ਧਤੋਕਾ (Dhataki)
ਆਯੁਰਵੈਦਿਕ ਜੜੀ-ਬੂਟੀ
ਧਤੋਕਾ (Dhataki): ਪਾਚਨ ਅੱਗ ਜਗਾਉਣ ਅਤੇ ਖੂਨ ਠੰਡਾ ਕਰਨ ਦਾ ਪੁਰਾਣਾ ਰਾਜ਼
ਮਾਹਿਰ ਸਮੀਖਿਆ
AyurvedicUpchar ਸੰਪਾਦਕੀ ਟੀਮ ਦੁਆਰਾ ਸਮੀਖਿਆ
ਧਤੋਕਾ (Dhataki) ਕੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਕਿਉਂ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ?
ਧਤੋਕਾ (Woodfordia fruticosa) ਉਹ ਛੋਟਾ ਲਾਲ ਫੁੱਲ ਹੈ ਜੋ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਪਰੰਪਰਾਗਤ ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ ਅਸਵ ਅਤੇ ਅਰਿਸ਼ਟ (ਪਰੰਪਰਾਗਤ ਐਲਕੋਹਲਿਕ ਟੌਨਿਕ) ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ। ਇਹ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਜੜੀ-ਬੂਟੀ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਕਿਣਵਨ (fermentation) ਲਈ ਇੱਕ ਕੁਦਰਤੀ ਕੈਟਾਲਿਸਟ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਬਿਨਾਂ ਧਤੋਕੇ ਦੇ, ਇਹ ਦਵਾਈਆਂ ਸਹੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੱਕਦੀਆਂ ਨਹੀਂ ਹਨ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਫਾਇਦਾ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ।
ਇਸਦੇ ਫੁੱਲਾਂ ਦਾ ਸਵਾਦ ਕਸਾਇ (astringent) ਅਤੇ ਕੌੜਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਜੀਭ 'ਤੇ ਸੁੱਕਾਪਨ ਮਹਿਸੂਸ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਚਰਕ ਸੰਹਿਤਾ (ਸੂਤ੍ਰ ਸਥਾਨ) ਵਿੱਚ ਇਸਨੂੰ ਪਾਚਨ ਅੱਗ ਨੂੰ ਜਗਾਉਣ ਅਤੇ ਖੂਨ ਨੂੰ ਠੰਡਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਮੁੱਖ ਘਟਕ ਵਜੋਂ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਦੋਹਰਾ ਗੁਣ ਉਹਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਬਹੁਤ ਲਾਭਦਾਇਕ ਹੈ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਗਰਮੀ ਜਾਂ ਜ਼ਹਿਰੀਲੇਪਨ ਕਾਰਨ ਤਵਚਾ ਦੀਆਂ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਜਾਂ ਪੁਰਾਣੇ ਦਸਤ ਹਨ।
"ਧਤੋਕਾ ਉਹ ਕੁਦਰਤੀ ਤੱਤ ਹੈ ਜੋ ਪਾਚਨ ਅੱਗ ਨੂੰ ਬਿਨਾਂ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਗਰਮ ਕੀਤੇ, ਠੰਡਾ ਕਰਕੇ ਸਾਫ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ।"
ਧਤੋਕੇ ਦੇ ਆਯੁਰਵੇਦਿਕ ਗੁਣ ਅਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਕੀ ਹਨ?
