ਖਰਬੂਜਾ
ਆਯੁਰਵੈਦਿਕ ਜੜੀ-ਬੂਟੀ
ਖਰਬੂਜਾ: ਪਿੱਤ ਨੂੰ ਘਟਾਉਣ ਅਤੇ ਗਰਮੀਆਂ ਵਿੱਚ ਤਾਜ਼ਗੀ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਫਲ
ਮਾਹਿਰ ਸਮੀਖਿਆ
AyurvedicUpchar ਸੰਪਾਦਕੀ ਟੀਮ ਦੁਆਰਾ ਸਮੀਖਿਆ
ਖਰਬੂਜਾ ਕੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਪਿੱਤ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਸ਼ਾਂਤ ਕਰਦਾ ਹੈ?
ਖਰਬੂਜਾ (Cantaloupe) ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਮੀठा ਅਤੇ ਠੰਢਾ ਫਲ ਹੈ ਜੋ ਪਿੱਤ ਦੋਸ਼ ਨੂੰ ਤੁਰੰਤ ਸ਼ਾਂਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਰੀਰ ਦੀ ਅੰਦਰੂਨੀ ਗਰਮੀ ਨੂੰ ਘਟਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਖਰਬੂਜੇ ਦਾ ਰਸ ਭਰਪੂਰ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਇਹ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਤੁਰੰਤ ਪਾਣੀ ਪਹੁੰਚਾਉਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਪਾਚਨ ਨੂੰ ਹਲਕਾ ਰੱਖਦਾ ਹੈ।
ਚਰਕ ਸੰਹਿਤਾ ਵਿੱਚ ਖਰਬੂਜੇ ਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਭੋਜਨ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਇੱਕ ਔਸ਼ਧ ਵਜੋਂ ਵੀ ਮਹੱਤਵ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਇਸਦਾ ਵੀਰਯ (ਪ੍ਰਭਾਵ) ਠੰਢਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਪੁਰਾਣੇ ਤਜ਼ਰਬੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਗਰਮੀਆਂ ਵਿੱਚ ਖਰਬੂਜਾ ਖਾਣਾ ਸਰੀਰ ਲਈ ਕੁਦਰਤੀ ਕੂਲਰ ਵਾਂਗ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਖਰਬੂਜਾ ਇੱਕ ਠੰਢਾ ਅਤੇ ਮੀठा ਫਲ ਹੈ ਜੋ ਪਿਆਸ ਨੂੰ ਤੁਰੰਤ ਮਿਟਾਉਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਪੇਟ ਜਾਂ ਪਿਸ਼ਾਬ ਨਾਲ ਜੁੜੀਆਂ ਜਲਣਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਜਦੋਂ ਤੁਸੀਂ ਪੱਕਿਆ ਹੋਇਆ ਖਰਬੂਜਾ ਖਾਂਦੇ ਹੋ, ਤਾਂ ਇਸਦਾ ਸੁਆਦ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮਧੁਰ (ਮੀठा) ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਜੀਭ ਨੂੰ ਠੰਢਕ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਫਲ ਸਿਰਫ਼ ਉਦੋਂ ਹੀ ਪਿੱਤ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਇਸਨੂੰ ਆਕੇ ਖਾਇਆ ਜਾਵੇ; ਇਸਨੂੰ ਦੁੱਧ ਜਾਂ ਹੋਰ ਫਲਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲਾ ਕੇ ਨਾ ਖਾਓ, ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਇਹ ਪਾਚਨ ਵਿੱਚ ਗੜਬੜ ਪੈਦਾ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਖਰਬੂਜਾ ਤਿੰਨ ਦੋਸ਼ਾਂ (ਵਾਤ, ਪਿੱਤ, ਕੱਫ) 'ਤੇ ਕਿਵੇਂ ਅਸਰ ਕਰਦਾ ਹੈ?
