ਝਰਬੇਰਾ (ਤੋਰਈ)
ਆਯੁਰਵੈਦਿਕ ਜੜੀ-ਬੂਟੀ
ਝਰਬੇਰਾ (ਤੋਰਈ): ਪੁਰਾਣੀ ਲੀਵਰ ਸਾਫ਼ ਕਰਨ ਅਤੇ ਖੂਨ ਸ਼ੁੱਧ ਕਰਨ ਦੀ ਆਯੁਰਵੈਦਿਕ ਸਬਜ਼ੀ
ਮਾਹਿਰ ਸਮੀਖਿਆ
AyurvedicUpchar ਸੰਪਾਦਕੀ ਟੀਮ ਦੁਆਰਾ ਸਮੀਖਿਆ
ਝਰਬੇਰਾ (ਤੋਰਈ) ਕੀ ਹੈ ਅਤੇ ਆਯੁਰਵੈਦ ਵਿੱਚ ਇਸਦਾ ਮਹੱਤਵ ਕੀ ਹੈ?
ਝਰਬੇਰਾ, ਜਿਸਨੂੰ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਰਿਜ ਗਾਰਡ (Ridge Gourd) ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਤੋਰਈ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਸਬਜ਼ੀ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਸਗੋਂ ਲੀਵਰ ਨੂੰ ਸਾਫ਼ ਕਰਨ ਅਤੇ ਖੂਨ ਵਿੱਚੋਂ ਜ਼ਹਰੀਲੇ ਪਦਾਰਥਾਂ ਨੂੰ ਬਾਹਰ ਕੱਢਣ ਲਈ ਇੱਕ ਪੁਰਾਣਾ ਘਰੇਲੂ ਉਪਚਾਰ ਹੈ। ਆਯੁਰਵੈਦ ਵਿੱਚ ਇਸਨੂੰ 'ਉਸ਼ਣ' (ਗਰਮ) ਵਿਰਯਾ ਵਾਲੀ ਸਬਜ਼ੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਕੌੜਾ (ਤਿਕਤ) ਸਵਾਦ ਜਿਗਰ ਦੀ ਅੱਗ ਨੂੰ ਸੰਤੁਲਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਚਰਕ ਸੰਹਿਤਾ ਅਤੇ ਭਾਵ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਨਿਘੰਟੁ ਵਰਗੇ ਪੁਰਾਣੇ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਝਰਬੇਰਾ ਨੂੰ ਕੱਫ਼ ਅਤੇ ਪਿੱਤ ਦੋਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਦਵਾਈ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਇਸਦੀ ਵਰਤੋਂ ਸਾਵਧਾਨੀ ਨਾਲ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਸਦੀ ਤੇਜ਼ ਅੱਗ ਵਾਤ ਦੋਸ਼ ਨੂੰ ਵਧਾ ਸਕਦੀ ਹੈ ਜੇਕਰ ਇਸਨੂੰ ਜ਼ਿਆਦਾ ਖਾ ਲਿਆ ਜਾਵੇ।
ਗੁਣਵੱਤਾ ਵਾਲਾ ਤੱਥ: "ਝਰਬੇਰਾ ਦੀ ਕੌੜਾਹਤ ਸਿਰਫ਼ ਜੀਭ 'ਤੇ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਸਰੀਰ ਦੀਆਂ ਗਹਿਰਾਈਆਂ ਵਿੱਚ ਜਾ ਕੇ ਜਮ੍ਹਾਂ ਵਿਸ਼ ਨੂੰ ਬਾਹਰ ਕੱਢਦੀ ਹੈ।"
ਝਰਬੇਰਾ ਦੇ ਆਯੁਰਵੈਦਿਕ ਗੁਣ ਅਤੇ ਦੋਸ਼ਾਂ 'ਤੇ ਅਸਰ
ਝਰਬੇਰਾ ਦੇ ਸਰੀਰ 'ਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਲਈ ਇਸਦੇ ਮੁੱਢਲੇ ਗੁਣਾਂ ਨੂੰ ਜਾਣਨਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ। ਇਸਦਾ ਮੁੱਖ ਕੰਮ ਕੱਫ਼ ਅਤੇ ਪਿੱਤ ਨੂੰ ਕਾਬੂ ਵਿੱਚ ਰੱਖਣਾ ਹੈ, ਪਰ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਵਾਤ ਦੀ ਸਮੱਸਿਆ ਹੈ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਇਸਨੂੰ ਸੀਮਿਤ ਮਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਖਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਅਨੁਸਾਰ, ਇਸਦਾ ਕੌੜਾ ਸਵਾਦ (ਤਿਕਤ ਰਸ) ਇਸਨੂੰ ਇੱਕ ਮਜ਼ਬੂਤ ਰਕਤ-ਸ਼ੋਧਕ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਇਸਦੀ ਗਰਮ ਸ਼ਕਤੀ (ਉਸ਼ਣ ਵਿਰਯਾ) ਪਾਚਨ ਅੱਗ ਨੂੰ ਤੇਜ਼ ਕਰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚੋਂ ਜ਼ਹਰੀਲੇ ਪਦਾਰਥਾਂ ਨੂੰ ਬਾਹਰ ਕੱਢਦੀ ਹੈ।