ਧਤੋਕੇ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਹਲਕੀ, ਸੁੱਕਣ ਵਾਲੀ ਅਤੇ ਠੰਡੀ ਹੈ। ਇਹ ਸਰੀਰ ਦੇ ਅੰਦਰ ਚਲਦੀ ਹੋਈ ਅਵਰੋਧਾਂ ਨੂੰ ਖੋਲ੍ਹਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਗਰਮੀ ਨੂੰ ਵਧਾਏ ਬਿਨਾਂ ਨਮੀ ਨੂੰ ਸੋਖ ਲੈਂਦੀ ਹੈ। ਇਸਦਾ ਮੁੱਖ ਫਾਇਦਾ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚੋਂ ਵਾਧੂ ਤਰਲ ਪਦਾਰਥਾਂ ਨੂੰ ਖਤਮ ਕਰਦਾ ਹੈ।
| ਆਯੁਰਵੇਦਿਕ ਗੁਣ | ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਸ਼ਬਦ | ਸਰੀਰ 'ਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵ |
|---|---|---|
| ਸਵਾਦ (Rasa) | ਕਸਾਇ, ਤਿਕਤ | ਸਰੀਰ ਵਿੱਚੋਂ ਵਾਧੂ ਨਮੀ ਅਤੇ ਰਸ ਨੂੰ ਸੋਖਦਾ ਹੈ। |
| ਭਾਰ (Guna) | ਲਘੂ, ਰੂਖਾ | ਭਾਰੀਪਨ ਨੂੰ ਹਟਾਉਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਹਲਕਾਪਨ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। |
| ਗੁਣਤਾ (Virya) | ਸ਼ੀਤਲ (ਠੰਡਾ) | ਸਰੀਰ ਦੀ ਅਤਿਅਧਿਕ ਗਰਮੀ ਅਤੇ ਪਿੱਤ ਨੂੰ ਘਟਾਉਂਦਾ ਹੈ। |
| ਪ੍ਰਭਾਵ (Vipaka) | ਕਟੂ (ਤਿੱਖਾ) | ਪਾਚਨ ਅੱਗ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ੈਲੇਪਨ ਨੂੰ ਖਤਮ ਕਰਦਾ ਹੈ। |
| ਦੋਸ਼ ਪ੍ਰਭਾਵ | ਕਫ ਅਤੇ ਪਿੱਤ ਨੂੰ ਘਟਾਉਂਦਾ ਹੈ | ਕੋਸ਼ਿਕਾਵਾਂ ਨੂੰ ਸਾਫ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਖੂਨ ਨੂੰ ਸ਼ੁੱਧ ਕਰਦਾ ਹੈ। |
ਸੁਸੁਰਤ ਸੰਹਿਤਾ ਅਨੁਸਾਰ, ਧਤੋਕਾ ਖੂਨ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਜਿਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਗਰਮੀ ਅਤੇ ਸੋਜ ਹੋਵੇ, ਨੂੰ ਸੰਭਾਲਣ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਅਸਰਦਾਰ ਹੈ।
"ਧਤੋਕੇ ਦੀ ਕੌੜਾਈ ਅਤੇ ਠੰਡਾਪਨ ਪਿੱਤ ਦੇ ਵਾਧੇ ਨੂੰ ਰੋਕਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਤਵਚਾ ਦੀਆਂ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਦਾ ਮੁੱਖ ਕਾਰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।"
ਧਤੋਕੇ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਿਵੇਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ?
ਧਤੋਕੇ ਨੂੰ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਿੱਧਾ ਚਾਹ ਵਜੋਂ ਨਹੀਂ ਪੀਤਾ ਜਾਂਦਾ। ਇਸਦੀ ਵਰਤੋਂ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਆਸਵ ਅਤੇ ਅਰਿਸ਼ਟ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਇਹ ਕਿਣਵਨ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਨੂੰ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹਨਾਂ ਟੌਨਿਕਾਂ ਨੂੰ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਦਸਤ, ਖੂਨ ਦੀ ਕਮਜ਼ੋਰੀ ਅਤੇ ਤਵਚਾ ਦੀਆਂ ਸੋਜਾਂ ਲਈ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪੁਰਾਣੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ, ਇਸਨੂੰ ਖੂਨ ਰੁਕਾਵਟ ਜਾਂ ਮਾਸਿਕ ਚੱਕਰ ਦੀਆਂ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਲਈ ਵੀ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।
ਧਤੋਕੇ ਦੇ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਿੱਥੇ ਹੁੰਦੀ ਹੈ?