ਖਰਬੂਜਾ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪਿੱਤ ਦੋਸ਼ ਨੂੰ ਸੰਤੁਲਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਇਸਦਾ ਸੁਆਦ ਮੀठा ਅਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਠੰਢਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਐਸਿਡਿਟੀ, ਚਮੜੀ ਦੇ ਦਾਣੇ ਅਤੇ ਗੁੱਸੇ ਜਾਂ ਚਿੜਚਿੜਾਪਨ ਨੂੰ ਘਟਾਉਂਦਾ ਹੈ।
ਵਾਤ ਦੋਸ਼ ਲਈ ਇਹ ਸੀਮਿਤ ਮਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਠੀਕ ਹੈ, ਪਰ ਜੇਕਰ ਕੱਫ ਦੋਸ਼ ਵੱਧ ਹੈ (ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਸਰਦੀਆਂ ਵਿੱਚ ਜਾਂ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਕਫ਼ ਹੋਣ 'ਤੇ), ਤਾਂ ਖਰਬੂਜਾ ਖਾਣ ਤੋਂ ਪਰਹੇਜ਼ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਹੋਰ ਠੰਢਾ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਪਾਚਨ ਨੂੰ ਸੁਸਤ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਖਰਬੂਜੇ ਦੀਆਂ ਐਯੁਰਵੈਦਿਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ (ਧਰਮ)
| ਗੁਣ (Property) | ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਆਖਿਆ |
|---|---|
| ਰਸ (ਸੁਆਦ) | ਮਧੁਰ (ਮੀठा) |
| ਗੁਣ (ਭਾਰੀ/ਹਲਕਾ) | ਗੁਰੂ (ਥੋੜ੍ਹਾ ਭਾਰੀ) |
| ਵੀਰਯ (ਸ਼ਕਤੀ) | ਸ਼ੀਤਲ (ਠੰਢਾ) |
| ਵਿਪਾਕ (ਪਾਚਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ) | ਮਧੁਰ (ਮੀठा) |
| ਪ੍ਰਭਾਵ | ਪਿੱਤ ਅਤੇ ਕੱਫ ਨੂੰ ਵਧਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਵਾਤ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤ ਕਰਦਾ ਹੈ (ਸੀਮਿਤ) |
ਖਰਬੂਜਾ ਖਾਣ ਦਾ ਸਹੀ ਤਰੀਕਾ ਕੀ ਹੈ?
ਖਰਬੂਜੇ ਨੂੰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਖਾਲੀ ਪੇਟ ਜਾਂ ਖਾਣਾ ਖਾਣ ਤੋਂ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ 1-2 ਘੰਟੇ ਬਾਅਦ ਖਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਇਸਨੂੰ ਦੁੱਧ, ਦਹੀਂ ਜਾਂ ਹੋਰ ਫਲਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲਾ ਕੇ ਨਾ ਖਾਓ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ਨਾਲ ਪਾਚਨ ਵਿੱਚ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੱਕਿਆ ਹੋਇਆ ਖਰਬੂਜਾ ਹੀ ਖਾਓ; ਕੱਚਾ ਖਰਬੂਜਾ ਪਾਚਨ ਅੱਗ ਨੂੰ ਕਮਜ਼ੋਰ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਅਕਸਰ ਪੁੱਛੇ ਜਾਂਦੇ ਸਵਾਲ (FAQ)
ਕੀ ਖਰਬੂਜਾ ਐਸਿਡ ਰਿਫਲੈਕਸ ਲਈ ਚੰਗਾ ਹੈ?
ਹਾਂ, ਖਰਬੂਜਾ ਐਸਿਡ ਰਿਫਲੈਕਸ ਲਈ ਬਹੁਤ ਚੰਗਾ ਹੈ। ਇਸਦਾ ਮੀठा ਸੁਆਦ ਅਤੇ ਠੰਢਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪੇਟ ਦੇ ਐਸਿਡ ਨੂੰ ਸੰਤੁਲਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜਲਣ ਨੂੰ ਘਟਾਉਂਦਾ ਹੈ।
ਕੀ ਮੈਂ ਰਾਤ ਨੂੰ ਖਰਬੂਜਾ ਖਾ ਸਕਦਾ ਹਾਂ?
ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਰਾਤ ਨੂੰ ਖਰਬੂਜਾ ਖਾਣ ਦੀ ਸਲਾਹ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ। ਇਸਦੇ ਹਲਕੇ ਭਾਰੀ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਇਸਨੂੰ ਪਚਾਉਣਾ ਮੁਸ਼ਕਿਲ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਜੋ ਨੀਂਦ ਵਿੱਚ ਵਿਘਨ ਪਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਕੀ ਖਰਬੂਜਾ ਖੂਨ ਨੂੰ ਠੰਢਾ ਕਰਦਾ ਹੈ?
ਹਾਂ, ਖਰਬੂਜੇ ਵਿੱਚ ਉੱਚ ਜਲ ਮਾਤਰਾ ਅਤੇ ਠੰਢਾ ਗੁਣ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਸਰੀਰ ਦੇ ਤਾਪਮਾਨ ਨੂੰ ਘਟਾਉਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਖੂਨ ਨੂੰ ਸ਼ੁੱਧ ਕਰਕੇ ਠੰਢਾ ਰੱਖਦਾ ਹੈ।
ਅਕਸਰ ਪੁੱਛੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਸਵਾਲ
ਕੀ ਖਰਬੂਜਾ ਐਸਿਡ ਰਿਫਲੈਕਸ ਲਈ ਚੰਗਾ ਹੈ?
