ਧਵਾ (Dhava) ਦੇ ਫਾਇਦੇ: ਖੂਨ ਰੋਕਣਾ, ਜ਼ਖਮ ਭਰਨਾ ਅਤੇ ਪਿੱਤਾ ਨੂੰ ਸੰਤੁਲਿਤ ਕਰਨਾ
ਮਾਹਿਰ ਸਮੀਖਿਆ
AyurvedicUpchar ਸੰਪਾਦਕੀ ਟੀਮ ਦੁਆਰਾ ਸਮੀਖਿਆ
ਧਵਾ (Dhava) ਕੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਕਿਉਂ ਖਾਸ ਹੈ?
ਧਵਾ (Anogeissus latifolia) ਆਯੁਰਵੇਦ ਵਿੱਚ ਖੂਨ ਰੋਕਣ ਅਤੇ ਜ਼ਖਮ ਭਰਨ ਲਈ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਹੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਜੜੀ-ਬੂਟੀ ਹੈ। ਇਹ ਭਾਰਤ ਦੇ ਸੁੱਕੇ ਜੰਗਲਾਂ ਵਿੱਚ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਮਿਲਦੀ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਇਸਦੀ ਖੁਰਦਰੀ, ਸੁਦਰੀ ਛਾਲ ਅਤੇ ਛੋਟੇ ਪੀਲੇ ਫੁੱਲਾਂ ਦੇ ਗੁੱਛੇ ਵੇਖੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਪੁਰਾਣੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਹੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਇਸਦੀ ਛਾਲ ਦਾ ਪਾਊਡਰ ਗਿੱਲੀ ਮੱਛੀ ਜਾਂ ਘੀ ਵਿੱਚ ਮਿਲਾ ਕੇ ਛੋਟੇ ਕੱਟਾਂ ਜਾਂ ਜਲਨ 'ਤੇ ਲਗਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਚਰਕ ਸੰਹਿਤਾ (Charaka Samhita) ਵਿੱਚ ਧਵਾ ਨੂੰ 'ਕਸ਼ਾਯ' (ਸੁਆਦ ਵਿੱਚ ਤਿੱਖਾ/ਸੁੰਨਾ) ਅਤੇ 'ਸੀਤ' (ਠੰਡਾ) ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸਦਾ ਮੁੱਖ ਕੰਮ ਟਿਸ਼ੂਆਂ ਨੂੰ ਸੰਕੁਚਿਤ ਕਰਨਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਇਹ ਰਕਤਸਤੰਭਨ (ਖੂਨ ਰੋਕਣ) ਲਈ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਹੈ।
"ਧਵਾ ਇੱਕ ਅਜਿਹੀ ਜੜੀ-ਬੂਟੀ ਹੈ ਜੋ ਆਯੁਰਵੇਦ ਵਿੱਚ ਖੂਨ ਰੋਕਣ, ਜ਼ਖਮ ਭਰਨ ਅਤੇ ਵਧੇ ਹੋਏ ਪਿੱਤਾ ਅਤੇ ਕਫ਼ ਦੋਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਸੰਤੁਲਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਵਰਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।"
ਧਵਾ ਦੇ ਆਯੁਰਵੇਦਿਕ ਗੁਣ ਕੀ ਹਨ?
ਧਵਾ ਦੇ ਗੁਣ ਸਿੱਧੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇਸਦੇ ਸਰੀਰ 'ਤੇ ਪਾਏ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਹਲਕਾ, ਸੁੱਕਾ ਅਤੇ ਠੰਡਾ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਸੰਦਰਭ ਅਨੁਸਾਰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਨੂੰ ਹੱਲ ਕਰਦਾ ਹੈ।
| ਗੁਣ (ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ) | ਮੁੱਲ | ਸਰੀਰ 'ਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵ |
|---|---|---|
| ਰਸ (ਸੁਆਦ) | ਕਸ਼ਾਯ (Astringent) | ਟਿਸ਼ੂਆਂ ਨੂੰ ਸਖ਼ਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਖੂਨ ਰੋਕਦਾ ਹੈ। |
| ਵੀਰਯਾ (ਊਰਜਾ) | ਸੀਤ (Cooling) | ਸਰੀਰ ਦੀ ਗਰਮੀ ਅਤੇ ਸੋਜ ਨੂੰ ਘਟਾਉਂਦਾ ਹੈ। |
| ਗੁਣ (Quality) | ਸ਼ੁਕ (Dry), ਲਘੂ (Light) | ਨਮੀ ਅਤੇ ਕਫ਼ ਨੂੰ ਸੋਖ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। |
| ਵਿਪਾਕ (ਪਾਚਨ ਬਾਅਦ) | ਕਸ਼ਾਯ (Astringent) | ਪਾਚਨ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਨੂੰ ਸੰਕੁਚਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। |
ਧਵਾ ਕਿਵੇਂ ਵਰਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ?