ਝਰਬੇਰਾ (ਤੋਰਈ) ਦੇ ਆਯੁਰਵੈਦਿਕ ਗੁਣ ਸਾਰਣੀ
| ਗੁਣ (Property) | ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਵਰਣ | ਸਰੀਰ 'ਤੇ ਅਸਰ |
|---|---|---|
| ਰਸ (Rasa) | ਤਿਕਤ (ਕੌੜਾ), ਕਸਾਇ (ਸੁੱਕਾ) | ਖੂਨ ਸਾਫ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਪਾਚਨ ਵਧਾਉਂਦਾ ਹੈ। |
| ਗੁਣ (Guna) | ਲਘੂ (ਹਲਕਾ), ਰੂਖਾ (ਸੁੱਕਾ) | ਸਰੀਰ ਵਿੱਚੋਂ ਅਤਿਰਿਕਤ ਤਰਲ ਪਦਾਰਥ ਬਾਹਰ ਕੱਢਦਾ ਹੈ। |
| ਵਿਰਯਾ (Virya) | ਉਸ਼ਣ (ਗਰਮ) | ਪਾਚਨ ਅੱਗ ਨੂੰ ਜਗਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਪਿੱਤ ਨੂੰ ਸੰਤੁਲਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। |
| ਵਿਪਾਕ (Vipaka) | ਕਟੂ (ਤਿੱਖਾ) | ਪਾਚਨ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਨੂੰ ਤੇਜ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ। |
| ਦੋਸ਼ ਕਰਮ (Dosha Karma) | ਪਿੱਤ ਅਤੇ ਕੱਫ਼ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤ ਕਰਦਾ ਹੈ | ਵਾਤ ਦੋਸ਼ ਨੂੰ ਵਧਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਜੇਕਰ ਜ਼ਿਆਦਾ ਖਾਇਆ ਜਾਵੇ। |
ਝਰਬੇਰਾ ਦਾ ਭੋਜਨ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਯੋਗ ਅਤੇ ਲਾਭ
ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ ਝਰਬੇਰਾ ਨੂੰ ਅਕਸਰ ਤੋਰਈ ਦੀ ਸਬਜ਼ੀ ਵਜੋਂ ਪਕਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸਨੂੰ ਘਿਓ ਜਾਂ ਤੇਲ ਵਿੱਚ ਹਲਕਾ ਤਲ ਕੇ ਅਤੇ ਮਸਾਲਿਆਂ ਸਮੇਤ ਪਕਾਉਣ ਨਾਲ ਇਸਦੇ ਗੁਣ ਬਣੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਸਦੇ ਬੀਜਾਂ ਨੂੰ ਪੀਸ ਕੇ ਗਰਮ ਦੁੱਧ ਦੇ ਨਾਲ ਲੈਣ ਨਾਲ ਵੀ ਲੀਵਰ ਨੂੰ ਲਾਭ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।
ਇੱਕ ਆਯੁਰਵੈਦਿਕ ਸਿਧਾਂਤ ਅਨੁਸਾਰ, "ਜਦੋਂ ਤੁਸੀਂ ਕੌੜੀ ਸਬਜ਼ੀ ਖਾਂਦੇ ਹੋ, ਤਾਂ ਤੁਹਾਡਾ ਜਿਗਰ ਸਿੱਧਾ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਾਫ਼ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਬਿਲਕੁਲ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਿਵੇਂ ਇੱਕ ਸਾਫ਼ ਪਾਣੀ ਦਾ ਕੱਪ ਕੋਈ ਗੰਦਗੀ ਨਹੀਂ ਰੱਖਦਾ।"
ਆਮ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਅਤੇ ਉੱਤਰ (FAQ)
ਕੀ ਝਰਬੇਰਾ ਲੀਵਰ ਲਈ ਚੰਗਾ ਹੈ?
