ਧਾਤਰੀ ਲੋਹ
ਆਯੁਰਵੈਦਿਕ ਜੜੀ-ਬੂਟੀ
ਧਾਤਰੀ ਲੋਹ: ਆਯੁਰਵੈਦਿਕ ਦਵਾਈ ਜੋ ਖੂਨ ਦੀ ਕਮੀ, ਪੀਲੀਆ ਅਤੇ ਤੇਜ਼ਾਬੀਤਾ ਨੂੰ ਠੀਕ ਕਰਦੀ ਹੈ
ਮਾਹਿਰ ਸਮੀਖਿਆ
AyurvedicUpchar ਸੰਪਾਦਕੀ ਟੀਮ ਦੁਆਰਾ ਸਮੀਖਿਆ
ਧਾਤਰੀ ਲੋਹ ਕੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਕਿਵੇਂ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ?
ਧਾਤਰੀ ਲੋਹ ਇੱਕ ਪੁਰਾਣਾ ਆਯੁਰਵੈਦਿਕ ਘੋਲ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਅੰਬੇ (Amla) ਅਤੇ ਸ਼ੁੱਧ ਲੋਹੇ ਦੀ ਭਸਮ ਮਿਲਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਖੂਨ ਦੀ ਕਮੀ (ਐਨੀਮੀਆ), ਪੀਲੀਆ ਅਤੇ ਪੇਟ ਦੀ ਤੇਜ਼ਾਬੀਤਾ (Acidity) ਨੂੰ ਠੀਕ ਕਰਨ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਆਮ ਲੋਹੇ ਦੀਆਂ ਗੋਲੀਆਂ ਦੇ ਉਲਟ, ਇਸ ਵਿੱਚ ਅੰਬੇ ਦਾ ਖੱਟਾ ਅਤੇ ਮਿੱਠਾ ਸਵਾਦ ਲੋਹੇ ਨੂੰ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਜਲਦੀ ਸੋਖਣ ਲਈ ਮਦਦ ਕਰਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਜੋ ਕਬਜ਼ ਜਿਹੀਆਂ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਨਾ ਹੋਣ। ਚਰਕ ਸੰਹਿਤਾ ਵਿੱਚ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਧਾਤੂਆਂ ਨੂੰ ਜੜੀ-ਬੂਟੀਆਂ ਨਾਲ ਮਿਲਾਉਣ ਨਾਲ ਉਹ ਸਰੀਰ ਦੀਆਂ ਡੂੰਘੀਆਂ ਪਰਤਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਦੇ ਹਨ।
ਪੰਜਾਬੀ ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ ਇਸਨੂੰ ਅਕਸਰ ਗਰਮ ਦੁੱਧ ਜਾਂ ਘਿਓ ਨਾਲ ਮਿਲਾ ਕੇ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਜੋ ਇਸਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਸੰਤੁਲਿਤ ਰਹੇ। ਇਸਦੀ ਇੱਕ ਖਾਸ ਗੱਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਇਸਦਾ ਵੀਰਿਆ (ਊਰਜਾ) ਸ਼ੀਤਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਭਾਵ ਇਹ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਗਰਮੀ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦਾ, ਜਦਕਿ ਬਾਕੀ ਲੋਹੇ ਦੀਆਂ ਦਵਾਈਆਂ ਗਰਮੀ ਪੈਦਾ ਕਰ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ। ਭਾਵ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਨਿਘੰਟੂ ਅਨੁਸਾਰ, ਇਹ ਸ਼ੀਤਲ ਗੁਣ ਪਿੱਤ ਦੋਸ਼ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਖੂਨ ਨੂੰ ਪੋਸ਼ਣ ਵੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਤੱਥ: "ਧਾਤਰੀ ਲੋਹ ਉਹਨਾਂ ਕੁਝ ਆਯੁਰਵੈਦਿਕ ਲੋਹੇ ਦੇ ਘੋਲਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ ਜੋ ਕੁਦਰਤੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਠੰਡਕ ਪਹੁੰਚਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਇਸਲਈ ਇਹ ਸੋਜ ਜਾਂ ਸਰੀਰਕ ਗਰਮੀ ਵਾਲੇ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਹੈ।"
ਧਾਤਰੀ ਲੋਹ ਸਰੀਰ ਦੇ ਦੋਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਸੰਤੁਲਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ?
