ਜੰਬੂ ਬੀਜ: ਦਿਆਬਟੀਜ਼ ਨੂੰ ਕਾਬੂ ਕਰਨ ਅਤੇ ਪਿੱਤ ਨੂੰ ਸੰਤੁਲਿਤ ਕਰਨ ਦਾ ਪੁਰਾਤਨ ਏਵੇਡਿਕ ਉਪਾਅ
ਮਾਹਿਰ ਸਮੀਖਿਆ
AyurvedicUpchar ਸੰਪਾਦਕੀ ਟੀਮ ਦੁਆਰਾ ਸਮੀਖਿਆ
ਜੰਬੂ ਬੀਜ ਕੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਕਿਉਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੈ?
ਜੰਬੂ ਬੀਜ ਜੰਬੂ (Jamun) ਦੇ ਪੱਕੇ ਫਲ ਦੇ ਅੰਦਰਲੇ ਕਾਲੇ, ਸਖ਼ਤ ਬੀਜ ਹਨ, ਜੋ ਪਰੰਪਰਾਗਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸ਼ੂਗਰ (ਦਿਆਬਟੀਜ਼) ਨੂੰ ਕਾਬੂ ਕਰਨ ਅਤੇ ਸਰੀਰ ਦੀ ਗਰਮੀ ਨੂੰ ਘਟਾਉਣ ਲਈ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਫਲ ਦਾ ਮੀਠਾ ਗੁੱਸਾ ਕਾਫ਼ੀ ਪਿਆਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਬੀਜ ਦਾ ਸੁਆਦ ਬਹੁਤ ਕਸ਼ੈਯ (astringent) ਅਤੇ ਕੌੜਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਇਸਨੂੰ ਇੱਕ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਦਵਾਈ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ।
ਆਯੁਰਵੇਦ ਦੇ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਚਰਕ ਸੰਹਿਤਾ ਅਤੇ ਭਵ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਨਿਘੰਟੂ ਵਿੱਚ, ਜੰਬੂ ਬੀਜ ਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਫਲ ਦਾ ਬਾਕਾਤ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਚਿਕਿੱਤਸਾ ਦਾ ਇੱਕ ਮੁੱਖ ਹਿੱਸਾ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਬੀਜ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਅਤਿਰਿਕਤ ਤਰਲ ਪਦਾਰਥਾਂ ਨੂੰ ਸੋਖ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਟਿਸ਼ੂਆਂ ਨੂੰ ਸਖ਼ਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਪਿਸ਼ਾਬ ਅਤੇ ਖੂਨ ਵਿੱਚ ਸ਼ੂਗਰ ਦੇ ਪੱਧਰ ਨੂੰ ਨਿਯੰਤਰਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਬੁੱਢੀਆਂ ਅਕਸਰ ਕਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ ਕਿ ਭਾਰੀ ਖਾਣਾ ਖਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਥੋੜ੍ਹੇ ਜਿਹੇ ਭੁਨੇ ਹੋਏ ਬੀਜ ਚਬਾਉਣ ਨਾਲ ਖਾਣੇ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਆਉਣ ਵਾਲਾ 'ਸ਼ੂਗਰ ਸਪਾਈਕ' ਰੋਕਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਸਦੀਆਂ ਪੁਰਾਣੇ ਨਿਰੀਖਣ 'ਤੇ ਅਧਾਰਤ ਹੈ।
"ਜੰਬੂ ਬੀਜ ਦਾ ਕਸ਼ੈਯ (ਕਸੈਯ) ਸੁਆਦ ਇਸਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਪਛਾਣ ਹੈ; ਇਹ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚੋਂ ਅਤਿਰਿਕਤ ਨਮੀ ਅਤੇ ਗਰਮੀ ਨੂੰ ਕੱਢ ਕੇ ਪਿੱਤ ਅਤੇ ਕਫ਼ ਨੂੰ ਸੰਤੁਲਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।"
ਜੰਬੂ ਬੀਜ ਦੋਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਸੰਤੁਲਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ?