ਧਵਾ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇਸਦੀ ਛਾਲ (Bark) ਤੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸਨੂੰ ਪੀਸ ਕੇ ਪਾਊਡਰ ਬਣਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਕਾਢਾ (ਕੱਢ) ਬਣਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਤੁਹਾਨੂੰ ਛੋਟਾ ਕੱਟ ਲੱਗਿਆ ਹੈ, ਤਾਂ ਧਵਾ ਦੇ ਪਾਊਡਰ ਨੂੰ ਥੋੜ੍ਹੇ ਜਿਹੇ ਘੀ ਜਾਂ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਮਿਲਾ ਕੇ ਸਿੱਧਾ ਜ਼ਖਮ 'ਤੇ ਲਗਾਉਣ ਨਾਲ ਖੂਨ ਜਲਦੀ ਰੁਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਚਰਨਕ ਸੰਹਿਤਾ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਇਹ ਗੁੰਝਲਦਾਰ ਦਸਤਾਂ (Chronic Diarrhea) ਵਿੱਚ ਵੀ ਬਹੁਤ ਫਾਇਦੇਮੰਦ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਪੇਟ ਦੀਆਂ ਭਿੱਤੀਆਂ ਨੂੰ ਸਖ਼ਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਧਵਾ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਫਾਇਦੇ ਕੀ ਹਨ?
ਧਵਾ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਫਾਇਦਾ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਸਾਈਡ ਇਫੈਕਟ ਦੇ ਖੂਨ ਨੂੰ ਰੋਕ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਿਰਫ਼ ਖੂਨ ਰੋਕਣ ਤੱਕ ਹੀ ਸੀਮਤ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਇਹ ਜ਼ਖਮਾਂ ਨੂੰ ਭਰਨ ਵਿੱਚ ਵੀ ਤੇਜ਼ੀ ਲਿਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਸਦੇ ਅੰਦਰਲੇ ਗੁਣ ਪਿੱਤਾ (Pitta) ਨੂੰ ਠੰਡਾ ਕਰਕੇ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਗਰਮੀ ਨੂੰ ਕਾਬੂ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਅਕਸਰ ਪੁੱਛੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਸਵਾਲ (FAQ)
ਧਵਾ ਦਾ ਮੁੱਖ ਆਯੁਰਵੇਦਿਕ ਉਪਯੋਗ ਕੀ ਹੈ?
ਧਵਾ ਦਾ ਮੁੱਖ ਉਪਯੋਗ ਗ੍ਰਾਹੀ (ਟਿਸ਼ੂਆਂ ਨੂੰ ਸਖ਼ਤ ਕਰਨਾ) ਅਤੇ ਰਕਤਸਤੰਭਨ (ਖੂਨ ਰੋਕਣ) ਲਈ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਪਿੱਤਾ ਅਤੇ ਕਫ਼ ਦੋਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤ ਕਰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਖੂਨ ਦੇ ਵਹਿਣ ਨੂੰ ਤੁਰੰਤ ਰੋਕਦੀ ਹੈ।
ਧਵਾ ਦੀ ਖੁਰਾਕ ਕਿਵੇਂ ਲੈਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ?