ਧਾਤਰੀ ਲੋਹ ਆਪਣੀ ਠੰਡੀ ਊਰਜਾ ਅਤੇ ਮਿੱਠੇ-ਖੱਟੇ ਸਵਾਦ ਕਾਰਨ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪਿੱਤ ਦੋਸ਼ ਨੂੰ ਸੰਤੁਲਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸੋਜ, ਤੇਜ਼ਾਬੀਤਾ ਅਤੇ ਤੁਮੇਰੀਆਂ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਤੋਂ ਪੀੜਤ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਬਹੁਤ ਫਾਇਦੇਮੰਦ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਪਿੱਤ ਵਧ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਗਰਮੀ ਅਤੇ ਜ਼ਹਿਰੀਲੇਪਨ ਦਾ ਅਹਿਸਾਸ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਇਹ ਦਵਾਈ ਉਸਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤ ਕਰਕੇ ਖੂਨ ਦੀ ਸਫਾਈ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਕੇਵਲ ਲੋਹਾ ਪੂਰਨ ਕਰਨ ਦਾ ਕੰਮ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ, ਸਗੋਂ ਪਾਚਨ ਤੰਤਰ ਨੂੰ ਵੀ ਸਹੀ ਰੱਖਦਾ ਹੈ।
ਧਾਤਰੀ ਲੋਹ ਦੀਆਂ ਆਯੁਰਵੈਦਿਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ
| ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ (Property) | ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਅਰਥ | ਵਿਸਤਾਰ |
|---|---|---|
| ਰਸ (Rasa) | ਸਵਾਦ | ਅਮਲ (ਖੱਟਾ) ਅਤੇ ਮਧੁਰ (ਮਿੱਠਾ) - ਲੋਹੇ ਦੀ ਗੰਧ ਨੂੰ ਢੱਕਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਪਚਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰਦਾ ਹੈ। |
| ਗੁਣ (Guna) | ਗੁਣ | ਸਨਨ (ਹਲਕਾ) ਅਤੇ ਤਿਖਣ (ਤਿੱਖਾ) - ਇਹ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਚਲਦਾ ਹੈ। |
| ਵੀਰਿਆ (Virya) | ਊਰਜਾ | ਸ਼ੀਤਲ (ਸਰਦ) - ਇਹ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਠੰਡਾ ਰੱਖਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਇਸਨੂੰ ਬਾਕੀ ਲੋਹੇ ਦੀਆਂ ਦਵਾਈਆਂ ਤੋਂ ਵੱਖਰਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। |
| ਵਿਪਾਕ (Vipaka) | ਪਚਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਅਸਰ | ਮਧੁਰ (ਮਿੱਠਾ) - ਪਚਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਹ ਪਿੱਤ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। |
ਅਕਸਰ ਪੁੱਛੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਸਵਾਲ (FAQ)
ਕੀ ਧਾਤਰੀ ਲੋਹ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਲੈਣਾ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਹੈ?
ਹਾਂ, ਜੇਕਰ ਇਸਨੂੰ ਡਾਕਟਰ ਦੀ ਨਿਗਰਾਨੀ ਹੇਠ 4 ਤੋਂ 8 ਹਫ਼ਤਿਆਂ ਲਈ ਸਹੀ ਮਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਲਿਆ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਇਹ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਹੈ। ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਬਿਨਾਂ ਸਲਾਹ ਦੇ ਲੈਣਾ ਸਿਹਤ ਲਈ ਖਤਰਨਾਕ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਕੀ ਗਰਭਵਤੀ ਔਰਤਾਂ ਧਾਤਰੀ ਲੋਹ ਲੈ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ?
