Kushmanda Khanda: ਤਾਕਤ, ਪੋਸ਼ਣ ਅਤੇ ਵਾਤ-ਪਿੱਤ ਦਾ ਘਰੇਲੂ ਇਲਾਜ
ਮਾਹਿਰ ਸਮੀਖਿਆ
AyurvedicUpchar ਸੰਪਾਦਕੀ ਟੀਮ ਦੁਆਰਾ ਸਮੀਖਿਆ
Kushmanda Khanda ਕੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਕਿਉਂ ਖਾਸ ਹੈ?
Kushmanda Khanda ਸਫੇਦ ਪੇਠੇ (Ash Gourd) ਤੋਂ ਬਣੀ ਇੱਕ ਪੌਸ਼ਟਿਕ ਘੋਲ ਹੈ ਜੋ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਤਾਕਤ ਦੇਣ ਅਤੇ ਕਮਜ਼ੋਰੀ ਦੂਰ ਕਰਨ ਲਈ ਵਰਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਆਯੁਰਵੈਦਿਕ ਦਵਾਈਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਅਜਿਹੀ ਖੁਰਾਕ ਹੈ ਜਿਸਨੂੰ 'ਬ੍ਰਿਮਹਨੀਆ' (ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਭਾਰਾ ਅਤੇ ਤਾਕਤਵਰ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲਾ) ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸਾਡੇ ਪੰਜਾਬੀ ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸਫੇਦ ਪੇਠਾ ਗਰਮੀਆਂ ਵਿੱਚ ਠੰਡਕ ਲਈ ਖਾਧਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਜਦੋਂ ਇਸਦਾ 'ਖੰਡ' (ਚੀਨੀ ਅਤੇ ਮਸਾਲਿਆਂ ਨਾਲ ਪਕਾਈ ਗਈ ਗੂੜ੍ਹੀ ਮਿਠਾਈ) ਬਣਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਹ ਦਵਾਈ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਚਰਕ ਸੰਹਿਤਾ ਅਤੇ ਭਾਵਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਨਿਘੰਟੂ ਵਰਗੀਆਂ ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਪੋਥੀਆਂ ਅਨੁਸਾਰ, Kushmanda Khanda ਦੀ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ 'ਸ਼ੀਤ' (ਠੰਡੀ) ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਦਾ ਸਵਾਦ 'ਮਧੁਰ' (ਮਿੱਠਾ) ਹੈ। ਇਹ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵਾਤ ਅਤੇ ਪਿੱਤ ਦੋਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਜੇਕਰ ਇਸਨੂੰ ਜ਼ਿਆਦਾ ਖਾਧਾ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਇਹ ਕਫ਼ ਨੂੰ ਵਧਾ ਸਕਦੀ ਹੈ।
ਆਯੁਰਵੈਦ ਵਿੱਚ ਸਵਾਦ ਸਿਰਫ਼ ਜੀਭ ਦਾ ਮਜ਼ਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ; ਮਿੱਠਾ ਸਵਾਦ ਸਿੱਧਾ ਆਪਣੇ ਊਤਕਾਂ (Tissues) ਦੀ ਮੁਰੰਮਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਦਿਮਾਗ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। Kushmanda Khanda ਦਾ ਮਿੱਠਾਪਣ ਸਰੀਰ ਦੇ ਖਤਮ ਹੋਏ ਰਸਾਇਣਾਂ ਨੂੰ ਦੁਬਾਰਾ ਭਰਦਾ ਹੈ, ਇਸੇ ਲਈ ਇਸਨੂੰ ਬੁਢਾਪੇ ਜਾਂ ਬੀਮਾਰੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਤਾਕਤ ਲਈ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
Kushmanda Khanda ਦੇ ਆਯੁਰਵੈਦਿਕ ਗੁਣ (ਦ੍ਰਵਿਯਗੁਣ)
ਜਦੋਂ ਅਸੀਂ Kushmanda Khanda ਬਾਰੇ ਗੱਲ ਕਰਦੇ ਹਾਂ, ਤਾਂ ਇਹ ਸਮਝਣਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਸਾਡੇ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਕਿਵੇਂ ਅਸਰ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਹੇਠਾਂ ਦਿੱਤੀ ਸਾਰਣੀ ਇਸਦੇ ਮੁੱਖ ਗੁਣਾਂ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਹੈ:
