ਹਿੰਗ ਦੇ ਲਾਭ: ਪਾਚਨ ਸੁਧਾਰ, ਗੈਸ ਦੀ ਸਮੱਸਿਆ ਅਤੇ ਵਾਤ ਸੰਤੁਲਨ

ਹਿੰਗ ਕੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਕਿਉਂ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ?

ਹਿੰਗ, ਜਿਸਨੂੰ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ Asafoetida ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਪੰਜਾਬੀ ਰਸੋਈ ਵਿੱਚ ਪਾਚਨ ਅੱਗ ਨੂੰ ਜਗਾਉਣ ਅਤੇ ਪੇਟ ਦੀ ਗੈਸ ਖਤਮ ਕਰਨ ਲਈ ਇੱਕ ਅਮੋਲ ਮਸਾਲਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਾਦੇ ਪੱਤਿਆਂ ਜਾਂ ਜੜ੍ਹਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਜੜ੍ਹੀ-ਬੂਟੀਆਂ ਵਾਂਗ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਸੌਂਫ਼ ਦੇ ਪੌਦਿਆਂ ਦੀਆਂ ਜੜ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਕੱਢੇ ਗਏ ਖੁਸ਼ਕ ਰਸ (latex) ਤੋਂ ਬਣਦੀ ਹੈ। ਇਸਦੀ ਤਿੱਖੀ ਸੁਗੰਧ ਗਰਮ ਤੇਲ ਵਿੱਚ ਪਕਣ 'ਤੇ ਲਹਿਸੁਨ ਅਤੇ ਪਿਆਜ਼ ਵਰਗਾ ਸੁਆਦ ਛੱਡਦੀ ਹੈ।

ਚਰਕ ਸੰਹਿਤਾ ਵਿੱਚ ਹਿੰਗ ਨੂੰ 'ਗੁਲਮ' (ਪੇਟ ਵਿੱਚ ਬਣੀ ਗੰਢ ਜਾਂ ਭਾਰ) ਅਤੇ ਗੰਭੀਰ ਵਾਤ ਰੋਗਾਂ ਲਈ ਇੱਕ ਮੁੱਖ ਦਵਾਈ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਚਟਣੀ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਇੱਕ ਅਜਿਹੀ ਦਵਾਈ ਹੈ ਜਿਸਦੀ ਸੁਗੰਧ ਹੀ ਸਾਡੇ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਬੰਦ ਹੋਏ ਨਾੜੀਆਂ ਨੂੰ ਖੋਲ੍ਹਣ ਦਾ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ।

"ਹਿੰਗ ਦੀ ਗੰਧ ਸਾਹ ਲੈਣ ਨਾਲ ਹੀ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਬੰਦ ਹੋਏ ਮਾਰਗ (ਸ਼ੋਧਨ) ਤੁਰੰਤ ਸਾਫ਼ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਇਹ ਚਰਕ ਸੰਹਿਤਾ ਦਾ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਨਿਰਦੇਸ਼ ਹੈ।"

ਹਿੰਗ ਦੇ ਆਯੁਰਵੇਦਿਕ ਗੁਣ ਕੀ ਹਨ?

ਹਿੰਗ ਦੇ ਗੁਣ ਉਸਦੇ 'ਉਸ਼ਨ' (ਗਰਮ) ਤਾਪ ਅਤੇ 'ਤਿੱਖਾ' ਪ੍ਰਭਾਵ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਹਨ, ਜੋ ਇਸਨੂੰ ਠੰਢੇ ਅਤੇ ਧੀਮੇ ਪਾਚਨ ਵਾਲੇ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਇਸਦਾ ਵਿਲੱਖਣ ਗੁਣ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਤਿੱਖਾ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ 'ਸਨਿਗਧ' (ਤੇਲ ਵਰਗਾ) ਪ੍ਰਭਾਵ ਵੀ ਛੱਡਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਇਹ ਪੇਟ ਵਿੱਚ ਜਮ੍ਹਾ ਕਫ਼ ਨੂੰ ਕੱਢਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਸੁੱਕੇ ਟਿਸ਼ੂਆਂ ਨੂੰ ਆਰਾਮ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।

ਇਸੇ ਕਰਕੇ ਜਦੋਂ ਅਸੀਂ ਦਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਹਿੰਗ ਪਾਉਂਦੇ ਹਾਂ, ਤਾਂ ਉਹ ਗੈਸ ਅਤੇ ਪੇਟ ਫੁੱਲਣ ਦੀ ਸਮੱਸਿਆ ਨੂੰ ਰੋਕਦੀ ਹੈ। ਹਿੰਗ ਦਾ ਰਸਾਇਣਕ ਪ੍ਰਭਾਵ ਸਿੱਧੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪਾਚਨ ਤੰਤਰ ਨੂੰ ਸੰਤੁਲਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।

"ਹਿੰਗ ਦੀ ਉਸ਼ਨ ਵੀਰਯਾ ਕਾਰਨ ਇਹ ਸਿੱਧੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵਾਤ ਦੋਸ਼ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਜਦੋਂ ਇਹ ਗਰਮ ਤੇਲ ਵਿੱਚ ਪਕਾਈ ਜਾਵੇ।"

ਹਿੰਗ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਿਵੇਂ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ?

ਹਿੰਗ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਨ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਤਰੀਕਾ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਇਸਨੂੰ ਗਰਮ ਤੇਲ ਜਾਂ ਮੱਝ ਵਿੱਚ ਭੁੰਜਿਆ ਜਾਵੇ। ਪੰਜਾਬੀ ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ ਇਸਨੂੰ 'ਹਿੰਗ-ਤਲੀ' ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਦਾਲ, ਸਬਜ਼ੀ ਜਾਂ ਕੜਾਹੀ ਵਿੱਚ ਪਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਚੁਟਕੀ ਹਿੰਗ 2-3 ਕੱਪ ਦਾਲ ਲਈ ਕਾਫ਼ੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਪੇਟ ਦਰਦ ਹੋਣ 'ਤੇ ਗਰਮ ਪਾਣੀ ਜਾਂ ਘਿਓ ਵਿੱਚ ਹਿੰਗ ਮਿਲਾ ਕੇ ਪੀਣਾ ਵੀ ਲਾਭਦਾਇਕ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

ਸਾਵਧਾਨੀਆਂ ਅਤੇ ਸੁਝਾਅ

ਹਿੰਗ ਬਹੁਤ ਤਾਕਤਵਰ ਹੈ, ਇਸਲਈ ਇਸਨੂੰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਛੋਟੀ ਮਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਵਰਤੋ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਪਿੱਤ ਦੋਸ਼ (Acidity) ਜਾਂ ਮੁਹਾਸੇ ਦੀ ਸਮੱਸਿਆ ਹੈ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਇਸਦੇ ਵਰਤੋਂ ਵਿੱਚ ਸਾਵਧਾਨੀ ਵਰਤਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਗਰਭਵਤੀ ਮਹਿਲਾਵਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਡਾਕਟਰ ਦੀ ਸਲਾਹ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਇਸਦੀ ਵਰਤੋਂ ਨਹੀਂ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ।