ਧਨਧਨਾਯਨਾਦੀ ਕਸ਼ਾਯਮ: ਵਾਤ ਦੋਸ਼, ਲਕਵੇ ਅਤੇ ਕੰਬਣੀ ਲਈ ਅਸਰਦਾਰ ਇਲਾਜ
ਮਾਹਿਰ ਸਮੀਖਿਆ
AyurvedicUpchar ਸੰਪਾਦਕੀ ਟੀਮ ਦੁਆਰਾ ਸਮੀਖਿਆ
ਧਨਧਨਾਯਨਾਦੀ ਕਸ਼ਾਯਮ ਕੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਕਿਵੇਂ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ?
ਧਨਧਨਾਯਨਾਦੀ ਕਸ਼ਾਯਮ (Dhanadanayanadi Kashayam) ਇੱਕ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਆਯੁਰਵੈਦਿਕ ਕਾੜ੍ਹਾ ਹੈ ਜੋ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵਾਤ ਦੋਸ਼ ਨਾਲ ਜੁੜੀਆਂ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਚਿਹਰੇ ਦਾ ਲਕਵਾ (Facial Paralysis), ਸਰੀਰ ਦਾ ਕੰਬਣਾ ਅਤੇ ਅਧਰੰਗ (Hemiplegia) ਦੇ ਇਲਾਜ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਦਵਾਈ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚੋਂ ਵਾਤ ਨੂੰ ਬਾਹਰ ਕੱਢਣ ਅਤੇ ਨਸਾਂ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕਰਨ ਦਾ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ।
ਆਯੁਰਵੈਦਿਕ ਗੁਣਾਂ ਦੇ ਹਿਸਾਬ ਨਾਲ, ਧਨਧਨਾਯਨਾਦੀ ਕਸ਼ਾਯਮ ਦੀ ਤਾਸੀਰ ਗਰਮ (Ushna Virya) ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਦਾ ਸਵਾਦ ਕੌੜਾ (Tikta) ਅਤੇ ਕਸੈਲਾ (Kashaya) ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਚਰਕ ਸੰਹਿਤਾ ਅਤੇ ਭਾਵਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਨਿਘੰਟੂ ਵਰਗੇ ਪੁਰਾਣੇ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਇਸਨੂੰ ਵਾਤ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਮੁੱਖ ਦਵਾਈ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਪਰ ਇਸਨੂੰ ਸੀਮਤ ਮਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਹੀ ਲੈਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਜ਼ਿਆਦਾ ਮਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਇਹ ਪਿੱਤ ਦੋਸ਼ ਨੂੰ ਵਧਾ ਸਕਦੀ ਹੈ।
ਇਸ ਕਸ਼ਾਯਮ ਦਾ ਕੌੜਾ ਅਤੇ ਕਸੈਲਾ ਸਵਾਦ ਸਿਰਫ਼ ਜੀਭ 'ਤੇ ਮਹਿਸੂਸ ਹੋਣ ਵਾਲਾ ਸਵਾਦ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਬਲਕਿ ਇਹ ਸਰੀਰ ਦੇ ਊਤਕਾਂ ਅਤੇ ਅੰਗਾਂ 'ਤੇ ਸਿੱਧਾ ਅਸਰ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਕੌੜਾ ਸਵਾਦ ਖੂਨ ਨੂੰ ਸਾਫ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜ਼ਹਿਰੀਲੇ ਤੱਤਾਂ ਨੂੰ ਬਾਹਰ ਕੱਢਦਾ ਹੈ, ਜਦਕਿ ਕਸੈਲਾ ਸਵਾਦ ਘਾਵਾਂ ਨੂੰ ਭਰਨ ਅਤੇ ਖੂਨ ਵਗਣ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦਗਾਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਧਨਧਨਾਯਨਾਦੀ ਕਸ਼ਾਯਮ ਦੇ ਮੁੱਖ ਆਯੁਰਵੈਦਿਕ ਗੁਣ (Dravyaguna)
ਆਯੁਰਵੈਦ ਵਿੱਚ ਹਰ ਜੜੀ-ਬੂਟੀ ਨੂੰ ਪੰਜ ਮੂਲ ਭੂਤਾਂ ਅਤੇ ਗੁਣਾਂ ਦੇ ਆਧਾਰ 'ਤੇ ਪਰਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਧਨਧਨਾਯਨਾਦੀ ਕਸ਼ਾਯਮ ਦੇ ਗੁਣਾਂ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਨਾਲ ਤੁਸੀਂ ਇਸਦਾ ਸਹੀ ਅਤੇ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਉਪਯੋਗ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹੋ। ਹੇਠਾਂ ਦਿੱਤੀ ਸਾਰਣੀ ਵਿੱਚ ਇਸਦੇ ਮੁੱਖ ਗੁਣ ਦਰਜ ਹਨ:
| ਗੁਣ (ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ) | ਮੁੱਲ (Value) | ਤੁਹਾਡੇ ਸਰੀਰ 'ਤੇ ਅਸਰ |
|---|---|---|