ਗਰਭਵਤੀ ਔਰਤਾਂ ਸਿਰਫ਼ ਡਾਕਟਰ ਦੀ ਸਲਾਹ ਅਤੇ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਖੁਰਾਕ 'ਤੇ ਹੀ ਇਹ ਦਵਾਈ ਲੈ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ। ਆਪਣੇ ਆਪ ਇਸਨੂੰ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨਾ ਖਤਰਨਾਕ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਕੀ ਧਾਤਰੀ ਲੋਹ ਪੇਟ ਖਰਾਬ ਕਰਦਾ ਹੈ?
ਨਹੀਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ਵਿੱਚ ਅੰਬਾ (Amla) ਮੌਜੂਦ ਹੈ, ਇਹ ਪੇਟ ਨੂੰ ਖਰਾਬ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ। ਇਹ ਕਬਜ਼ ਜਾਂ ਗੈਸ ਦੀ ਸਮੱਸਿਆ ਨਹੀਂ ਪੈਦਾ ਕਰਦਾ ਅਤੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਠੰਡਕ ਪਹੁੰਚਾਉਂਦਾ ਹੈ।
ਅਕਸਰ ਪੁੱਛੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਸਵਾਲ
ਕੀ ਧਾਤਰੀ ਲੋਹ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਲੈਣਾ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਹੈ?
ਹਾਂ, ਜੇਕਰ ਇਸਨੂੰ ਡਾਕਟਰ ਦੀ ਨਿਗਰਾਨੀ ਹੇਠ 4 ਤੋਂ 8 ਹਫ਼ਤਿਆਂ ਲਈ ਸਹੀ ਮਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਲਿਆ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਇਹ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਹੈ।
ਕੀ ਗਰਭਵਤੀ ਔਰਤਾਂ ਧਾਤਰੀ ਲੋਹ ਲੈ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ?
ਗਰਭਵਤੀ ਔਰਤਾਂ ਸਿਰਫ਼ ਡਾਕਟਰ ਦੀ ਸਲਾਹ ਅਤੇ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਖੁਰਾਕ 'ਤੇ ਹੀ ਇਹ ਦਵਾਈ ਲੈ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ।
ਕੀ ਧਾਤਰੀ ਲੋਹ ਪੇਟ ਖਰਾਬ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਕਬਜ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ?
ਨਹੀਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ਵਿੱਚ ਅੰਬਾ (Amla) ਮੌਜੂਦ ਹੈ, ਇਹ ਪੇਟ ਨੂੰ ਖਰਾਬ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ ਅਤੇ ਕਬਜ਼ ਦੀ ਸਮੱਸਿਆ ਵੀ ਨਹੀਂ ਪੈਦਾ ਕਰਦਾ।
ਸੰਬੰਧਿਤ ਲੇਖ
ਤੇਜਪੱਤਾ: ਪੰਜਾਬੀ ਘਰਾਂ ਦਾ ਕਫ਼ ਅਤੇ ਵਾਤ ਨੂੰ ਸੰਤੁਲਿਤ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਆਯੁਰਵੈਦਿਕ ਪਾਚਨ ਟੋਨਿਕ