ਧਤੋਕੇ ਦੇ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਆਯੁਰਵੇਦਿਕ ਦਵਾਈਆਂ (ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਆਸਵ/ਅਰਿਸ਼ਟ) ਦੇ ਕਿਣਵਨ ਲਈ ਅਤੇ ਦਸਤ, ਤਵਚਾ ਦੀ ਸੋਜ ਜਾਂ ਖੂਨ ਵਗਣ ਦੀਆਂ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਦੇ ਇਲਾਜ ਲਈ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸਦੀ ਕਸਾਇ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਵਾਧੂ ਸਰਾਵ ਨੂੰ ਰੋਕਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਠੰਡਾਪਨ ਸਰੀਰ ਦੀ ਅੰਦਰੂਨੀ ਗਰਮੀ ਨੂੰ ਘਟਾਉਂਦਾ ਹੈ।
ਕੀ ਧਤੋਕਾ ਪਿੱਤ ਵਧਾਉਂਦਾ ਹੈ?
ਨਹੀਂ, ਧਤੋਕਾ ਆਪਣੇ ਕੌੜੇ ਸਵਾਦ ਅਤੇ ਠੰਡੀ ਸ਼ਕਤੀ (Sheeta Virya) ਕਾਰਨ ਪਿੱਤ ਨੂੰ ਵਧਾਉਂਦਾ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਸਗੋਂ ਇਸਨੂੰ ਸੰਤੁਲਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਖੂਨ ਨੂੰ ਠੰਡਾ ਕਰਕੇ ਪਿੱਤ ਜਨਿਤ ਬਿਮਾਰੀਆਂ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਖੂਨ ਵਗਣਾ ਜਾਂ ਤਵਚਾ ਦਾ ਖੁਰਚਣਾ, ਨੂੰ ਠੀਕ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਅਕਸਰ ਪੁੱਛੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਸਵਾਲ
ਧਤੋਕੇ ਦੇ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਿੱਥੇ ਹੁੰਦੀ ਹੈ?
ਧਤੋਕੇ ਦੇ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਆਯੁਰਵੇਦਿਕ ਦਵਾਈਆਂ (ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਆਸਵ/ਅਰਿਸ਼ਟ) ਦੇ ਕਿਣਵਨ ਲਈ ਅਤੇ ਦਸਤ, ਤਵਚਾ ਦੀ ਸੋਜ ਜਾਂ ਖੂਨ ਵਗਣ ਦੀਆਂ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਦੇ ਇਲਾਜ ਲਈ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸਦੀ ਕਸਾਇ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਵਾਧੂ ਸਰਾਵ ਨੂੰ ਰੋਕਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਠੰਡਾਪਨ ਸਰੀਰ ਦੀ ਅੰਦਰੂਨੀ ਗਰਮੀ ਨੂੰ ਘਟਾਉਂਦਾ ਹੈ।
ਕੀ ਧਤੋਕਾ ਪਿੱਤ ਵਧਾਉਂਦਾ ਹੈ?
ਨਹੀਂ, ਧਤੋਕਾ ਆਪਣੇ ਕੌੜੇ ਸਵਾਦ ਅਤੇ ਠੰਡੀ ਸ਼ਕਤੀ (Sheeta Virya) ਕਾਰਨ ਪਿੱਤ ਨੂੰ ਵਧਾਉਂਦਾ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਸਗੋਂ ਇਸਨੂੰ ਸੰਤੁਲਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਖੂਨ ਨੂੰ ਠੰਡਾ ਕਰਕੇ ਪਿੱਤ ਜਨਿਤ ਬਿਮਾਰੀਆਂ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਖੂਨ ਵਗਣਾ ਜਾਂ ਤਵਚਾ ਦਾ ਖੁਰਚਣਾ, ਨੂੰ ਠੀਕ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਸੰਬੰਧਿਤ ਲੇਖ