| ਗੁਣ (ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ) | ਮੁੱਲ | ਤੁਹਾਡੇ ਸਰੀਰ 'ਤੇ ਅਸਰ |
|---|---|---|
| ਰਸ (ਸਵਾਦ) | ਮਧੁਰ (ਮਿੱਠਾ) | ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਪੋਸ਼ਣ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਮਾਸਪੇਸ਼ੀਆਂ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਦਿਮਾਗ ਨੂੰ ਠੰਡਕ ਪਹੁੰਚਾਉਂਦਾ ਹੈ। |
| ਗੁਣ (ਤਬੀਅਤ) | ਗੁਰੂ, ਸਨਿग्ਧ | ਗੁਰੂ (ਭਾਰਾ) ਅਤੇ ਸਨਿग्ਧ (ਚਿਕਨਾ/ਚਿਪਚਿਪਾ) ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਇਹ ਹੌਲੀ ਪਚਦੀ ਹੈ ਪਰ ਊਤਕਾਂ ਤੱਕ ਡੂੰਘੀ ਅਸਰ ਕਰਦੀ ਹੈ। |
| ਵੀਰਿਅ (ਤਾਕਤ) | ਸ਼ੀਤ (ਠੰਡਾ) | ਸਰੀਰ ਦੀ ਗਰਮੀ, ਜਲਣ ਅਤੇ ਪਿੱਤ ਦੇ ਕਾਰਨ ਹੋਣ ਵਾਲੀਆਂ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਨੂੰ ਠੰਡਾ ਕਰਦੀ ਹੈ। |
| ਵਿਪਾਕ (ਪਚਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ) | ਮਧੁਰ | ਪਚਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵੀ ਮਿੱਠਾ ਅਸਰ ਛੱਡਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਤਾਕਤ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। |
| ਦੋਸ਼ ਪ੍ਰਭਾਵ | ਵਾਤ-ਪਿੱਤ ਸ਼ਾਮਕ | ਵਾਤ ਅਤੇ ਪਿੱਤ ਨੂੰ ਸੰਤੁਲਿਤ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਕਫ਼ ਵਾਲੇ ਲੋਕ ਸੰਭਲ ਕੇ ਵਰਤੋਂ ਕਰਨ। |
ਇਹ ਗੁਣ Kushmanda Khanda ਨੂੰ ਤਣਾਵ, ਨੀਂਦ ਦੀ ਕਮੀ ਅਤੇ ਸਰੀਰਕ ਕਮਜ਼ੋਰੀ ਲਈ ਇੱਕ ਬੇਮਿਸਾਲ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਸਿੱਧਾ 'ਓਜਸ' (ਸਰੀਰ ਦੀ ਸੂਖਮ ਤਾਕਤ) ਨੂੰ ਵਧਾਉਂਦੀ ਹੈ।
Kushmanda Khanda ਦੇ ਮੁੱਖ ਫਾਇਦੇ
Kushmanda Khanda ਦਾ ਮੁੱਖ ਉਦੇਸ਼ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਅੰਦਰੋਂ ਪੋਸ਼ਣ ਦੇਣਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚੋਂ ਪੋਸ਼ਣ ਘਟ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਵਾਤ ਦੋਸ਼ ਵਧ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਨਾਲ ਜੋੜਾਂ ਦਰਦ, ਕਬਜ਼ ਅਤੇ ਬੇਚੈਨੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਸਦਾ ਮਿੱਠਾ ਅਤੇ ਠੰਡਾ ਗੁਣ ਵਾਤ ਦੀ ਖੁਸ਼ਕੀ ਅਤੇ ਪਿੱਤ ਦੀ ਗਰਮੀ ਦੋਵਾਂ ਨੂੰ ਸੰਤੁਲਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਇਹ ਦਿਮਾਗੀ ਥਕਾਵਟ ਲਈ ਵੀ ਬਹੁਤ ਗੁਣਕਾਰੀ ਹੈ। ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਗਰਮੀ ਜਾਂ ਤਣਾਵਪੂਰਨ ਜੀਵਨ ਸ਼ੈਲੀ ਕਾਰਨ ਜਦੋਂ ਦਿਮਾਗ ਗਰਮ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਇਸਦੀ ਛੋਟੀ ਮਾਤਰਾ ਦਿਮਾਗ ਨੂੰ ਠੰਡਕ ਅਤੇ ਨੀਂਦ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਚਰਕ ਸੰਹਿਤਾ ਵਿੱਚ ਇਸਨੂੰ 'ਰਸਾਇਨ' (Rejuvenator) ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਭਾਵ ਇਹ ਸਰੀਰ ਦੇ ਪੁਰਾਣੇ ਹੋਏ ਹਿੱਸਿਆਂ ਨੂੰ ਨਵਾਂ ਕਰਦੀ ਹੈ।
ਇਸਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਿਵੇਂ ਕਰੀਏ?
ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ, Kushmanda Khanda ਨੂੰ 5 ਤੋਂ 10 ਗ੍ਰਾਮ (ਲਗਭਗ ਅੱਧਾ ਤੋਂ ਇੱਕ ਚਮਚਾ) ਗੁਨਗੁਨੇ ਦੁੱਧ ਜਾਂ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸਨੂੰ ਸਵੇਰੇ ਖਾਲੀ ਪੇਟ ਜਾਂ ਰਾਤ ਨੂੰ ਸੌਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਲੈਣਾ ਵਧੀਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਗੁਣਾਂ ਵਿੱਚ ਭਾਰੀ (Guru) ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਇਸਨੂੰ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਚਬਾਇਆ ਜਾਂ ਗਰਮ ਤਰਲ ਨਾਲ ਘੋਲ ਕੇ ਪੀਤਾ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਜੋ ਇਹ ਪਚ ਸਕੇ।
ਅਕਸਰ ਪੁੱਛੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਸਵਾਲ
Kushmanda Khanda ਦਾ ਸੇਵਨ ਕਿਵੇਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ?
Kushmanda Khanda ਨੂੰ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ 5-10 ਗ੍ਰਾਮ (ਅੱਧਾ ਚਮਚਾ) ਗੁਨਗੁਨੇ ਦੁੱਧ ਜਾਂ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਮਿਲਾ ਕੇ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸਨੂੰ ਸਵੇਰੇ ਖਾਲੀ ਪੇਟ ਜਾਂ ਰਾਤ ਨੂੰ ਸੌਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਲੈਣਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਕੀ Kushmanda Khanda ਗਰਮੀਆਂ ਵਿੱਚ ਖਾਧੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ?
ਜੀ ਹਾਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਸਦੀ ਤਾਸੀਰ 'ਸ਼ੀਤ' (ਠੰਡੀ) ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਇਹ ਗਰਮੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸਰੀਰ ਦੀ ਗਰਮੀ ਅਤੇ ਪਿੱਤ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤ ਕਰਨ ਲਈ ਬਹੁਤ ਲਾਭਦਾਇਕ ਹੈ। ਪਰ ਜੇਕਰ ਤੁਹਾਨੂੰ ਕਫ਼ ਜਾਂ ਠੰਡ ਲੱਗਣ ਦੀ ਸਮੱਸਿਆ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਘੱਟ ਮਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਵਰਤੋਂ ਕਰੋ।
Kushmanda Khanda ਕਿਨ੍ਹਾਂ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਲਈ ਵਰਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ?
ਇਹ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਰੀਰਕ ਕਮਜ਼ੋਰੀ, ਵਾਤ ਦੋਸ਼, ਜੋੜਾਂ ਦਰਦ, ਤਣਾਵ ਅਤੇ ਨੀਂਦ ਨਾ ਆਉਣ ਦੀ ਸਮੱਸਿਆ ਵਿੱਚ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਸਰੀਰ ਦੇ ਊਤਕਾਂ (Tissues) ਨੂੰ ਦੁਬਾਰਾ ਤਾਕਤਵਰ ਬਣਾਉਂਦੀ ਹੈ।
ਸੰਬੰਧਿਤ ਲੇਖ
ਲਵੰਗਾਦੀ ਵਰਤੀ: ਗਲੇ ਦੀ ਖਰਾਸ਼, ਖਾੰਸੀ ਅਤੇ ਸਾਹਾਂ ਦੀ ਬਦਬੂ ਲਈ ਕੁਦਰਤੀ ਆਇੁਰਵੈਦਿਕ ਇਲਾਜ
ਲਵੰਗਾਦੀ ਵਰਤੀ ਇੱਕ ਕੁਦਰਤੀ ਆਇੁਰਵੈਦਿਕ ਔਸ਼ਧ ਹੈ ਜੋ ਗਲੇ ਦੀ ਖਰਾਸ਼ ਅਤੇ ਸਾਹਾਂ ਦੀ ਬਦਬੂ ਨੂੰ ਤੁਰੰਤ ਘਟਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਇਸਦਾ ਖਾਸ ਗੁਣ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਮਸਾਲੇਦਾਰ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਠੰਡਾ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਚਰਕ ਸੰਹਿਤਾ ਵਿੱਚ ਦੱਸੇ ਗਏ ਸਿਧਾਂਤ ਅਨੁਸਾਰ ਹੈ।
4 ਮਿੰਟ ਪੜ੍ਹੋ
ਸਤਾਵਰੀ: ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਸਿਹਤ ਅਤੇ ਹਾਰਮੋਨਲ ਸੰਤੁਲਨ ਲਈ ਸੁਨਹਿਰੀ ਜੜੀ-ਬੂਟੀ
ਸਤਾਵਰੀ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਸਿਹਤ, ਹਾਰਮੋਨਲ ਸੰਤੁਲਨ ਅਤੇ ਤਣਾਅ ਘਟਾਉਣ ਲਈ ਇੱਕ ਕੁਦਰਤੀ ਜੜੀ-ਬੂਟੀ ਹੈ। ਇਹ ਸਿਰਫ਼ ਔਰਤਾਂ ਲਈ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਲਈ ਵੀ ਸ਼ੁਕਰਾਣੂਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਧਾਉਣ ਅਤੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਠੰਡਾ ਕਰਨ ਲਈ ਲਾਭਦਾਇਕ ਹੈ।
4 ਮਿੰਟ ਪੜ੍ਹੋ
ਕੈਸ਼ੋਰ ਗੁਗਗੁਲ: ਗਠਿਆ, ਜੋੜਾਂ ਦੇ ਦਰਦ ਅਤੇ ਖੰਘੀ ਦੀ ਕੁਦਰਤੀ ਦਵਾਈ
ਕੈਸ਼ੋਰ ਗੁਗਗੁਲ ਗਠਿਆ ਅਤੇ ਜੋੜਾਂ ਦੇ ਦਰਦ ਲਈ ਇੱਕ ਪੁਰਾਣਾ ਆਯੁਰਵੇਦਿਕ ਉਪਾਈ ਹੈ। ਇਹ ਖੂਨ ਨੂੰ ਸਾਫ ਕਰਕੇ ਅਤੇ ਸੋਜ ਨੂੰ ਘਟਾ ਕੇ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਚਰਕ ਸੰਹਿਤਾ ਅਨੁਸਾਰ, ਇਹ ਸਰੀਰ ਦੀ ਕੁਦਰਤੀ ਤਾਕਤ ਨੂੰ ਘਟਾਏ ਬਿਨਾਂ ਜੋੜਾਂ ਵਿੱਚ ਜਮ੍ਹਾ ਹੋਏ ਕਚਰੇ ਨੂੰ ਪਿਘਲਾਉਂਦਾ ਹੈ।
3 ਮਿੰਟ ਪੜ੍ਹੋ
ਧਮਾਸਾ ਦੇ ਲਾਭ: ਖੂਨ ਸਾਫ਼ ਕਰਨਾ, ਚਮੜੀ ਦੇ ਘਾਵ ਠੀਕ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਪੇਸ਼ੀਆਂ ਦਾ ਦਰਦ
