ਕੁਲੱਥਾ (ਹੌਰਸ ਗ੍ਰਾਮ): ਗੁਰਦੇ ਦੀ ਪੱਥਰੀ ਘੋਲਣ ਅਤੇ ਕਪ੍ਹਾ ਸੰਤੁਲਿਤ ਕਰਨ ਦਾ ਕੁਦਰਤੀ ਤਰੀਕਾ

ਕੁਲੱਥਾ (Kulattha) ਕੀ ਹੈ ਅਤੇ ਆਯੁਰਵੇਦ ਵਿੱਚ ਇਸਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਿਉਂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ?

ਕੁਲੱਥਾ, ਜਿਸਨੂੰ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਹੌਰਸ ਗ੍ਰਾਮ (Horse Gram) ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਆਯੁਰਵੇਦ ਵਿੱਚ ਗੁਰਦੇ ਦੀ ਪੱਥਰੀ ਨੂੰ ਘੋਲਣ ਅਤੇ ਸਾਹ ਦੀਆਂ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਲਈ ਇਸਤੇਮਾਲ ਹੋਣ ਵਾਲਾ ਇੱਕ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਦਾਲ ਹੈ। ਇਹ ਆਮ ਮੂੰਗਫਲੀ ਜਾਂ ਮਸੂਰ ਨਾਲੋਂ ਵੱਖਰਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਇਸਦੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਗੁਣ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਜਮ੍ਹਾ ਹੋਏ ਪਾਣੀ ਅਤੇ ਕਠੋਰ ਕਫ਼ ਨੂੰ ਤੋੜਨ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਸਾਡੇ ਪੰਜਾਬੀ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਅਕਸਰ ਸੁੱਕੇ ਦਾਣਿਆਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪਕਾਉਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਰਾਤ ਭਰ ਭਿਓਣਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਜੋ ਇਸਦਾ ਭਾਰੀਪਣ ਘਟ ਸਕੇ।

ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਗ੍ਰੰਥ ਚਰਕ ਸੰਹਿਤਾ ਅਨੁਸਾਰ, ਕੁਲੱਥਾ ਹਾਜ਼ਮਾ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਭਾਰੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਪਰ ਇਹ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚੋਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ 'ਤੇ ਜ਼ਹਿਰੀਲੇ ਪਦਾਰਥਾਂ (ਆਮਾ) ਨੂੰ ਕੱਢਣ ਲਈ ਬਣਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਦਿਨ-ਪ੍ਰਤੀ-ਦਿਨ ਖਾਣ ਵਾਲੀ ਆਦਤ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਸਗੋਂ ਇੱਕ ਖਾਸ ਇਲਾਜ ਹੈ ਜਦੋਂ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਕੋਈ ਰੁਕਾਵਟ ਹਟਾਉਣ ਦੀ ਲੋੜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਸਨੂੰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਅਦਰਕ ਜਾਂ ਹਿੰਗ (ਆਸਾਫੋਟੀਡਾ) ਨਾਲ ਪਕਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਜੋ ਪਾਚਨ ਸੁਚੱਜਾ ਰਹੇ।

ਕੁਲੱਥਾ ਦੇ ਆਯੁਰਵੇਦਿਕ ਗੁਣ ਕੀ ਹਨ?

ਕੁਲੱਥਾ ਦਾ ਇਲਾਜੀ ਅਸਰ ਇਸਦੇ 'ਕਸ਼ਾਇ' (ਸੁਆਦ) ਅਤੇ 'ਉਸ਼ਨ' (ਗਰਮੀ) ਗੁਣਾਂ ਕਾਰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਜੋੜਾ ਸਰੀਰ ਦੇ ਟਿਸ਼ੂਆਂ ਨੂੰ ਸੁਕਾਉਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜਮ੍ਹਾ ਹੋਏ ਕੈਲਸ਼ੀਅਮ ਜਾਂ ਪੱਥਰੀ ਨੂੰ ਤੋੜਨ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵਾਤ ਅਤੇ ਕਪ੍ਹਾ ਦੋਸ਼ ਨੂੰ ਸੰਤੁਲਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਪਿਤਾ (Pitta) ਵਾਲੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਇਸਦੀ ਵਰਤੋਂ ਵਿੱਚ ਸਾਵਧਾਨੀ ਰੱਖਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।

ਕੁਲੱਥਾ ਦੇ ਆਯੁਰਵੇਦਿਕ ਗੁਣ ਸਾਰਣੀ

ਕੁਲੱਥਾ ਗੁਰਦੇ ਦੀ ਪੱਥਰੀ ਲਈ ਕਿਵੇਂ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ?