ਹਾਂ, ਖਰਬੂਜਾ ਐਸਿਡ ਰਿਫਲੈਕਸ ਲਈ ਬਹੁਤ ਚੰਗਾ ਹੈ। ਇਸਦਾ ਮੀठा ਸੁਆਦ ਅਤੇ ਠੰਢਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪੇਟ ਦੇ ਐਸਿਡ ਨੂੰ ਸੰਤੁਲਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜਲਣ ਨੂੰ ਘਟਾਉਂਦਾ ਹੈ।
ਕੀ ਮੈਂ ਰਾਤ ਨੂੰ ਖਰਬੂਜਾ ਖਾ ਸਕਦਾ ਹਾਂ?
ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਰਾਤ ਨੂੰ ਖਰਬੂਜਾ ਖਾਣ ਦੀ ਸਲਾਹ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ। ਇਸਦੇ ਹਲਕੇ ਭਾਰੀ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਇਸਨੂੰ ਪਚਾਉਣਾ ਮੁਸ਼ਕਿਲ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਜੋ ਨੀਂਦ ਵਿੱਚ ਵਿਘਨ ਪਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਕੀ ਖਰਬੂਜਾ ਖੂਨ ਨੂੰ ਠੰਢਾ ਕਰਦਾ ਹੈ?
ਹਾਂ, ਖਰਬੂਜੇ ਵਿੱਚ ਉੱਚ ਜਲ ਮਾਤਰਾ ਅਤੇ ਠੰਢਾ ਗੁਣ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਸਰੀਰ ਦੇ ਤਾਪਮਾਨ ਨੂੰ ਘਟਾਉਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਖੂਨ ਨੂੰ ਸ਼ੁੱਧ ਕਰਕੇ ਠੰਢਾ ਰੱਖਦਾ ਹੈ।
ਸੰਬੰਧਿਤ ਲੇਖ
ਖਾਰਸੂਤਰ ਲਾਭ: ਬਵਾਸੀਰ ਅਤੇ ਭਗੰਦਰ ਦਾ ਬਿਨਾਂ ਸਰਜਰੀ ਵਾਲਾ ਆਯੁਰਵੈਦਿਕ ਇਲਾਜ
ਖਾਰਸੂਤਰ ਆਯੁਰਵੈਦ ਵਿੱਚ ਬਵਾਸੀਰ ਅਤੇ ਭਗੰਦਰ ਦੇ ਇਲਾਜ ਲਈ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਦਵਾਈ-ਭਰਿਆ ਧਾਗਾ ਹੈ ਜੋ ਬਿਨਾਂ ਸਰਜਰੀ ਦੇ ਬਿਮਾਰ ਟਿਸ਼ੂ ਨੂੰ ਕੱਟਦਾ ਅਤੇ ਠੀਕ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਤਕਨੀਕ ਸੁਸ਼੍ਰੁਤ ਸੰਹਿਤਾ ਅਨੁਸਾਰ ਬਹੁਤ ਪੁਰਾਣੀ ਅਤੇ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਹੈ।
3 ਮਿੰਟ ਪੜ੍ਹੋ
ਗੰਧਕ ਰਸਾਇਣ: ਚਮੜੀ ਦੀ ਸਾਫ਼ੀ ਅਤੇ ਪਿੱਤ ਸੰਤੁਲਨ ਲਈ ਸੁੱਤਾ ਗੰਧਕ
ਗੰਧਕ ਰਸਾਇਣ ਇੱਕ ਸਾਫ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਗੰਧਕ ਦਾ ਖਾਣ ਹੈ ਜੋ ਆਯੁਰਵੇਦ ਵਿੱਚ ਚਮੜੀ ਦੀਆਂ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਅਤੇ ਪਿੱਤ ਨੂੰ ਸੰਤੁਲਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਕੱਚੇ ਗੰਧਕ ਤੋਂ ਵੱਖਰਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਇਸਦਾ ਸੁਆਦ ਮਿੱਠਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਠੰਡਾ ਕਰਦਾ ਹੈ।
4 ਮਿੰਟ ਪੜ੍ਹੋ
ਅਵਿਪਾਤੀਕਰ ਚੂਰਨ: ਤੇਜ਼ਾਬੀਤਾ, ਹਾਰਟਬਰਨ ਅਤੇ ਪਿੱਤ ਦੀ ਅਸੰਤੁਲਨ ਲਈ ਕੁਦਰਤੀ ਰਾਹਤ
ਅਵਿਪਾਤੀਕਰ ਚੂਰਨ ਆਯੁਰਵੈਦ ਵਿੱਚ ਤੇਜ਼ਾਬੀਤਾ ਅਤੇ ਹਾਰਟਬਰਨ ਲਈ ਇੱਕ ਪੁਰਾਣਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਉਪਾਏ ਹੈ। ਇਹ ਪੇਟ ਨੂੰ ਠੰਡਾ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਪਾਚਨ ਅੱਗ ਨੂੰ ਬਿਨਾਂ ਬੁਝਾਏ ਸੰਤੁਲਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।
4 ਮਿੰਟ ਪੜ੍ਹੋ