ਧਵਾ ਨੂੰ ਚੂਰਨ (1/2 ਤੋਂ 1 ਚਮਚ, ਗਰਮ ਪਾਣੀ ਜਾਂ ਦੁੱਧ ਨਾਲ) ਜਾਂ ਕਾਢੇ (1 ਚਮਚ ਪਾਊਡਰ ਨੂੰ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਉਬਾਲ ਕੇ) ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਲਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਸਹੀ ਖੁਰਾਕ ਲਈ ਹਮੇਸ਼ਾ ਕਿਸੇ ਆਯੁਰਵੇਦਿਕ ਡਾਕਟਰ ਦੀ ਸਲਾਹ ਲਓ।
ਕੀ ਧਵਾ ਦਾ ਪਾਊਡਰ ਜ਼ਖਮ 'ਤੇ ਲਗਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ?
ਹਾਂ, ਧਵਾ ਦਾ ਸੁੱਕਾ ਪਾਊਡਰ ਸਿੱਧਾ ਛੋਟੇ ਕੱਟਾਂ ਜਾਂ ਜਲਨ 'ਤੇ ਲਗਾਉਣ ਨਾਲ ਖੂਨ ਰੁਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜ਼ਖਮ ਜਲਦੀ ਭਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਇੱਕ ਕੁਦਰਤੀ ਅਤੇ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਤਰੀਕਾ ਹੈ।
ਅਕਸਰ ਪੁੱਛੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਸਵਾਲ
ਧਵਾ ਦਾ ਆਯੁਰਵੇਦ ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਉਪਯੋਗ ਕੀ ਹੈ?
ਧਵਾ ਦਾ ਮੁੱਖ ਉਪਯੋਗ ਗ੍ਰਾਹੀ (ਟਿਸ਼ੂਆਂ ਨੂੰ ਸਖ਼ਤ ਕਰਨਾ) ਅਤੇ ਰਕਤਸਤੰਭਨ (ਖੂਨ ਰੋਕਣ) ਲਈ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਪਿੱਤਾ ਅਤੇ ਕਫ਼ ਦੋਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤ ਕਰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਖੂਨ ਦੇ ਵਹਿਣ ਨੂੰ ਤੁਰੰਤ ਰੋਕਦੀ ਹੈ।
ਧਵਾ ਦੀ ਖੁਰਾਕ ਕਿਵੇਂ ਲੈਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ?
ਧਵਾ ਨੂੰ ਚੂਰਨ (1/2 ਤੋਂ 1 ਚਮਚ, ਗਰਮ ਪਾਣੀ ਜਾਂ ਦੁੱਧ ਨਾਲ) ਜਾਂ ਕਾਢੇ (1 ਚਮਚ ਪਾਊਡਰ ਨੂੰ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਉਬਾਲ ਕੇ) ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਲਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਸਹੀ ਖੁਰਾਕ ਲਈ ਹਮੇਸ਼ਾ ਕਿਸੇ ਆਯੁਰਵੇਦਿਕ ਡਾਕਟਰ ਦੀ ਸਲਾਹ ਲਓ।
ਕੀ ਧਵਾ ਦਾ ਪਾਊਡਰ ਜ਼ਖਮ 'ਤੇ ਲਗਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ?