| ਰਸ (ਸਵਾਦ) | ਤਿਕਤਾ (ਕੌੜਾ), ਕਸ਼ਾਯ (ਕਸੈਲਾ) | ਵਿਸ਼ਹਰ (ਜ਼ਹਿਰ ਨਾਸ਼ਕ), ਖੂਨ ਸ਼ੋਧਕ, ਪਿੱਤ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤ ਕਰਨ ਵਾਲਾ। ਸੋਜ ਘਟਾਉਣ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਘਾਵ ਭਰਨ ਵਾਲਾ। |
| ਗੁਣ (ਭੌਤਿਕ ਗੁਣ) | ਲਘੂ (ਹਲਕਾ) | ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਹਲਕਾ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਪਚਣ ਵਿੱਚ ਆਸਾਨੀ ਪੈਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ. |
| ਵੀਰ্য** (ਤਾਸੀਰ) | ਉਸ਼ਨ (ਗਰਮ) | ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਗਰਮੀ ਪੈਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਠੰਡੇ ਵਾਤ ਦੋਸ਼ ਨੂੰ ਤੋੜਨ ਲਈ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ। |
| ਵਿਪਾਕ** (ਪਚਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ) | ਕਟੂ (ਤੇਜ਼) | ਸੂਖਮ ਨਾੜੀਆਂ ਨੂੰ ਖੋਲ੍ਹਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਰੁਕੇ ਹੋਏ ਵਾਤ ਨੂੰ ਬਾਹਰ ਕੱਢਦਾ ਹੈ। |
| ਕਰਮ** (ਮੁੱਖ ਕੰਮ) | ਵਾਤਹਰ, ਸ਼ੂਲਘਨ | ਵਾਤ ਦੋਸ਼ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਤੀਖਣ ਦਰਦ (ਸ਼ੂਲ) ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। |
ਇਹ ਦਵਾਈ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵਾਤ ਨੂੰ ਸੁਕਾਉਣ (Rookshana) ਅਤੇ ਛੇਦਨ (ਛੇਦ ਪਾਉਣ) ਦਾ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਇਹ ਲਕਵੇ ਵਰਗੀਆਂ ਗੰਭੀਰ ਸਥਿਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਅਸਰਦਾਰ ਸਾਬਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਧਨਧਨਾਯਨਾਦੀ ਕਸ਼ਾਯਮ ਦੇ ਮੁੱਖ ਫਾਇਦੇ ਕੀ ਹਨ?
ਧਨਧਨਾਯਨਾਦੀ ਕਸ਼ਾਯਮ ਦਾ ਮੁੱਖ ਉਪਯੋਗ ਵਾਤ ਵਿਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਠੀਕ ਕਰਨ ਲਈ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਵਾਤ ਦੋਸ਼ ਵਧ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਹ ਨਸਾਂ ਨੂੰ ਸੁੰਨ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਨਾਲ ਲਕਵਾ ਜਾਂ ਹਿਲਣ-ਜੁਲਣ ਵਿੱਚ ਤਕਲੀਫ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਕਸ਼ਾਯਮ ਨਸਾਂ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕਰਕੇ ਅਤੇ ਵਾਤ ਦੇ ਪ੍ਰਵਾਹ ਨੂੰ ਦੁਬਾਰਾ ਸਹੀ ਕਰਕੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਤੋਂ ਰਾਹਤ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
ਇਸਦੇ ਇਲਾਵਾ, ਇਹ ਜੋੜਾਂ ਦੇ ਦਰਦ, ਮਾंसਪੇਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਖਿੱਚਣ ਅਤੇ ਤੰਤੂ ਪ੍ਰਣਾਲੀ (Nervous System) ਨਾਲ ਜੁੜੀਆਂ ਹੋਰ ਕਮਜ਼ੋਰੀਆਂ ਲਈ ਵੀ ਲਾਭਦਾਇਕ ਹੈ। ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਠੰਡੀ ਆਬੋਹਵਾ ਵਿੱਚ ਵਾਤ ਦੋਸ਼ ਜਲਦੀ ਵਧਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਸਰਦੀਆਂ ਵਿੱਚ ਇਸਦਾ ਉਪਯੋਗ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਲਾਭਦਾਇਕ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਅਕਸਰ ਪੁੱਛੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਸਵਾਲ
ਧਨਧਨਾਯਨਾਦੀ ਕਸ਼ਾਯਮ ਦਾ ਉਪਯੋਗ ਕਿੰਨੀ ਮਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ?
ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ 15-20 ml ਕਸ਼ਾਯਮ ਨੂੰ ਬਰਾਬਰ ਮਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਗੁਨਗੁਣੇ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਮਿਲਾ ਕੇ ਖਾਣੇ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦਿਨ ਵਿੱਚ ਦੋ ਵਾਰ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਰੋਗੀ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਅਤੇ ਉਮਰ ਦੇ ਹਿਸਾਬ ਨਾਲ ਖੁਰਾਕ ਬਦਲ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਇਸਨੂੰ ਲੈਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਆਯੁਰਵੈਦਿਕ ਡਾਕਟਰ ਦੀ ਸਲਾਹ ਲੈਣਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ।
ਕੀ ਧਨਧਨਾਯਨਾਦੀ ਕਸ਼ਾਯਮ ਨੂੰ ਗਰਭਵਸਥਾ ਦੌਰਾਨ ਲਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ?
ਗਰਭਵਸਥਾ ਅਤੇ ਦੁੱਧ ਪਿਲਾਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਮਾਵਾਂ ਲਈ ਧਨਧਨਾਯਨਾਦੀ ਕਸ਼ਾਯਮ ਦਾ ਸੇਵਨ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਨਹੀਂ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਕਿਉਂਕਿ ਇਸਦੀ ਤਾਸੀਰ ਗਰਮ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਵਾਤ ਨੂੰ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਬਾਹਰ ਕੱਢਦੀ ਹੈ। ਅਜਿਹੀਆਂ ਸਥਿਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਡਾਕਟਰੀ ਸਲਾਹ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਇਸਦੀ ਵਰਤੋਂ ਬਿਲਕੁਲ ਨਹੀਂ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ।
ਧਨਧਨਾਯਨਾਦੀ ਕਸ਼ਾਯਮ ਦੇ ਕੋਈ ਪਾਸੇ ਅਸਰ (Side Effects) ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ?
ਜੇਕਰ ਇਸਨੂੰ ਗਲਤ ਮਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਜਾਂ ਬਿਨਾਂ ਡਾਕਟਰੀ ਸਲਾਹ ਦੇ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਲਿਆ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਇਹ ਪਿੱਤ ਦੋਸ਼ ਨੂੰ ਵਧਾ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਗਰਮੀ, ਜਲਨ ਜਾਂ ਪੇਟ ਖਰਾਬ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਇਸਦੀ ਵਰਤੋਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਨਿਗਰਾਨੀ ਹੇਠ ਹੀ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