ਜੰਬੂ ਬੀਜ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪਿੱਤ ਅਤੇ ਕਫ਼ ਦੋਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਸੰਤੁਲਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਇਸਦੀ ਊਰਜਾ ਠੰਡੀ ਹੈ ਅਤੇ ਗੁਣ ਸੁੱਕੇ ਅਤੇ ਹਲਕੇ ਹਨ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਜੇਕਰ ਇਸਦੀ ਵਰਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਮਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਜਾਂ ਬਿਨਾਂ ਸਹੀ ਤਿਆਰੀ ਦੇ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਇਹ ਵਾਤ ਦੋਸ਼ ਨੂੰ ਵਧਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਵਾਤ ਪ੍ਰਧਾਨ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਇਸਦੀ ਵਰਤੋਂ ਸਾਵਧਾਨੀ ਨਾਲ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
ਜੰਬੂ ਬੀਜ ਦੇ ਆਯੁਰਵੇਦਿਕ ਗੁਣ (Ayurvedic Properties)
| ਗੁਣ (Property) | ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਵਰਣ (Punjabi Description) |
|---|---|
| ਰਸ (Rasa) | ਕਸ਼ੈਯ (Astringent) ਅਤੇ ਕੌੜਾ (Bitter) |
| ਗੁਣ (Guna) | ਸੁੱਕਾ (Dry) ਅਤੇ ਹਲਕਾ (Light) |
| ਵੀਰਯ (Virya) | ਸ਼ੀਤਲ (Cooling) |
| ਵਿਪਾਕ (Vipaka) | ਕਟੁ (Pungent) |
| ਦੋਸ਼ ਕ੍ਰਿਆ (Dosha Effect) | ਪਿੱਤ ਅਤੇ ਕਫ਼ ਨੂੰ ਸੰਤੁਲਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਵਾਤ ਨੂੰ ਵਧਾ ਸਕਦਾ ਹੈ |
ਜੰਬੂ ਬੀਜ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਿਵੇਂ ਕਰੀਏ?
ਇਸ ਬੀਜ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਚੂਰਨ (ਪਾਊਡਰ), ਕੱਢਾ (ਕੱਥਾ), ਜਾਂ ਗੋਲੀਆਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ, 1/2 ਤੋਂ 1 ਚੱਮਚ ਚੂਰਨ ਨੂੰ ਗੁਣਗੁਣੇ ਪਾਣੀ ਜਾਂ ਦੁੱਧ ਨਾਲ ਲੈਣਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕੱਢਾ ਬਣਾਉਣ ਲਈ, ਇੱਕ ਚੱਮਚ ਬੀਜ ਨੂੰ ਇੱਕ ਕੱਪ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਉਬਾਲ ਕੇ ਆਧਾ ਕੱਪ ਬਾਕੀ ਰਹਿਣ ਤੱਕ ਘਟਾ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
"ਚਰਕ ਸੰਹਿਤਾ ਅਨੁਸਾਰ, ਜੰਬੂ ਬੀਜ ਪ੍ਰਮੇਹ (ਮੋਟਾਪਾ ਅਤੇ ਸ਼ੂਗਰ) ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਘਰੇਲੂ ਉਪਾਅ ਹੈ ਜੋ ਮੈਟਾਬੋਲਿਜ਼ਮ ਨੂੰ ਸੁਧਾਰਦਾ ਹੈ।"
ਅਕਸਰ ਪੁੱਛੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਸਵਾਲ (FAQ)
ਜੰਬੂ ਬੀਜ ਦਾ ਆਯੁਰਵੇਦ ਵਿੱਚ ਕੀ ਉਪਯੋਗ ਹੈ?