ਹਾਂ, ਧਵਾ ਦਾ ਸੁੱਕਾ ਪਾਊਡਰ ਸਿੱਧਾ ਛੋਟੇ ਕੱਟਾਂ ਜਾਂ ਜਲਨ 'ਤੇ ਲਗਾਉਣ ਨਾਲ ਖੂਨ ਰੁਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜ਼ਖਮ ਜਲਦੀ ਭਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਇੱਕ ਕੁਦਰਤੀ ਅਤੇ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਤਰੀਕਾ ਹੈ।
ਸੰਬੰਧਿਤ ਲੇਖ
ਤੇਜਪੱਤਾ: ਪੰਜਾਬੀ ਘਰਾਂ ਦਾ ਕਫ਼ ਅਤੇ ਵਾਤ ਨੂੰ ਸੰਤੁਲਿਤ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਆਯੁਰਵੈਦਿਕ ਪਾਚਨ ਟੋਨਿਕ
ਤੇਜਪੱਤਾ ਸਿਰਫ਼ ਖਾਣੇ ਦਾ ਮਸਾਲਾ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਇਹ ਆਯੁਰਵੈਦ ਵਿੱਚ ਪਾਚਨ ਅੱਗ (ਅੱਗਨੀ) ਨੂੰ ਬੁਲੰਦ ਕਰਨ ਅਤੇ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਜਮ੍ਹਾਂ ਕਫ਼ ਨੂੰ ਪਿਘਲਾਉਣ ਲਈ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਦਵਾਈ ਹੈ। ਚਰਕ ਸੰਹਿਤਾ ਅਨੁਸਾਰ, ਇਸਦੀ ਗਰਮ ਤਾਸੀਰ ਵਾਤ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤ ਕਰਦੀ ਹੈ ਪਰ ਪਿੱਤ ਵਾਲੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਇਸਦੇ ਸੇਵਨ ਵਿੱਚ ਸਾਵਧਾਨ ਰਹਿਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
3 ਮਿੰਟ ਪੜ੍ਹੋ
ਵ੍ਰਿੱਧੀ ਦੇ ਫਾਇਦੇ: ਤਣਾਅ ਅਤੇ ਸੋਜ ਨੂੰ ਕੁਦਰਤੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਘਟਾਓ
ਵ੍ਰਿੱਧੀ ਇੱਕ ਠੰਢੀ ਜੜੀ-ਬੂਟੀ ਹੈ ਜੋ ਆਯੁਰਵੈਦ ਵਿੱਚ ਤਣਾਅ ਘਟਾਉਣ ਅਤੇ ਸਰੀਰ ਦੇ ਟਿਸ਼ੂਆਂ ਨੂੰ ਤਾਜ਼ਾ ਕਰਨ ਲਈ ਵਰਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਅਸ਼ਟਵਰਗ ਸਮੂਹ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ ਅਤੇ ਵਾਤ-ਪਿੱਤ ਦੋਸ਼ ਨੂੰ ਸੰਤੁਲਿਤ ਕਰਕੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਪੋਸ਼ਣ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।
3 ਮਿੰਟ ਪੜ੍ਹੋ
ਤਵਕ (ਦਾਲਚੀਨੀ): ਸਰਦੀ, ਸੋਜ ਅਤੇ ਮੈਟਾਬॉਲਿਜ਼ਮ ਵਧਾਉਣ ਦਾ ਪੰਜਾਬੀ ਘਰੇਲੂ ਉਪਾਅ
ਤਵਕ ਜਾਂ ਦਾਲਚੀਨੀ ਸਰਦੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸਰੀਰ ਦੀ ਅੰਦਰੂਨੀ ਗਰਮੀ ਨੂੰ ਬਰਕਰਾਰ ਰੱਖਣ ਅਤੇ ਪਾਚਨ ਨੂੰ ਤੇਜ਼ ਕਰਨ ਲਈ ਇੱਕ ਕੁਦਰਤੀ ਘਰੇਲੂ ਉਪਾਅ ਹੈ। ਚਰਕ ਸੰਹਿਤਾ ਅਨੁਸਾਰ, ਇਹ ਕਫ਼ ਅਤੇ ਵਾਤ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਪਿੱਤ ਵਾਲੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਇਸਨੂੰ ਸੀਮਤ ਮਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਹੀ ਵਰਤਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