ਗੋਧੂਮ (ਗੇਹੂੰ): ਵਾਤ ਦੋਸ਼ ਨੂੰ ਸੰਤੁਲਿਤ ਕਰਨ ਅਤੇ ਤਾਕਤ ਵਧਾਉਣ ਦੇ ਆਯੁਰਵੈਦਿਕ ਗੁਣ
ਗੋਧੂਮ (ਗੇਹੂੰ) ਵਾਤ ਦੋਸ਼ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤ ਕਰਨ ਅਤੇ ਸਰੀਰਕ ਤਾਕਤ ਵਧਾਉਣ ਲਈ ਆਯੁਰਵੈਦ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਅਨਾਜ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਚਰਕ ਸੰਹਿਤਾ ਅਨੁਸਾਰ, ਇਹ ਨਸਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਟਿਸ਼ੂਆਂ ਨੂੰ ਪੋਸ਼ਣ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਕਫ਼ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਇਸਨੂੰ ਸਾਵਧਾਨੀ ਨਾਲ ਖਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
4 ਮਿੰਟ ਪੜ੍ਹੋ
ਸਵਰਣਮਾਖੀਕਾ ਦੇ ਲਾਭ: ਖੂਨ ਸਾਫ਼ ਕਰਨ ਅਤੇ ਚਮੜੀ ਦੀ ਸਿਹਤ ਲਈ ਪੂਰੀ ਜਾਣਕਾਰੀ
ਸਵਰਣਮਾਖੀਕਾ ਆਯੁਰਵੇਦ ਵਿੱਚ ਖੂਨ ਸਾਫ਼ ਕਰਨ ਅਤੇ ਚਮੜੀ ਦੀਆਂ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਇੱਕ ਖਣਿਜ ਔਖਧ ਹੈ। ਇਹ ਸਿਰਫ਼ ਸ਼ੁੱਧ ਭਸਮ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਹੀ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਹੈ ਅਤੇ ਚਰਕ ਸੰਹਿਤਾ ਅਨੁਸਾਰ ਇਹ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚੋਂ ਜ਼ਹਿਰੀਲੇ ਪਦਾਰਥਾਂ ਨੂੰ ਬਾਹਰ ਕੱਢਦਾ ਹੈ।
4 ਮਿੰਟ ਪੜ੍ਹੋ
ਅਲਰਕਾ: ਤਵਚਾ ਦੀ ਸਮੱਸਿਆ ਅਤੇ ਵਾਤ-ਕਫ਼ ਸੰਤੁਲਨ ਲਈ ਪੁਰਾਣਾ ਘਰੇਲੂ ਉਪਾਅ
ਅਲਰਕਾ ਪੰਜਾਬ ਦੀਆਂ ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਔਸ਼ਧੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ ਜੋ ਤਵਚਾ ਦੇ ਜਮ੍ਹਾਂ ਵਿਸ਼ ਅਤੇ ਮੋਲੀਆਂ ਨੂੰ ਠੀਕ ਕਰਨ ਲਈ ਵਰਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਇਹ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਹੈ, ਪਰ ਕੱਚਾ ਅਲਰਕਾ ਜ਼ਹਿਰੀਲਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਦੀ ਵਰਤੋਂ ਸਿਰਫ਼ ਡਾਕਟਰ ਦੀ ਨਿਗਰਾਨੀ ਹੇਠ ਹੀ ਕੀਤੀ ਜਾਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
3 ਮਿੰਟ ਪੜ੍ਹੋ
ਹਵਾਲੇ ਅਤੇ ਸਰੋਤ
ਇਹ ਲੇਖ ਚਰਕ ਸੰਹਿਤਾ, ਸੁਸ਼ਰੁਤ ਸੰਹਿਤਾ ਅਤੇ ਅਸ਼ਟਾਂਗ ਹ੍ਰਿਦਯ ਵਰਗੇ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਆਯੁਰਵੈਦਿਕ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਦੇ ਸਿਧਾਂਤਾਂ ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਹੈ. ਕਿਸੇ ਵੀ ਸਿਹਤ ਸਮੱਸਿਆ ਲਈ ਯੋਗ ਆਯੁਰਵੈਦਿਕ ਡਾਕਟਰ ਦੀ ਸਲਾਹ ਲਓ.
- • Charaka Samhita (चरक संहिता)
- • Sushruta Samhita (सुश्रुत संहिता)
- • Ashtanga Hridaya (अष्टांग हृदय)
ਇਸ ਲੇਖ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਗਲਤੀ ਮਿਲੀ? ਸਾਨੂੰ ਦੱਸੋ