ਹਾਂ, ਝਰਬੇਰਾ ਲੀਵਰ ਨੂੰ ਸਾਫ਼ ਕਰਨ ਅਤੇ ਜ਼ਹਰੀਲੇ ਪਦਾਰਥਾਂ ਨੂੰ ਬਾਹਰ ਕੱਢਣ ਲਈ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਹੈ। ਇਸਦਾ ਕੌੜਾ ਸਵਾਦ ਜਿਗਰ ਦੀ ਅੱਗ ਨੂੰ ਵਧਾਉਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਖੂਨ ਨੂੰ ਸ਼ੁੱਧ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਝਰਬੇਰਾ ਨੂੰ ਖਾਣ ਦਾ ਸਹੀ ਤਰੀਕਾ ਕੀ ਹੈ?
ਤੁਸੀਂ ਇਸਨੂੰ ਤਾਜ਼ੀ ਸਬਜ਼ੀ ਵਜੋਂ ਪਕਾ ਕੇ ਖਾ ਸਕਦੇ ਹੋ ਜਾਂ ਇਸਦੇ ਬੀਜਾਂ ਨੂੰ ਪੀਸ ਕੇ ਗਰਮ ਦੁੱਧ ਦੇ ਨਾਲ ਲੈ ਸਕਦੇ ਹੋ। ਇਸਦੇ ਸੁੱਕੇ ਛਿਲਕਿਆਂ ਦਾ ਪਾਊਡਰ ਵੀ ਪਾਣੀ ਦੇ ਨਾਲ ਲਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਕੀ ਕੋਈ ਵਾਤ ਦੋਸ਼ ਵਾਲੇ ਲੋਕ ਝਰਬੇਰਾ ਖਾ ਸਕਦੇ ਹਨ?
ਵਾਤ ਦੋਸ਼ ਵਾਲੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਝਰਬੇਰਾ ਖਾਣ ਵਿੱਚ ਸਾਵਧਾਨੀ ਵਰਤਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਇਸਦੀ ਗਰਮੀ ਅਤੇ ਕੌੜਾਪਨ ਵਾਤ ਨੂੰ ਵਧਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਸਨੂੰ ਘਿਓ ਜਾਂ ਦਹੀਂ ਦੇ ਨਾਲ ਖਾਣਾ ਵਧੇਰੇ ਉਚਿਤ ਹੈ।
ਅਕਸਰ ਪੁੱਛੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਸਵਾਲ
ਕੀ ਝਰਬੇਰਾ (ਤੋਰਈ) ਲੀਵਰ ਲਈ ਚੰਗਾ ਹੈ?
ਹਾਂ, ਝਰਬੇਰਾ ਲੀਵਰ ਨੂੰ ਸਾਫ਼ ਕਰਨ ਅਤੇ ਜ਼ਹਰੀਲੇ ਪਦਾਰਥਾਂ ਨੂੰ ਬਾਹਰ ਕੱਢਣ ਲਈ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਹੈ। ਇਸਦਾ ਕੌੜਾ ਸਵਾਦ ਜਿਗਰ ਦੀ ਅੱਗ ਨੂੰ ਵਧਾਉਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਖੂਨ ਨੂੰ ਸ਼ੁੱਧ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਝਰਬੇਰਾ ਖਾਣ ਦਾ ਸਹੀ ਤਰੀਕਾ ਕੀ ਹੈ?