ਤੇਜਪੱਤਾ: ਪੰਜਾਬੀ ਘਰਾਂ ਦਾ ਕਫ਼ ਅਤੇ ਵਾਤ ਨੂੰ ਸੰਤੁਲਿਤ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਆਯੁਰਵੈਦਿਕ ਪਾਚਨ ਟੋਨਿਕ
ਤੇਜਪੱਤਾ ਸਿਰਫ਼ ਖਾਣੇ ਦਾ ਮਸਾਲਾ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਇਹ ਆਯੁਰਵੈਦ ਵਿੱਚ ਪਾਚਨ ਅੱਗ (ਅੱਗਨੀ) ਨੂੰ ਬੁਲੰਦ ਕਰਨ ਅਤੇ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਜਮ੍ਹਾਂ ਕਫ਼ ਨੂੰ ਪਿਘਲਾਉਣ ਲਈ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਦਵਾਈ ਹੈ। ਚਰਕ ਸੰਹਿਤਾ ਅਨੁਸਾਰ, ਇਸਦੀ ਗਰਮ ਤਾਸੀਰ ਵਾਤ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤ ਕਰਦੀ ਹੈ ਪਰ ਪਿੱਤ ਵਾਲੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਇਸਦੇ ਸੇਵਨ ਵਿੱਚ ਸਾਵਧਾਨ ਰਹਿਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
3 ਮਿੰਟ ਪੜ੍ਹੋ
ਵ੍ਰਿੱਧੀ ਦੇ ਫਾਇਦੇ: ਤਣਾਅ ਅਤੇ ਸੋਜ ਨੂੰ ਕੁਦਰਤੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਘਟਾਓ
ਵ੍ਰਿੱਧੀ ਇੱਕ ਠੰਢੀ ਜੜੀ-ਬੂਟੀ ਹੈ ਜੋ ਆਯੁਰਵੈਦ ਵਿੱਚ ਤਣਾਅ ਘਟਾਉਣ ਅਤੇ ਸਰੀਰ ਦੇ ਟਿਸ਼ੂਆਂ ਨੂੰ ਤਾਜ਼ਾ ਕਰਨ ਲਈ ਵਰਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਅਸ਼ਟਵਰਗ ਸਮੂਹ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ ਅਤੇ ਵਾਤ-ਪਿੱਤ ਦੋਸ਼ ਨੂੰ ਸੰਤੁਲਿਤ ਕਰਕੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਪੋਸ਼ਣ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।
3 ਮਿੰਟ ਪੜ੍ਹੋ
ਤਵਕ (ਦਾਲਚੀਨੀ): ਸਰਦੀ, ਸੋਜ ਅਤੇ ਮੈਟਾਬॉਲਿਜ਼ਮ ਵਧਾਉਣ ਦਾ ਪੰਜਾਬੀ ਘਰੇਲੂ ਉਪਾਅ
ਤਵਕ ਜਾਂ ਦਾਲਚੀਨੀ ਸਰਦੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸਰੀਰ ਦੀ ਅੰਦਰੂਨੀ ਗਰਮੀ ਨੂੰ ਬਰਕਰਾਰ ਰੱਖਣ ਅਤੇ ਪਾਚਨ ਨੂੰ ਤੇਜ਼ ਕਰਨ ਲਈ ਇੱਕ ਕੁਦਰਤੀ ਘਰੇਲੂ ਉਪਾਅ ਹੈ। ਚਰਕ ਸੰਹਿਤਾ ਅਨੁਸਾਰ, ਇਹ ਕਫ਼ ਅਤੇ ਵਾਤ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਪਿੱਤ ਵਾਲੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਇਸਨੂੰ ਸੀਮਤ ਮਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਹੀ ਵਰਤਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
3 ਮਿੰਟ ਪੜ੍ਹੋ
ਮਹਾਮੰਜਿਸ਼ਠਾਦੀ: ਖੂਨ ਸਾਫ਼ ਕਰਨ ਅਤੇ ਚਮੜੀ ਦੇ ਰੋਗਾਂ ਲਈ ਪੁਰਾਣਾ ਘਰੇਲੂ ਨੁਸਖਾ