ਧਮਾਸਾ ਇੱਕ ਕੌੜੀ ਜੜੀ-ਬੂਟੀ ਹੈ ਜੋ ਖੂਨ ਸਾਫ਼ ਕਰਨ ਅਤੇ ਚਮੜੀ ਦੇ ਘਾਵਾਂ ਨੂੰ ਠੀਕ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਸਰੀਰ ਦੀ ਅੱਧੀ ਗਰਮੀ ਨੂੰ ਘਟਾਉਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਪੁਰਾਣੇ ਤੋਂ ਫੋੜਿਆਂ ਲਈ ਵਰਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
4 ਮਿੰਟ ਪੜ੍ਹੋ
ਪੁਨਰਨਵਾਦਿ ਗੁਗਗੁਲ: ਜੋੜਾਂ ਦੀ ਸੋਜ, ਗੌਟ ਅਤੇ ਸੂਜਨ ਲਈ ਪੁਰਾਣਾ ਘਰੇਲੂ ਇਲਾਜ
ਪੁਨਰਨਵਾਦਿ ਗੁਗਗੁਲ ਜੋੜਾਂ ਦੀ ਸੋਜ ਅਤੇ ਗੌਟ ਲਈ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਆਯੁਰਵੈਦਿਕ ਇਲਾਜ ਹੈ। ਇਹ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਜਮ੍ਹਾਂ ਜ਼ਹਿਰੀਲੇ ਪਦਾਰਥਾਂ ਨੂੰ ਸਾਫ਼ ਕਰਕੇ ਸੋਜ ਨੂੰ ਘਟਾਉਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਦਰਦ ਵਿੱਚ ਰਾਹਤ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
3 ਮਿੰਟ ਪੜ੍ਹੋ
ਬ੍ਰਿਹਤੀ ਦੇ ਫਾਇਦੇ: ਸਾਹ ਦੀ ਸਮੱਸਿਆ ਅਤੇ ਦਿਲ ਦੀ ਤਾਕਤ ਲਈ ਪੁਰਾਣਾ ਘਰੇਲੂ ਹੱਲ
ਬ੍ਰਿਹਤੀ ਆਯੁਰਵੇਦ ਵਿੱਚ ਸਾਹ ਦੀ ਸਮੱਸਿਆ ਅਤੇ ਦਿਲ ਦੀ ਤਾਕਤ ਲਈ ਵਰਤੀ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਇੱਕ ਕੰਟੇਦਾਰ ਜੜ੍ਹ ਹੈ। ਚਰਕ ਸੰਹਿਤਾ ਅਨੁਸਾਰ, ਇਹ ਮੋਟੇ ਬਲਗਮ ਨੂੰ ਪਤਲਾ ਕਰਦੀ ਹੈ ਪਰ ਇਸਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਡਾਕਟਰ ਦੀ ਨਿਗਰਾਨੀ ਵਿੱਚ ਹੀ ਵਰਤਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
2 ਮਿੰਟ ਪੜ੍ਹੋ
ਹਵਾਲੇ ਅਤੇ ਸਰੋਤ
ਇਹ ਲੇਖ ਚਰਕ ਸੰਹਿਤਾ, ਸੁਸ਼ਰੁਤ ਸੰਹਿਤਾ ਅਤੇ ਅਸ਼ਟਾਂਗ ਹ੍ਰਿਦਯ ਵਰਗੇ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਆਯੁਰਵੈਦਿਕ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਦੇ ਸਿਧਾਂਤਾਂ ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਹੈ. ਕਿਸੇ ਵੀ ਸਿਹਤ ਸਮੱਸਿਆ ਲਈ ਯੋਗ ਆਯੁਰਵੈਦਿਕ ਡਾਕਟਰ ਦੀ ਸਲਾਹ ਲਓ.
- • Charaka Samhita (चरक संहिता)
- • Sushruta Samhita (सुश्रुत संहिता)
- • Ashtanga Hridaya (अष्टांग हृदय)
ਇਸ ਲੇਖ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਗਲਤੀ ਮਿਲੀ? ਸਾਨੂੰ ਦੱਸੋ