3 ਮਿੰਟ ਪੜ੍ਹੋ
ਮਹਾਮੰਜਿਸ਼ਠਾਦੀ: ਖੂਨ ਸਾਫ਼ ਕਰਨ ਅਤੇ ਚਮੜੀ ਦੇ ਰੋਗਾਂ ਲਈ ਪੁਰਾਣਾ ਘਰੇਲੂ ਨੁਸਖਾ
ਮਹਾਮੰਜਿਸ਼ਠਾਦੀ ਆਯੁਰਵੈਦ ਦੀ ਇੱਕ ਪੁਰਾਣੀ ਦਵਾਈ ਹੈ ਜੋ ਖੂਨ ਨੂੰ ਸਾਫ਼ ਕਰਕੇ ਚਮੜੀ ਦੇ ਰੋਗਾਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਮੁਹਾਸੇ ਅਤੇ ਦਾਗ-ਧੱਬਿਆਂ ਨੂੰ ਠੀਕ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਪਿੱਤ ਦੋਸ਼ ਨੂੰ ਸੰਤੁਲਿਤ ਕਰਕੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਅੰਦਰੋਂ ਸਾਫ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ।
3 ਮਿੰਟ ਪੜ੍ਹੋ
ਪਰਪਟਕ (ਗੁੜੀਆ): ਪਿੱਤ ਅਸੰਤੁਲਨ ਅਤੇ ਲੀਵਰ ਸਿਹਤ ਲਈ ਆਯੁਰਵੇਦ ਦੀ ਸਿਹਤਮੰਦ ਸ਼ਕਤੀ
ਪਰਪਟਕ ਜਾਂ ਗੁੜੀਆ ਪਿੱਤ ਦੋਸ਼ ਅਤੇ ਲੀਵਰ ਦੀ ਅੱਗ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤ ਕਰਨ ਲਈ ਆਯੁਰਵੇਦ ਦੀ ਇੱਕ ਪੁਰਾਣੀ ਦਵਾਈ ਹੈ। ਚਰਕ ਸੰਹਿਤਾ ਅਨੁਸਾਰ, ਇਹ ਗਰਮੀਆਂ ਵਿੱਚ ਹੋਣ ਵਾਲੀਆਂ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਲਈ ਕੁਦਰਤੀ ਇਲਾਜ ਹੈ ਅਤੇ ਲੀਵਰ ਐਨਜ਼ਾਈਮਾਂ ਨੂੰ ਸੰਤੁਲਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।
3 ਮਿੰਟ ਪੜ੍ਹੋ
ਚਵਿਆ (Chavya): ਪਾਚਨ ਸ਼ਕਤੀ ਵਧਾਉਣ ਅਤੇ ਵਾਤ-ਕਫ਼ ਨੂੰ ਸੰਤੁਲਿਤ ਕਰਨ ਦਾ ਪੁਰਾਣਾ ਘਰੇਲੂ ਏਤਕਾਰ
ਚਵਿਆ (Chavya) ਇੱਕ ਪੁਰਾਣੀ ਐਵੁਰਵੇਦਿਕ ਜੜੀ-ਬੂਟੀ ਹੈ ਜੋ ਪਾਚਨ ਅੱਗ ਨੂੰ ਜਗਾਉਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਵਾਤ-ਕਫ਼ ਦੋਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਚਰਕ ਸੰਹਿਤਾ ਅਨੁਸਾਰ, ਇਹ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਜਮ੍ਹਾਂ ਜ਼ਹਿਰੀਲੇ ਪਦਾਰਥਾਂ ਨੂੰ ਪਿਘਲਾਉਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਸਰਦੀਆਂ ਵਿੱਚ ਪੇਟ ਦੇ ਕੁਝ ਕੁਝਣ ਲਈ ਬਹੁਤ ਲਾਭਦਾਇਕ ਹੈ।
3 ਮਿੰਟ ਪੜ੍ਹੋ
ਹਵਾਲੇ ਅਤੇ ਸਰੋਤ
ਇਹ ਲੇਖ ਚਰਕ ਸੰਹਿਤਾ, ਸੁਸ਼ਰੁਤ ਸੰਹਿਤਾ ਅਤੇ ਅਸ਼ਟਾਂਗ ਹ੍ਰਿਦਯ ਵਰਗੇ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਆਯੁਰਵੈਦਿਕ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਦੇ ਸਿਧਾਂਤਾਂ ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਹੈ. ਕਿਸੇ ਵੀ ਸਿਹਤ ਸਮੱਸਿਆ ਲਈ ਯੋਗ ਆਯੁਰਵੈਦਿਕ ਡਾਕਟਰ ਦੀ ਸਲਾਹ ਲਓ.
- • Charaka Samhita (चरक संहिता)
- • Sushruta Samhita (सुश्रुत संहिता)
- • Ashtanga Hridaya (अष्टांग हृदय)
ਇਸ ਲੇਖ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਗਲਤੀ ਮਿਲੀ? ਸਾਨੂੰ ਦੱਸੋ