ਜੰਬੂ ਬੀਜ ਨੂੰ ਆਯੁਰਵੇਦ ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ 'ਪ੍ਰਮੇਹਘਨ' (ਸ਼ੂਗਰ ਕੁਫ਼ੀ) ਅਤੇ 'ਗ੍ਰਾਹੀ' (ਤਰਲ ਪਦਾਰਥਾਂ ਨੂੰ ਸੋਖਣ ਵਾਲਾ) ਦਵਾਈ ਵਜੋਂ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਪਿੱਤ ਅਤੇ ਕਫ਼ ਦੋਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਖੂਨ ਵਿੱਚ ਸ਼ੂਗਰ ਦੇ ਪੱਧਰ ਨੂੰ ਕਾਬੂ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਜੰਬੂ ਬੀਜ ਦੀ ਸਹੀ ਮਾਤਰਾ ਕੀ ਹੈ?
ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਜੰਬੂ ਬੀਜ ਦਾ ਚੂਰਨ 1/2 ਤੋਂ 1 ਚੱਮਚ ਦਿਨ ਵਿੱਚ ਦੋ ਵਾਰ ਲਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਕੱਢੇ ਦੀ ਮਾਤਰਾ 15-30 ਮਿਲੀਲੀਟਰ ਹੈ। ਹਮੇਸ਼ਾ ਘੱਟ ਮਾਤਰਾ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰੋ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਆਯੁਰਵੇਦਿਕ ਡਾਕਟਰ ਦੀ ਸਲਾਹ ਲਓ।
ਕੀ ਜੰਬੂ ਬੀਜ ਵਾਤ ਦੋਸ਼ ਵਾਲੇ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਚੰਗਾ ਹੈ?
ਨਹੀਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਜੰਬੂ ਬੀਜ ਦਾ ਸੁਆਦ ਕਸ਼ੈਯ ਅਤੇ ਗੁਣ ਸੁੱਕੇ ਹਨ, ਇਹ ਵਾਤ ਦੋਸ਼ ਨੂੰ ਵਧਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਤੁਹਾਨੂੰ ਵਾਤ ਦੀ ਸਮੱਸਿਆ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਸਨੂੰ ਦੁੱਧ ਜਾਂ ਘਿਓ ਨਾਲ ਲੈਣਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ ਜਾਂ ਡਾਕਟਰ ਦੀ ਸਲਾਹ ਲਓ।
ਅਕਸਰ ਪੁੱਛੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਸਵਾਲ
ਜੰਬੂ ਬੀਜ ਦਾ ਆਯੁਰਵੇਦ ਵਿੱਚ ਕੀ ਉਪਯੋਗ ਹੈ?
ਜੰਬੂ ਬੀਜ ਨੂੰ ਆਯੁਰਵੇਦ ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ 'ਪ੍ਰਮੇਹਘਨ' (ਸ਼ੂਗਰ ਕੁਫ਼ੀ) ਅਤੇ 'ਗ੍ਰਾਹੀ' (ਤਰਲ ਪਦਾਰਥਾਂ ਨੂੰ ਸੋਖਣ ਵਾਲਾ) ਦਵਾਈ ਵਜੋਂ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਪਿੱਤ ਅਤੇ ਕਫ਼ ਦੋਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਖੂਨ ਵਿੱਚ ਸ਼ੂਗਰ ਦੇ ਪੱਧਰ ਨੂੰ ਕਾਬੂ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਜੰਬੂ ਬੀਜ ਦੀ ਸਹੀ ਮਾਤਰਾ ਕੀ ਹੈ?
ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਜੰਬੂ ਬੀਜ ਦਾ ਚੂਰਨ 1/2 ਤੋਂ 1 ਚੱਮਚ ਦਿਨ ਵਿੱਚ ਦੋ ਵਾਰ ਲਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਕੱਢੇ ਦੀ ਮਾਤਰਾ 15-30 ਮਿਲੀਲੀਟਰ ਹੈ। ਹਮੇਸ਼ਾ ਘੱਟ ਮਾਤਰਾ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰੋ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਆਯੁਰਵੇਦਿਕ ਡਾਕਟਰ ਦੀ ਸਲਾਹ ਲਓ।
ਕੀ ਜੰਬੂ ਬੀਜ ਵਾਤ ਦੋਸ਼ ਵਾਲੇ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਚੰਗਾ ਹੈ?
ਨਹੀਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਜੰਬੂ ਬੀਜ ਦਾ ਸੁਆਦ ਕਸ਼ੈਯ ਅਤੇ ਗੁਣ ਸੁੱਕੇ ਹਨ, ਇਹ ਵਾਤ ਦੋਸ਼ ਨੂੰ ਵਧਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਤੁਹਾਨੂੰ ਵਾਤ ਦੀ ਸਮੱਸਿਆ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਸਨੂੰ ਦੁੱਧ ਜਾਂ ਘਿਓ ਨਾਲ ਲੈਣਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ ਜਾਂ ਡਾਕਟਰ ਦੀ ਸਲਾਹ ਲਓ।
ਸੰਬੰਧਿਤ ਲੇਖ
ਧਮਾਸਾ ਦੇ ਲਾਭ: ਖੂਨ ਸਾਫ਼ ਕਰਨਾ, ਚਮੜੀ ਦੇ ਘਾਵ ਠੀਕ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਪੇਸ਼ੀਆਂ ਦਾ ਦਰਦ
ਧਮਾਸਾ ਇੱਕ ਕੌੜੀ ਜੜੀ-ਬੂਟੀ ਹੈ ਜੋ ਖੂਨ ਸਾਫ਼ ਕਰਨ ਅਤੇ ਚਮੜੀ ਦੇ ਘਾਵਾਂ ਨੂੰ ਠੀਕ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਸਰੀਰ ਦੀ ਅੱਧੀ ਗਰਮੀ ਨੂੰ ਘਟਾਉਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਪੁਰਾਣੇ ਤੋਂ ਫੋੜਿਆਂ ਲਈ ਵਰਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
4 ਮਿੰਟ ਪੜ੍ਹੋ
ਪੁਨਰਨਵਾਦਿ ਗੁਗਗੁਲ: ਜੋੜਾਂ ਦੀ ਸੋਜ, ਗੌਟ ਅਤੇ ਸੂਜਨ ਲਈ ਪੁਰਾਣਾ ਘਰੇਲੂ ਇਲਾਜ
ਪੁਨਰਨਵਾਦਿ ਗੁਗਗੁਲ ਜੋੜਾਂ ਦੀ ਸੋਜ ਅਤੇ ਗੌਟ ਲਈ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਆਯੁਰਵੈਦਿਕ ਇਲਾਜ ਹੈ। ਇਹ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਜਮ੍ਹਾਂ ਜ਼ਹਿਰੀਲੇ ਪਦਾਰਥਾਂ ਨੂੰ ਸਾਫ਼ ਕਰਕੇ ਸੋਜ ਨੂੰ ਘਟਾਉਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਦਰਦ ਵਿੱਚ ਰਾਹਤ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
3 ਮਿੰਟ ਪੜ੍ਹੋ
ਬ੍ਰਿਹਤੀ ਦੇ ਫਾਇਦੇ: ਸਾਹ ਦੀ ਸਮੱਸਿਆ ਅਤੇ ਦਿਲ ਦੀ ਤਾਕਤ ਲਈ ਪੁਰਾਣਾ ਘਰੇਲੂ ਹੱਲ
ਬ੍ਰਿਹਤੀ ਆਯੁਰਵੇਦ ਵਿੱਚ ਸਾਹ ਦੀ ਸਮੱਸਿਆ ਅਤੇ ਦਿਲ ਦੀ ਤਾਕਤ ਲਈ ਵਰਤੀ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਇੱਕ ਕੰਟੇਦਾਰ ਜੜ੍ਹ ਹੈ। ਚਰਕ ਸੰਹਿਤਾ ਅਨੁਸਾਰ, ਇਹ ਮੋਟੇ ਬਲਗਮ ਨੂੰ ਪਤਲਾ ਕਰਦੀ ਹੈ ਪਰ ਇਸਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਡਾਕਟਰ ਦੀ ਨਿਗਰਾਨੀ ਵਿੱਚ ਹੀ ਵਰਤਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
2 ਮਿੰਟ ਪੜ੍ਹੋ
ਮੰਦੂਰ ਭਸਮ ਦੇ ਫਾਇਦੇ: ਖੂਨ ਦੀ ਕਮੀ ਅਤੇ ਲੀਵਰ ਦੀ ਤਾਕਤ ਲਈ ਸੁਨਹਿਰੀ ਉਪਾਅ