ਤੁਸੀਂ ਇਸਨੂੰ ਤਾਜ਼ੀ ਸਬਜ਼ੀ ਵਜੋਂ ਪਕਾ ਕੇ ਖਾ ਸਕਦੇ ਹੋ ਜਾਂ ਇਸਦੇ ਬੀਜਾਂ ਨੂੰ ਪੀਸ ਕੇ ਗਰਮ ਦੁੱਧ ਦੇ ਨਾਲ ਲੈ ਸਕਦੇ ਹੋ। ਇਸਦੇ ਸੁੱਕੇ ਛਿਲਕਿਆਂ ਦਾ ਪਾਊਡਰ ਵੀ ਪਾਣੀ ਦੇ ਨਾਲ ਲਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਵਾਤ ਦੋਸ਼ ਵਾਲੇ ਲੋਕ ਝਰਬੇਰਾ ਖਾ ਸਕਦੇ ਹਨ?
ਵਾਤ ਦੋਸ਼ ਵਾਲੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਝਰਬੇਰਾ ਖਾਣ ਵਿੱਚ ਸਾਵਧਾਨੀ ਵਰਤਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਇਸਦੀ ਗਰਮੀ ਅਤੇ ਕੌੜਾਪਨ ਵਾਤ ਨੂੰ ਵਧਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਸਨੂੰ ਘਿਓ ਜਾਂ ਦਹੀਂ ਦੇ ਨਾਲ ਖਾਣਾ ਵਧੇਰੇ ਉਚਿਤ ਹੈ।
ਸੰਬੰਧਿਤ ਲੇਖ
ਤੁਮਬੁਰੂ: ਆਯੁਰਵੇਦ ਵਿੱਚ ਦੰਦ ਦਰਦ ਅਤੇ ਪਾਚਨ ਲਈ ਕੁਦਰਤੀ ਹੱਲ
ਤੁਮਬੁਰੂ ਆਯੁਰਵੇਦ ਵਿੱਚ ਦੰਦ ਦਰਦ ਅਤੇ ਕਬਜ਼ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਇੱਕ ਤਿੱਖਾ ਮਸਾਲਾ ਹੈ। ਇਹ ਵਾਤ ਅਤੇ ਕਫ਼ ਦੋਸ਼ ਨੂੰ ਸੰਤੁਲਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਪਾਚਨ ਅੱਗ ਨੂੰ ਤੇਜ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ।
3 ਮਿੰਟ ਪੜ੍ਹੋ
ਬੰਧੁਕਾ (Bandhuka) ਦੇ ਫਾਇਦੇ: ਆਇੁਰਵੇਦਿਕ ਠੰਢਕ ਅਤੇ ਚਮੜੀ ਲਈ ਕੁਦਰਤੀ ਇਲਾਜ
ਬੰਧੁਕਾ ਇੱਕ ਕੁਦਰਤੀ ਆਇੁਰਵੇਦਿਕ ਪੌਦਾ ਹੈ ਜੋ ਸਰੀਰ ਦੀ ਅਤਿ ਗਰਮੀ ਅਤੇ ਪਿੱਤ ਦੋਸ਼ ਨੂੰ ਤੁਰੰਤ ਠੰਢਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸਦੇ ਮਿੱਠੇ ਅਤੇ ਕਸਾਈ ਸਵਾਦ ਦੇ ਮਿਲਾਪ ਕਾਰਨ ਇਹ ਚਮੜੀ ਦੇ ਜ਼ਖਮਾਂ ਨੂੰ ਭਰਨ ਅਤੇ ਜਲਨ ਨੂੰ ਘਟਾਉਣ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
3 ਮਿੰਟ ਪੜ੍ਹੋ
ਵੈਸਵਾਨਰ ਚੂਰਨ: ਪੰਜਾਬੀ ਘਰੇਲੂ ਉਪਾਅ ਅਤੇ ਕਬਜ਼ ਦਾ ਤੁਰੰਤ ਇਲਾਜ
ਵੈਸਵਾਨਰ ਚੂਰਨ ਇੱਕ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਆਯੁਰਵੇਦਿਕ ਮਿਸ਼ਰਣ ਹੈ ਜੋ ਪੇਟ ਦੀ ਅੱਗ ਨੂੰ ਜਗਾਉਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕਬਜ਼ ਨੂੰ ਤੁਰੰਤ ਠੀਕ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਵਾਤ ਅਤੇ ਕਫ਼ ਦੋਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਸੰਤੁਲਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਰੀਰ ਤੋਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਪਦਾਰਥਾਂ ਨੂੰ ਬਾਹਰ ਕੱਢਦਾ ਹੈ।
