
ਕੁਸੁਮੰਦਾ (ਕੱਦੂ) ਕੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਕਿਉਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਹੈ?
ਕੁਸੁਮੰਦਾ, ਜਿਸਨੂੰ ਸਾਇੰਸੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ Benincasa hispida ਅਤੇ ਆਮ ਬੋਲਚਾਲ ਵਿੱਚ ਭੋਇਨ ਕੱਦੂ ਜਾਂ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ 'ਸਰਦੀਆਂ ਵਾਲਾ ਕੱਦੂ' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਆਯੁਰਵੇਦ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਸਬਜ਼ੀ ਹੈ ਜੋ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਠੰਢਕ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਮਨ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਆਯੁਰਵੇਦ ਦੀਆਂ ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਪੋਥੀਆਂ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਚਰਕ ਸੰਹਿਤਾ ਵਿੱਚ 'ਰਸਾਯਨ' (ਜਵਾਨੀ ਵਾਪਸ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਚੀਜ਼) ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਇਹ ਸਬਜ਼ੀ ਸਿੱਧੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਕੰਮ ਨਹੀਂ ਕਰਦੀ, ਸਗੋਂ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਸਰੀਰ ਦੀ ਕਮਜ਼ੋਰੀ ਨੂੰ ਠੀਕ ਕਰਕੇ 'ਓਜਸ' (ਜੀਵਨ ਸ਼ਕਤੀ) ਵਧਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਇਸਨੂੰ ਕੱਟਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਇਸਦਾ ਸਫੈਦ ਗੂਦਾ ਕਰੀਮੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਦੀ ਖੁਸ਼ਬੂ ਕੱਕੜੀ ਜਾਂ ਤਰਬੂਜ ਵਰਗੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਪੇਟ ਦੀ ਜਲਨ ਜਾਂ ਬੇਚੈਨ ਮਨ ਲਈ ਬਹੁਤ ਆਰਾਮਦਾਇਕ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਕੁਸੁਮੰਦਾ ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਸਬਜ਼ੀ ਹੈ ਜੋ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਗਰਮੀ ਦਿੱਤੇ ਬਿਨਾਂ ਹੀ ਪੋਸ਼ਣ ਅਤੇ ਤਾਕਤ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਕੁਸੁਮੰਦਾ ਦੇ ਆਯੁਰਵੇਦਿਕ ਗੁਣ ਕੀ ਹਨ?
ਕੁਸੁਮੰਦਾ ਦਾ ਸੁਆਦ 'ਮਧੁਰ' (ਮੀठा) ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਦੀ ਸ਼ਕਤੀ 'ਸ਼ੀਤਲ' (ਠੰਢੀ) ਹੈ। ਇਹ ਗੁਣ ਇਸਨੂੰ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਵਧੇਰੇ ਗਰਮੀ ਅਤੇ ਸੁੱਕਾਪਣ ਨੂੰ ਘਟਾਉਣ ਲਈ ਬਿਹਤਰੀਨ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਤੁਹਾਡੇ ਪੇਟ ਵਿੱਚ ਤੇਜ਼ੀ ਜਾਂ ਦਹਿਸ਼ਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਹ ਇੱਕ ਸਾਬਣ ਵਾਂਗ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸਦੇ ਮੁੱਖ ਗੁਣ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਅਨੁਸਾਰ ਹਨ:
| ਗੁਣ (Property) | ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਵਰਣ (Description) |
|---|---|
| ਰਸ (Rasa) | ਮਧੁਰ (ਮੀठा) - ਇਹ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮਿੱਠਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਪੇਟ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। |
| ਗੁਣ (Guna) | ਸਨਿਗਧ (ਤਰਲ/ਨਮੀ ਵਾਲਾ) ਅਤੇ ਲਘੂ (ਹਲਕਾ) - ਇਹ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਨਮੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਪਰ ਭਾਰੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। |
| ਵੀਰਯ (Virya) | ਸ਼ੀਤਲ (ਠੰਢੀ) - ਇਹ ਸਰੀਰ ਦੀ ਅੰਦਰੂਨੀ ਗਰਮੀ ਨੂੰ ਘਟਾਉਂਦੀ ਹੈ। |
| ਵਿਪਾਕ (Vipaka) | ਮਧੁਰ (ਮੀਠਾ) - ਪਾਚਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵੀ ਇਹ ਮਿੱਠਾ ਅਸਰ ਛੱਡਦਾ ਹੈ। |
| ਦੋਸ਼ ਪ੍ਰਭਾਵ (Dosha Effect) | ਵਾਤ ਅਤੇ ਪਿੱਤ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਕਫ਼ ਨੂੰ ਵਧਾ ਸਕਦੀ ਹੈ ਜੇਕਰ ਅਤਿਅਧਿਕ ਖਾਈ ਜਾਵੇ। |
ਕੁਸੁਮੰਦਾ ਦੇ ਮੁੱਖ ਫਾਇਦੇ ਕੀ ਹਨ?
ਕੁਸੁਮੰਦਾ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਫਾਇਦਾ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਮਨ ਦੀ ਸ਼ਾਂਤੀ ਅਤੇ ਦਿਮਾਗੀ ਤੀਖਣਤਾ ਲਈ ਬਹੁਤ ਵਧੀਆ ਹੈ। ਚਰਕ ਸੰਹਿਤਾ ਵਿੱਚ ਇਸਨੂੰ 'ਮੇਧਿਆ' (ਬੁੱਧੀ ਵਧਾਉਣ ਵਾਲਾ) ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਪੇਟ ਦੀ ਗਰਮੀ, ਖੂਨ ਦੀ ਸ਼ੁੱਧੀ ਅਤੇ ਪਿਸ਼ਾਬ ਦੇ ਰਾਹਾਂ ਨੂੰ ਸਾਫ਼ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰਦੀ ਹੈ।
ਚਰਕ ਸੰਹਿਤਾ ਅਨੁਸਾਰ, ਕੁਸੁਮੰਦਾ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਨ ਨਾਲ ਆਵਾਜ਼ ਸਾਫ਼ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਬੁੱਧੀ ਵਿੱਚ ਤੀਖਣਤਾ ਆਉਂਦੀ ਹੈ।ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਰਸੋਈਆਂ ਵਿੱਚ ਇਸਨੂੰ ਅਕਸਰ ਸੁਪਾ ਜਾਂ ਮਿੱਠੇ ਲੱਡੂਆਂ (ਜਿਵੇਂ 'ਖੋਆ ਕੱਦੂ') ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਬਣਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਗਰਮੀਆਂ ਵਿੱਚ ਜਦੋਂ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਠੰਢਕ ਦੀ ਲੋੜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਤਾਕਤ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਸਗੋਂ ਥਕਾਵਟ ਨੂੰ ਵੀ ਦੂਰ ਕਰਦੀ ਹੈ।
ਕੁਸੁਮੰਦਾ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਿਵੇਂ ਕਰੀਏ?
ਇਸਨੂੰ ਤਾਜ਼ਾ ਸਬਜ਼ੀ ਵਜੋਂ ਸੂਪ ਜਾਂ ਕਰੀ ਵਿੱਚ ਪਕਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਤੁਹਾਨੂੰ ਥੋੜ੍ਹੀ ਗਰਮੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਸਨੂੰ ਦੁੱਧ ਜਾਂ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਉਬਾਲ ਕੇ ਪੀਣਾ ਚੰਗਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਯਾਦ ਰੱਖੋ, ਜੇਕਰ ਤੁਹਾਨੂੰ ਕਫ਼ ਦੀ ਸਮੱਸਿਆ ਹੈ ਜਾਂ ਤੁਸੀਂ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਠੰਢ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰ ਰਹੇ ਹੋ, ਤਾਂ ਇਸਦੀ ਵਰਤੋਂ ਸੀਮਤ ਕਰੋ।
ਅਕਸਰ ਪੁੱਛੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਸਵਾਲ
ਕੁਸੁਮੰਦਾ ਦਾ ਆਯੁਰਵੇਦ ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਉਪਯੋਗ ਕੀ ਹੈ?