ਮੰਦੂਰ ਭਸਮ ਕੱਚੇ ਲੋਹੇ ਤੋਂ ਬਿਲਕੁਲ ਵੱਖਰਾ ਹੈ, ਜੋ ਆਯੁਰਵੇਦਿਕ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਨਾਲ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਬਣਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਖੂਨ ਦੀ ਕਮੀ ਨੂੰ ਖਤਮ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਲੀਵਰ ਨੂੰ ਤਾਕਤ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਬਿਨਾਂ ਪਾਚਨ ਨੂੰ ਬਿਗੜੇ।
3 ਮਿੰਟ ਪੜ੍ਹੋ
ਆਮ ਦੇ ਫਾਇਦੇ: ਵਾਤ ਅਤੇ ਪਿੱਤ ਅਸੰਤੁਲਨ ਲਈ ਠੰਡਕ ਅਤੇ ਤਾਕਤ ਦਾ ਸਰੋਤ
ਪਕੇ ਹੋਏ ਆਮ ਵਾਤ ਅਤੇ ਪਿੱਤ ਨੂੰ ਸੰਤੁਲਿਤ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਠੰਡਕ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਆਯੁਰਵੇਦ ਅਨੁਸਾਰ, ਇਹ ਸਰੀਰ ਦੀ ਗਰਮੀ ਨੂੰ ਘਟਾਉਣ ਅਤੇ ਟਿਸ਼ੂਆਂ ਨੂੰ ਪੋਸ਼ਣ ਦੇਣ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਫਲ ਹੈ।
3 ਮਿੰਟ ਪੜ੍ਹੋ
ਚਕਰਗਜ (Celosia argentea) ਦੇ ਆਯੁਰਵੈਦਿਕ ਲਾਭ: ਪਿਸ਼ਾਬ ਦੇ ਪੱਥਰ ਅਤੇ ਪਿੱਤ ਸੰਤੁਲਨ ਲਈ ਕੁਦਰਤੀ ਇਲਾਜ
ਚਕਰਗਜ (Celosia argentea) ਇੱਕ ਕੁਦਰਤੀ ਜੜੀ-ਬੂਟੀ ਹੈ ਜੋ ਪਿਸ਼ਾਬ ਦੇ ਪੱਥਰਾਂ ਨੂੰ ਪੀਸਣ ਅਤੇ ਪਿੱਤ ਨੂੰ ਸੰਤੁਲਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਵਰਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸਦੇ ਮਿੱਠੇ ਸਵਾਦ ਅਤੇ ਠੰਢੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨੇ ਇਸਨੂੰ ਗਰਮੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਠੰਢਾ ਰੱਖਣ ਦਾ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਇਲਾਜ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।
4 ਮਿੰਟ ਪੜ੍ਹੋ
ਹਵਾਲੇ ਅਤੇ ਸਰੋਤ
ਇਹ ਲੇਖ ਚਰਕ ਸੰਹਿਤਾ, ਸੁਸ਼ਰੁਤ ਸੰਹਿਤਾ ਅਤੇ ਅਸ਼ਟਾਂਗ ਹ੍ਰਿਦਯ ਵਰਗੇ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਆਯੁਰਵੈਦਿਕ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਦੇ ਸਿਧਾਂਤਾਂ ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਹੈ. ਕਿਸੇ ਵੀ ਸਿਹਤ ਸਮੱਸਿਆ ਲਈ ਯੋਗ ਆਯੁਰਵੈਦਿਕ ਡਾਕਟਰ ਦੀ ਸਲਾਹ ਲਓ.
- • Charaka Samhita (चरक संहिता)
- • Sushruta Samhita (सुश्रुत संहिता)
- • Ashtanga Hridaya (अष्टांग हृदय)
ਇਸ ਲੇਖ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਗਲਤੀ ਮਿਲੀ? ਸਾਨੂੰ ਦੱਸੋ