3 ਮਿੰਟ ਪੜ੍ਹੋ
ਕਕਜੰਘਾ ਦੇ ਫਾਇਦੇ: ਬੁਖਾਰ ਅਤੇ ਸੂਜਨ ਲਈ ਕੁਦਰਤੀ ਘਰੇਲੂ ਉਪਾਅ
ਕਕਜੰਘਾ ਇੱਕ ਕੁਦਰਤੀ ਜੜੀ-ਬੂਟੀ ਹੈ ਜੋ ਬੁਖਾਰ ਅਤੇ ਸੂਜਨ ਨੂੰ ਘਟਾਉਣ ਲਈ ਆਯੁਰਵੈਦ ਵਿੱਚ ਵਰਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸਦੇ ਕੌੜੇ ਸਵਾਦ ਅਤੇ ਠੰਢੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਕਾਰਨ ਇਹ ਸਰੀਰ ਦੀ ਗਰਮੀ ਨੂੰ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਸੰਤੁਲਿਤ ਕਰਦੀ ਹੈ।
4 ਮਿੰਟ ਪੜ੍ਹੋ
ਕੁਟਜਾਰਿਸ਼ਟਾ ਦੇ ਫਾਇਦੇ: ਦਸਤ ਅਤੇ ਪੇਟ ਦੀ ਗੰਧ ਲਈ ਪੁਰਾਣਾ ਆਯੁਰਵੈਦੀ ਇਲਾਜ
ਕੁਟਜਾਰਿਸ਼ਟਾ ਦਸਤ ਅਤੇ ਅਤਿਸਾਰ ਲਈ ਇੱਕ ਪੁਰਾਣੀ ਆਯੁਰਵੈਦੀ ਦਵਾਈ ਹੈ ਜੋ ਪੇਟ ਦੀ ਸੋਜ ਨੂੰ ਘਟਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੁਦਰਤੀ ਅਲਕੋਹਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਦਵਾਈ ਨੂੰ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚਾਉਂਦਾ ਹੈ।
3 ਮਿੰਟ ਪੜ੍ਹੋ
ਸੌਂਫ (ਮਿਸ਼ਰੇਆ) ਦੇ ਫਾਇਦੇ: ਪਾਚਨ, ਠੰਢਕ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਘਰੇਲੂ ਉਪਚਾਰ
ਮਿਸ਼ਰੇਆ (ਸੌਂਫ) ਪਾਚਨ ਸੁਧਾਰਨ ਅਤੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਠੰਢਕ ਪਹੁੰਚਾਉਣ ਲਈ ਪੰਜਾਬੀ ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ ਚਲੀ ਆ ਰਹੀ ਜੜੀ-ਬੂਟੀ ਹੈ। ਚਰਕ ਸੰਹਿਤਾ ਅਨੁਸਾਰ, ਇਹ ਸਿਰਫ਼ ਮਸਾਲਾ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਅੱਖਾਂ ਦੀ ਰੌਸ਼ਨੀ ਅਤੇ ਪੇਟ ਦੀ ਗਰਮੀ ਲਈ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਦਵਾਈ ਹੈ।
3 ਮਿੰਟ ਪੜ੍ਹੋ
ਹਵਾਲੇ ਅਤੇ ਸਰੋਤ
ਇਹ ਲੇਖ ਚਰਕ ਸੰਹਿਤਾ, ਸੁਸ਼ਰੁਤ ਸੰਹਿਤਾ ਅਤੇ ਅਸ਼ਟਾਂਗ ਹ੍ਰਿਦਯ ਵਰਗੇ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਆਯੁਰਵੈਦਿਕ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਦੇ ਸਿਧਾਂਤਾਂ ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਹੈ. ਕਿਸੇ ਵੀ ਸਿਹਤ ਸਮੱਸਿਆ ਲਈ ਯੋਗ ਆਯੁਰਵੈਦਿਕ ਡਾਕਟਰ ਦੀ ਸਲਾਹ ਲਓ.
- • Charaka Samhita (चरक संहिता)
- • Sushruta Samhita (सुश्रुत संहिता)
- • Ashtanga Hridaya (अष्टांग हृदय)
ਇਸ ਲੇਖ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਗਲਤੀ ਮਿਲੀ? ਸਾਨੂੰ ਦੱਸੋ