ਕੁਸੁਮੰਦਾ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵਾਤ ਅਤੇ ਪਿੱਤ ਦੋਸ਼ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤ ਕਰਨ ਲਈ ਵਰਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਇੱਕ 'ਮੇਧਿਆ' (ਬੁੱਧੀ ਵਧਾਉਣ ਵਾਲੀ) ਅਤੇ 'ਮੂਤਰਲ' (ਪਿਸ਼ਾਬ ਵਧਾਉਣ ਵਾਲੀ) ਸਬਜ਼ੀ ਹੈ ਜੋ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਠੰਢਕ ਅਤੇ ਪੋਸ਼ਣ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।
ਕੁਸੁਮੰਦਾ ਨੂੰ ਖਾਣ ਦਾ ਸਹੀ ਤਰੀਕਾ ਅਤੇ ਖੁਰਾਕ ਕੀ ਹੈ?
ਤੁਸੀਂ ਕੁਸੁਮੰਦਾ ਨੂੰ ਤਾਜ਼ਾ ਸਬਜ਼ੀ ਵਜੋਂ ਸੂਪ ਜਾਂ ਕਰੀ ਵਿੱਚ ਪਕਾ ਕੇ ਖਾ ਸਕਦੇ ਹੋ। ਇਸਨੂੰ ਗੁਨਗੁਨੇ ਪਾਣੀ ਜਾਂ ਦੁੱਧ ਵਿੱਚ ਉਬਾਲ ਕੇ ਵੀ ਪੀਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਘੱਟ ਮਾਤਰਾ (ਜਿਵੇਂ ਅੱਧਾ ਕੱਪ) ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰੋ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਦੀ ਪ੍ਰਤੀਕਿਰਿਆ ਦੇਖੋ।
ਕੀ ਕੁਸੁਮੰਦਾ ਖਾਣ ਨਾਲ ਕੋਈ ਨੁਕਸਾਨ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ?
ਕੁਸੁਮੰਦਾ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਬਹੁਤ ਠੰਢੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਜੇਕਰ ਤੁਹਾਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਕਫ਼ (Kapha) ਦੀ ਸਮੱਸਿਆ ਹੈ ਜਾਂ ਤੁਸੀਂ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਠੰਢ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰ ਰਹੇ ਹੋ, ਤਾਂ ਇਸਦੀ ਵਰਤੋਂ ਸੀਮਤ ਕਰੋ। ਗਰਮੀਆਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਬਿਹਤਰੀਨ ਹੈ ਪਰ ਸਰਦੀਆਂ ਵਿੱਚ ਇਸਨੂੰ ਸਾਵਧਾਨੀ ਨਾਲ ਵਰਤੋ।
ਸੰਬੰਧਿਤ ਲੇਖ
ਤੇਜਪੱਤਾ: ਪੰਜਾਬੀ ਘਰਾਂ ਦਾ ਕਫ਼ ਅਤੇ ਵਾਤ ਨੂੰ ਸੰਤੁਲਿਤ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਆਯੁਰਵੈਦਿਕ ਪਾਚਨ ਟੋਨਿਕ