ਤੇਜਪੱਤਾ ਸਿਰਫ਼ ਖਾਣੇ ਦਾ ਮਸਾਲਾ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਇਹ ਆਯੁਰਵੈਦ ਵਿੱਚ ਪਾਚਨ ਅੱਗ (ਅੱਗਨੀ) ਨੂੰ ਬੁਲੰਦ ਕਰਨ ਅਤੇ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਜਮ੍ਹਾਂ ਕਫ਼ ਨੂੰ ਪਿਘਲਾਉਣ ਲਈ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਦਵਾਈ ਹੈ। ਚਰਕ ਸੰਹਿਤਾ ਅਨੁਸਾਰ, ਇਸਦੀ ਗਰਮ ਤਾਸੀਰ ਵਾਤ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤ ਕਰਦੀ ਹੈ ਪਰ ਪਿੱਤ ਵਾਲੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਇਸਦੇ ਸੇਵਨ ਵਿੱਚ ਸਾਵਧਾਨ ਰਹਿਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
3 ਮਿੰਟ ਪੜ੍ਹੋ
ਵ੍ਰਿੱਧੀ ਦੇ ਫਾਇਦੇ: ਤਣਾਅ ਅਤੇ ਸੋਜ ਨੂੰ ਕੁਦਰਤੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਘਟਾਓ
ਵ੍ਰਿੱਧੀ ਇੱਕ ਠੰਢੀ ਜੜੀ-ਬੂਟੀ ਹੈ ਜੋ ਆਯੁਰਵੈਦ ਵਿੱਚ ਤਣਾਅ ਘਟਾਉਣ ਅਤੇ ਸਰੀਰ ਦੇ ਟਿਸ਼ੂਆਂ ਨੂੰ ਤਾਜ਼ਾ ਕਰਨ ਲਈ ਵਰਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਅਸ਼ਟਵਰਗ ਸਮੂਹ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ ਅਤੇ ਵਾਤ-ਪਿੱਤ ਦੋਸ਼ ਨੂੰ ਸੰਤੁਲਿਤ ਕਰਕੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਪੋਸ਼ਣ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।
3 ਮਿੰਟ ਪੜ੍ਹੋ
ਤਵਕ (ਦਾਲਚੀਨੀ): ਸਰਦੀ, ਸੋਜ ਅਤੇ ਮੈਟਾਬॉਲਿਜ਼ਮ ਵਧਾਉਣ ਦਾ ਪੰਜਾਬੀ ਘਰੇਲੂ ਉਪਾਅ
ਤਵਕ ਜਾਂ ਦਾਲਚੀਨੀ ਸਰਦੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸਰੀਰ ਦੀ ਅੰਦਰੂਨੀ ਗਰਮੀ ਨੂੰ ਬਰਕਰਾਰ ਰੱਖਣ ਅਤੇ ਪਾਚਨ ਨੂੰ ਤੇਜ਼ ਕਰਨ ਲਈ ਇੱਕ ਕੁਦਰਤੀ ਘਰੇਲੂ ਉਪਾਅ ਹੈ। ਚਰਕ ਸੰਹਿਤਾ ਅਨੁਸਾਰ, ਇਹ ਕਫ਼ ਅਤੇ ਵਾਤ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਪਿੱਤ ਵਾਲੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਇਸਨੂੰ ਸੀਮਤ ਮਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਹੀ ਵਰਤਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
3 ਮਿੰਟ ਪੜ੍ਹੋ
ਮਹਾਮੰਜਿਸ਼ਠਾਦੀ: ਖੂਨ ਸਾਫ਼ ਕਰਨ ਅਤੇ ਚਮੜੀ ਦੇ ਰੋਗਾਂ ਲਈ ਪੁਰਾਣਾ ਘਰੇਲੂ ਨੁਸਖਾ