ਮਹਾਮੰਜਿਸ਼ਠਾਦੀ ਆਯੁਰਵੈਦ ਦੀ ਇੱਕ ਪੁਰਾਣੀ ਦਵਾਈ ਹੈ ਜੋ ਖੂਨ ਨੂੰ ਸਾਫ਼ ਕਰਕੇ ਚਮੜੀ ਦੇ ਰੋਗਾਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਮੁਹਾਸੇ ਅਤੇ ਦਾਗ-ਧੱਬਿਆਂ ਨੂੰ ਠੀਕ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਪਿੱਤ ਦੋਸ਼ ਨੂੰ ਸੰਤੁਲਿਤ ਕਰਕੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਅੰਦਰੋਂ ਸਾਫ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ।
3 ਮਿੰਟ ਪੜ੍ਹੋ
ਪਰਪਟਕ (ਗੁੜੀਆ): ਪਿੱਤ ਅਸੰਤੁਲਨ ਅਤੇ ਲੀਵਰ ਸਿਹਤ ਲਈ ਆਯੁਰਵੇਦ ਦੀ ਸਿਹਤਮੰਦ ਸ਼ਕਤੀ
ਪਰਪਟਕ ਜਾਂ ਗੁੜੀਆ ਪਿੱਤ ਦੋਸ਼ ਅਤੇ ਲੀਵਰ ਦੀ ਅੱਗ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤ ਕਰਨ ਲਈ ਆਯੁਰਵੇਦ ਦੀ ਇੱਕ ਪੁਰਾਣੀ ਦਵਾਈ ਹੈ। ਚਰਕ ਸੰਹਿਤਾ ਅਨੁਸਾਰ, ਇਹ ਗਰਮੀਆਂ ਵਿੱਚ ਹੋਣ ਵਾਲੀਆਂ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਲਈ ਕੁਦਰਤੀ ਇਲਾਜ ਹੈ ਅਤੇ ਲੀਵਰ ਐਨਜ਼ਾਈਮਾਂ ਨੂੰ ਸੰਤੁਲਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।
3 ਮਿੰਟ ਪੜ੍ਹੋ
ਚਵਿਆ (Chavya): ਪਾਚਨ ਸ਼ਕਤੀ ਵਧਾਉਣ ਅਤੇ ਵਾਤ-ਕਫ਼ ਨੂੰ ਸੰਤੁਲਿਤ ਕਰਨ ਦਾ ਪੁਰਾਣਾ ਘਰੇਲੂ ਏਤਕਾਰ
ਚਵਿਆ (Chavya) ਇੱਕ ਪੁਰਾਣੀ ਐਵੁਰਵੇਦਿਕ ਜੜੀ-ਬੂਟੀ ਹੈ ਜੋ ਪਾਚਨ ਅੱਗ ਨੂੰ ਜਗਾਉਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਵਾਤ-ਕਫ਼ ਦੋਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਚਰਕ ਸੰਹਿਤਾ ਅਨੁਸਾਰ, ਇਹ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਜਮ੍ਹਾਂ ਜ਼ਹਿਰੀਲੇ ਪਦਾਰਥਾਂ ਨੂੰ ਪਿਘਲਾਉਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਸਰਦੀਆਂ ਵਿੱਚ ਪੇਟ ਦੇ ਕੁਝ ਕੁਝਣ ਲਈ ਬਹੁਤ ਲਾਭਦਾਇਕ ਹੈ।
3 ਮਿੰਟ ਪੜ੍ਹੋ
ਹਵਾਲੇ ਅਤੇ ਸਰੋਤ
ਇਹ ਲੇਖ ਚਰਕ ਸੰਹਿਤਾ, ਸੁਸ਼ਰੁਤ ਸੰਹਿਤਾ ਅਤੇ ਅਸ਼ਟਾਂਗ ਹ੍ਰਿਦਯ ਵਰਗੇ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਆਯੁਰਵੈਦਿਕ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਦੇ ਸਿਧਾਂਤਾਂ ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਹੈ. ਕਿਸੇ ਵੀ ਸਿਹਤ ਸਮੱਸਿਆ ਲਈ ਯੋਗ ਆਯੁਰਵੈਦਿਕ ਡਾਕਟਰ ਦੀ ਸਲਾਹ ਲਓ.
- • Charaka Samhita (चरक संहिता)
- • Sushruta Samhita (सुश्रुत संहिता)
- • Ashtanga Hridaya (अष्टांग हृदय)
ਇਸ ਲੇਖ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਗਲਤੀ ਮਿਲੀ? ਸਾਨੂੰ ਦੱਸੋ