ਤੇਜਪੱਤਾ ਸਿਰਫ਼ ਖਾਣੇ ਦਾ ਮਸਾਲਾ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਇਹ ਆਯੁਰਵੈਦ ਵਿੱਚ ਪਾਚਨ ਅੱਗ (ਅੱਗਨੀ) ਨੂੰ ਬੁਲੰਦ ਕਰਨ ਅਤੇ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਜਮ੍ਹਾਂ ਕਫ਼ ਨੂੰ ਪਿਘਲਾਉਣ ਲਈ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਦਵਾਈ ਹੈ। ਚਰਕ ਸੰਹਿਤਾ ਅਨੁਸਾਰ, ਇਸਦੀ ਗਰਮ ਤਾਸੀਰ ਵਾਤ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤ ਕਰਦੀ ਹੈ ਪਰ ਪਿੱਤ ਵਾਲੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਇਸਦੇ ਸੇਵਨ ਵਿੱਚ ਸਾਵਧਾਨ ਰਹਿਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
3 ਮਿੰਟ ਪੜ੍ਹੋ
ਵ੍ਰਿੱਧੀ ਦੇ ਫਾਇਦੇ: ਤਣਾਅ ਅਤੇ ਸੋਜ ਨੂੰ ਕੁਦਰਤੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਘਟਾਓ
ਵ੍ਰਿੱਧੀ ਇੱਕ ਠੰਢੀ ਜੜੀ-ਬੂਟੀ ਹੈ ਜੋ ਆਯੁਰਵੈਦ ਵਿੱਚ ਤਣਾਅ ਘਟਾਉਣ ਅਤੇ ਸਰੀਰ ਦੇ ਟਿਸ਼ੂਆਂ ਨੂੰ ਤਾਜ਼ਾ ਕਰਨ ਲਈ ਵਰਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਅਸ਼ਟਵਰਗ ਸਮੂਹ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ ਅਤੇ ਵਾਤ-ਪਿੱਤ ਦੋਸ਼ ਨੂੰ ਸੰਤੁਲਿਤ ਕਰਕੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਪੋਸ਼ਣ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।
3 ਮਿੰਟ ਪੜ੍ਹੋ
ਤਵਕ (ਦਾਲਚੀਨੀ): ਸਰਦੀ, ਸੋਜ ਅਤੇ ਮੈਟਾਬॉਲਿਜ਼ਮ ਵਧਾਉਣ ਦਾ ਪੰਜਾਬੀ ਘਰੇਲੂ ਉਪਾਅ
ਤਵਕ ਜਾਂ ਦਾਲਚੀਨੀ ਸਰਦੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸਰੀਰ ਦੀ ਅੰਦਰੂਨੀ ਗਰਮੀ ਨੂੰ ਬਰਕਰਾਰ ਰੱਖਣ ਅਤੇ ਪਾਚਨ ਨੂੰ ਤੇਜ਼ ਕਰਨ ਲਈ ਇੱਕ ਕੁਦਰਤੀ ਘਰੇਲੂ ਉਪਾਅ ਹੈ। ਚਰਕ ਸੰਹਿਤਾ ਅਨੁਸਾਰ, ਇਹ ਕਫ਼ ਅਤੇ ਵਾਤ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਪਿੱਤ ਵਾਲੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਇਸਨੂੰ ਸੀਮਤ ਮਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਹੀ ਵਰਤਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
3 ਮਿੰਟ ਪੜ੍ਹੋ
ਮਹਾਮੰਜਿਸ਼ਠਾਦੀ: ਖੂਨ ਸਾਫ਼ ਕਰਨ ਅਤੇ ਚਮੜੀ ਦੇ ਰੋਗਾਂ ਲਈ ਪੁਰਾਣਾ ਘਰੇਲੂ ਨੁਸਖਾ