ਮਹਾਮੰਜਿਸ਼ਠਾਦੀ ਆਯੁਰਵੈਦ ਦੀ ਇੱਕ ਪੁਰਾਣੀ ਦਵਾਈ ਹੈ ਜੋ ਖੂਨ ਨੂੰ ਸਾਫ਼ ਕਰਕੇ ਚਮੜੀ ਦੇ ਰੋਗਾਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਮੁਹਾਸੇ ਅਤੇ ਦਾਗ-ਧੱਬਿਆਂ ਨੂੰ ਠੀਕ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਪਿੱਤ ਦੋਸ਼ ਨੂੰ ਸੰਤੁਲਿਤ ਕਰਕੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਅੰਦਰੋਂ ਸਾਫ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ।
3 ਮਿੰਟ ਪੜ੍ਹੋ
ਪਰਪਟਕ (ਗੁੜੀਆ): ਪਿੱਤ ਅਸੰਤੁਲਨ ਅਤੇ ਲੀਵਰ ਸਿਹਤ ਲਈ ਆਯੁਰਵੇਦ ਦੀ ਸਿਹਤਮੰਦ ਸ਼ਕਤੀ
ਪਰਪਟਕ ਜਾਂ ਗੁੜੀਆ ਪਿੱਤ ਦੋਸ਼ ਅਤੇ ਲੀਵਰ ਦੀ ਅੱਗ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤ ਕਰਨ ਲਈ ਆਯੁਰਵੇਦ ਦੀ ਇੱਕ ਪੁਰਾਣੀ ਦਵਾਈ ਹੈ। ਚਰਕ ਸੰਹਿਤਾ ਅਨੁਸਾਰ, ਇਹ ਗਰਮੀਆਂ ਵਿੱਚ ਹੋਣ ਵਾਲੀਆਂ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਲਈ ਕੁਦਰਤੀ ਇਲਾਜ ਹੈ ਅਤੇ ਲੀਵਰ ਐਨਜ਼ਾਈਮਾਂ ਨੂੰ ਸੰਤੁਲਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।
3 ਮਿੰਟ ਪੜ੍ਹੋ
ਚਵਿਆ (Chavya): ਪਾਚਨ ਸ਼ਕਤੀ ਵਧਾਉਣ ਅਤੇ ਵਾਤ-ਕਫ਼ ਨੂੰ ਸੰਤੁਲਿਤ ਕਰਨ ਦਾ ਪੁਰਾਣਾ ਘਰੇਲੂ ਏਤਕਾਰ
ਚਵਿਆ (Chavya) ਇੱਕ ਪੁਰਾਣੀ ਐਵੁਰਵੇਦਿਕ ਜੜੀ-ਬੂਟੀ ਹੈ ਜੋ ਪਾਚਨ ਅੱਗ ਨੂੰ ਜਗਾਉਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਵਾਤ-ਕਫ਼ ਦੋਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਚਰਕ ਸੰਹਿਤਾ ਅਨੁਸਾਰ, ਇਹ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਜਮ੍ਹਾਂ ਜ਼ਹਿਰੀਲੇ ਪਦਾਰਥਾਂ ਨੂੰ ਪਿਘਲਾਉਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਸਰਦੀਆਂ ਵਿੱਚ ਪੇਟ ਦੇ ਕੁਝ ਕੁਝਣ ਲਈ ਬਹੁਤ ਲਾਭਦਾਇਕ ਹੈ।
3 ਮਿੰਟ ਪੜ੍ਹੋ
ਹਵਾਲੇ ਅਤੇ ਸਰੋਤ
ਇਹ ਲੇਖ ਚਰਕ ਸੰਹਿਤਾ, ਸੁਸ਼ਰੁਤ ਸੰਹਿਤਾ ਅਤੇ ਅਸ਼ਟਾਂਗ ਹ੍ਰਿਦਯ ਵਰਗੇ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਆਯੁਰਵੈਦਿਕ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਦੇ ਸਿਧਾਂਤਾਂ ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਹੈ. ਕਿਸੇ ਵੀ ਸਿਹਤ ਸਮੱਸਿਆ ਲਈ ਯੋਗ ਆਯੁਰਵੈਦਿਕ ਡਾਕਟਰ ਦੀ ਸਲਾਹ ਲਓ.
- • Charaka Samhita (चरक संहिता)
- • Sushruta Samhita (सुश्रुत संहिता)
- • Ashtanga Hridaya (अष्टांग हृदय)
ਇਸ ਲੇਖ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਗਲਤੀ ਮਿਲੀ? ਸਾਨੂੰ ਦੱਸੋ