ਕੁਲੱਥਾ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਗੁਣ 'ਅਸ਼ਮਰੀਭੇਦਨ' ਹੈ, ਭਾਵ ਪੱਥਰੀ ਨੂੰ ਤੋੜਨਾ। ਇਹ ਦਾਲ ਗੁਰਦਿਆਂ ਵਿੱਚ ਜਮ੍ਹਾ ਹੋਏ ਲੂਣਾਂ ਅਤੇ ਕੈਲਸ਼ੀਅਮ ਨੂੰ ਘੋਲਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਪੇਸ਼ਾਬ ਰਾਹੀਂ ਬਾਹਰ ਕੱਢਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਕੇਵਲ ਪੱਥਰੀ ਹੀ ਨਹੀਂ ਘੋਲਦੀ, ਸਗੋਂ ਪੇਸ਼ਾਬ ਦੀ ਨਲੀ ਨੂੰ ਸਾਫ਼ ਕਰਕੇ ਸੂਜਨ ਨੂੰ ਵੀ ਘਟਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਤੱਥ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਕੁਲੱਥਾ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਐਂਜ਼ਾਈਮ ਕੈਲਸ਼ੀਅਮ ਓਕਸਾਲੇਟ ਪੱਥਰੀ ਦੇ ਨਿਰਮਾਣ ਨੂੰ ਰੋਕਦੇ ਹਨ।

ਸਾਵਧਾਨੀ: ਜੇਕਰ ਤੁਹਾਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਗੁਰਦਿਆਂ ਦੀ ਸਖ਼ਤ ਸਮੱਸਿਆ ਹੈ, ਤਾਂ ਕਿਸੇ ਵੀ ਚੀਜ਼ ਨੂੰ ਖਾਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਆਯੁਰਵੇਦਿਕ ਡਾਕਟਰ ਦੀ ਸਲਾਹ ਜ਼ਰੂਰ ਲਓ। ਇਹ ਦਵਾਈ ਦੀ ਥਾਂ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਇੱਕ ਪੂਰਕ (supplement) ਹੈ।

ਕੁਲੱਥਾ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਿਵੇਂ ਕਰੀਏ?

ਕੁਲੱਥਾ ਨੂੰ ਸਿੱਧਾ ਖਾਣਾ ਔਖਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਇਸਨੂੰ ਸੂਪ, ਦਾਲ ਜਾਂ ਕੱਢੇ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਇਸਦੀ ਵਰਤੋਂ ਨਹੀਂ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ। ਇੱਕ ਆਮ ਤਰੀਕਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸਨੂੰ ਸਵੇਰੇ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਭਿਓ ਕੇ ਰਾਤ ਨੂੰ ਉਬਾਲ ਲਿਆ ਜਾਵੇ ਅਤੇ ਇਸਦਾ ਪਾਣੀ ਸੂਪ ਵਾਂਗ ਪੀ ਲਿਆ ਜਾਵੇ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਅਦਰਕ ਅਤੇ ਹਿੰਗ ਜੋੜਨਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ ਤਾਂ ਜੋ ਗੈਸ ਜਾਂ ਸੋਜ ਨਾ ਹੋਵੇ।

ਆਮ ਸਵਾਲ (FAQ)

ਕੁਲੱਥਾ ਗੁਰਦੇ ਦੀ ਪੱਥਰੀ ਲਈ ਕਿਵੇਂ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ?

ਕੁਲੱਥਾ ਵਿੱਚ 'ਅਸ਼ਮਰੀਭੇਦਨ' ਗੁਣ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਪੱਥਰੀ ਨੂੰ ਛੋਟੇ ਟੁਕੜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਤੋੜਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਪੇਸ਼ਾਬ ਰਾਹੀਂ ਬਾਹਰ ਕੱਢਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਗੁਰਦਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਲੂਣਾਂ ਨੂੰ ਘੋਲਣ ਅਤੇ ਸੂਜਨ ਘਟਾਉਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰਦਾ ਹੈ।

ਕੁਲੱਥਾ ਕਿੰਨਾ ਸਮਾਂ ਖਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ?

ਇਸਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਇਲਾਜ ਦੇ ਸਮੇਂ ਹੀ ਖਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਖਾਣ ਵਾਲੀ ਆਦਤ ਨਹੀਂ ਬਣਾਉਣੀ ਚਾਹੀਦੀ। ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇਸਨੂੰ 2-3 ਹਫ਼ਤਿਆਂ ਲਈ ਖਾਧਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਡਾਕਟਰ ਦੀ ਸਲਾਹ ਨਾਲ।

ਕੀ ਕੁਲੱਥਾ ਖਾਣ ਨਾਲ ਪਿਤਾ ਵਧਦਾ ਹੈ?

ਹਾਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਕੁਲੱਥਾ ਗਰਮ ਗੁਣਾਂ ਵਾਲੀ ਦਾਲ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਪਿਤਾ ਦੋਸ਼ ਵਧਿਆ ਹੋਵੇ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਇਸਨੂੰ ਬਿਨਾਂ ਅਦਰਕ ਜਾਂ ਨੇਮੇਰ ਦੇ ਖਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਪਿਤਾ ਵਾਲੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਇਸਦੀ ਵਰਤੋਂ ਸਾਵਧਾਨੀ ਨਾਲ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।

ਕੁਲੱਥਾ ਦਾ ਸੇਵਨ ਕਿਵੇਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ?

ਕੁਲੱਥਾ ਨੂੰ ਦਾਲ, ਸੂਪ ਜਾਂ ਕੱਢੇ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਖਾਧਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਸਨੂੰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਅਦਰਕ, ਹਿੰਗ ਜਾਂ ਤਿਲ ਦੇ ਤੇਲ ਨਾਲ ਪਕਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਜੋ ਹਾਜ਼ਮਾ ਠੀਕ ਰਹੇ। ਸਿੱਧੇ ਕੱਚੇ ਦਾਣੇ ਨਹੀਂ ਖਾਏ ਜਾਣੇ ਚਾਹੀਦੇ।