ਮਹਾਮੰਜਿਸ਼ਠਾਦੀ ਆਯੁਰਵੈਦ ਦੀ ਇੱਕ ਪੁਰਾਣੀ ਦਵਾਈ ਹੈ ਜੋ ਖੂਨ ਨੂੰ ਸਾਫ਼ ਕਰਕੇ ਚਮੜੀ ਦੇ ਰੋਗਾਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਮੁਹਾਸੇ ਅਤੇ ਦਾਗ-ਧੱਬਿਆਂ ਨੂੰ ਠੀਕ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਪਿੱਤ ਦੋਸ਼ ਨੂੰ ਸੰਤੁਲਿਤ ਕਰਕੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਅੰਦਰੋਂ ਸਾਫ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ।
3 ਮਿੰਟ ਪੜ੍ਹੋ
ਪਰਪਟਕ (ਗੁੜੀਆ): ਪਿੱਤ ਅਸੰਤੁਲਨ ਅਤੇ ਲੀਵਰ ਸਿਹਤ ਲਈ ਆਯੁਰਵੇਦ ਦੀ ਸਿਹਤਮੰਦ ਸ਼ਕਤੀ
ਪਰਪਟਕ ਜਾਂ ਗੁੜੀਆ ਪਿੱਤ ਦੋਸ਼ ਅਤੇ ਲੀਵਰ ਦੀ ਅੱਗ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤ ਕਰਨ ਲਈ ਆਯੁਰਵੇਦ ਦੀ ਇੱਕ ਪੁਰਾਣੀ ਦਵਾਈ ਹੈ। ਚਰਕ ਸੰਹਿਤਾ ਅਨੁਸਾਰ, ਇਹ ਗਰਮੀਆਂ ਵਿੱਚ ਹੋਣ ਵਾਲੀਆਂ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਲਈ ਕੁਦਰਤੀ ਇਲਾਜ ਹੈ ਅਤੇ ਲੀਵਰ ਐਨਜ਼ਾਈਮਾਂ ਨੂੰ ਸੰਤੁਲਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।
3 ਮਿੰਟ ਪੜ੍ਹੋ
ਚਵਿਆ (Chavya): ਪਾਚਨ ਸ਼ਕਤੀ ਵਧਾਉਣ ਅਤੇ ਵਾਤ-ਕਫ਼ ਨੂੰ ਸੰਤੁਲਿਤ ਕਰਨ ਦਾ ਪੁਰਾਣਾ ਘਰੇਲੂ ਏਤਕਾਰ
ਚਵਿਆ (Chavya) ਇੱਕ ਪੁਰਾਣੀ ਐਵੁਰਵੇਦਿਕ ਜੜੀ-ਬੂਟੀ ਹੈ ਜੋ ਪਾਚਨ ਅੱਗ ਨੂੰ ਜਗਾਉਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਵਾਤ-ਕਫ਼ ਦੋਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਚਰਕ ਸੰਹਿਤਾ ਅਨੁਸਾਰ, ਇਹ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਜਮ੍ਹਾਂ ਜ਼ਹਿਰੀਲੇ ਪਦਾਰਥਾਂ ਨੂੰ ਪਿਘਲਾਉਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਸਰਦੀਆਂ ਵਿੱਚ ਪੇਟ ਦੇ ਕੁਝ ਕੁਝਣ ਲਈ ਬਹੁਤ ਲਾਭਦਾਇਕ ਹੈ।
3 ਮਿੰਟ ਪੜ੍ਹੋ
ਹਵਾਲੇ ਅਤੇ ਸਰੋਤ
ਇਹ ਲੇਖ ਚਰਕ ਸੰਹਿਤਾ, ਸੁਸ਼ਰੁਤ ਸੰਹਿਤਾ ਅਤੇ ਅਸ਼ਟਾਂਗ ਹ੍ਰਿਦਯ ਵਰਗੇ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਆਯੁਰਵੈਦਿਕ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਦੇ ਸਿਧਾਂਤਾਂ ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਹੈ. ਕਿਸੇ ਵੀ ਸਿਹਤ ਸਮੱਸਿਆ ਲਈ ਯੋਗ ਆਯੁਰਵੈਦਿਕ ਡਾਕਟਰ ਦੀ ਸਲਾਹ ਲਓ.
- • Charaka Samhita (चरक संहिता)
- • Sushruta Samhita (सुश्रुत संहिता)
- • Ashtanga Hridaya (अष्टांग हृदय)
ਇਸ ਲੇਖ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਗਲਤੀ ਮਿਲੀ? ਸਾਨੂੰ ਦੱਸੋ