ਸੰਬੰਧਿਤ ਲੇਖ
ਲਵੰਗਾਦੀ ਵਰਤੀ: ਗਲੇ ਦੀ ਖਰਾਸ਼, ਖਾੰਸੀ ਅਤੇ ਸਾਹਾਂ ਦੀ ਬਦਬੂ ਲਈ ਕੁਦਰਤੀ ਆਇੁਰਵੈਦਿਕ ਇਲਾਜ
ਲਵੰਗਾਦੀ ਵਰਤੀ ਇੱਕ ਕੁਦਰਤੀ ਆਇੁਰਵੈਦਿਕ ਔਸ਼ਧ ਹੈ ਜੋ ਗਲੇ ਦੀ ਖਰਾਸ਼ ਅਤੇ ਸਾਹਾਂ ਦੀ ਬਦਬੂ ਨੂੰ ਤੁਰੰਤ ਘਟਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਇਸਦਾ ਖਾਸ ਗੁਣ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਮਸਾਲੇਦਾਰ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਠੰਡਾ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਚਰਕ ਸੰਹਿਤਾ ਵਿੱਚ ਦੱਸੇ ਗਏ ਸਿਧਾਂਤ ਅਨੁਸਾਰ ਹੈ।
4 ਮਿੰਟ ਪੜ੍ਹੋ
ਸਤਾਵਰੀ: ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਸਿਹਤ ਅਤੇ ਹਾਰਮੋਨਲ ਸੰਤੁਲਨ ਲਈ ਸੁਨਹਿਰੀ ਜੜੀ-ਬੂਟੀ
ਸਤਾਵਰੀ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਸਿਹਤ, ਹਾਰਮੋਨਲ ਸੰਤੁਲਨ ਅਤੇ ਤਣਾਅ ਘਟਾਉਣ ਲਈ ਇੱਕ ਕੁਦਰਤੀ ਜੜੀ-ਬੂਟੀ ਹੈ। ਇਹ ਸਿਰਫ਼ ਔਰਤਾਂ ਲਈ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਲਈ ਵੀ ਸ਼ੁਕਰਾਣੂਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਧਾਉਣ ਅਤੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਠੰਡਾ ਕਰਨ ਲਈ ਲਾਭਦਾਇਕ ਹੈ।
4 ਮਿੰਟ ਪੜ੍ਹੋ
ਕੈਸ਼ੋਰ ਗੁਗਗੁਲ: ਗਠਿਆ, ਜੋੜਾਂ ਦੇ ਦਰਦ ਅਤੇ ਖੰਘੀ ਦੀ ਕੁਦਰਤੀ ਦਵਾਈ
ਕੈਸ਼ੋਰ ਗੁਗਗੁਲ ਗਠਿਆ ਅਤੇ ਜੋੜਾਂ ਦੇ ਦਰਦ ਲਈ ਇੱਕ ਪੁਰਾਣਾ ਆਯੁਰਵੇਦਿਕ ਉਪਾਈ ਹੈ। ਇਹ ਖੂਨ ਨੂੰ ਸਾਫ ਕਰਕੇ ਅਤੇ ਸੋਜ ਨੂੰ ਘਟਾ ਕੇ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਚਰਕ ਸੰਹਿਤਾ ਅਨੁਸਾਰ, ਇਹ ਸਰੀਰ ਦੀ ਕੁਦਰਤੀ ਤਾਕਤ ਨੂੰ ਘਟਾਏ ਬਿਨਾਂ ਜੋੜਾਂ ਵਿੱਚ ਜਮ੍ਹਾ ਹੋਏ ਕਚਰੇ ਨੂੰ ਪਿਘਲਾਉਂਦਾ ਹੈ।
3 ਮਿੰਟ ਪੜ੍ਹੋ
ਧਮਾਸਾ ਦੇ ਲਾਭ: ਖੂਨ ਸਾਫ਼ ਕਰਨਾ, ਚਮੜੀ ਦੇ ਘਾਵ ਠੀਕ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਪੇਸ਼ੀਆਂ ਦਾ ਦਰਦ
ਧਮਾਸਾ ਇੱਕ ਕੌੜੀ ਜੜੀ-ਬੂਟੀ ਹੈ ਜੋ ਖੂਨ ਸਾਫ਼ ਕਰਨ ਅਤੇ ਚਮੜੀ ਦੇ ਘਾਵਾਂ ਨੂੰ ਠੀਕ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਸਰੀਰ ਦੀ ਅੱਧੀ ਗਰਮੀ ਨੂੰ ਘਟਾਉਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਪੁਰਾਣੇ ਤੋਂ ਫੋੜਿਆਂ ਲਈ ਵਰਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
4 ਮਿੰਟ ਪੜ੍ਹੋ
ਪੁਨਰਨਵਾਦਿ ਗੁਗਗੁਲ: ਜੋੜਾਂ ਦੀ ਸੋਜ, ਗੌਟ ਅਤੇ ਸੂਜਨ ਲਈ ਪੁਰਾਣਾ ਘਰੇਲੂ ਇਲਾਜ
ਪੁਨਰਨਵਾਦਿ ਗੁਗਗੁਲ ਜੋੜਾਂ ਦੀ ਸੋਜ ਅਤੇ ਗੌਟ ਲਈ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਆਯੁਰਵੈਦਿਕ ਇਲਾਜ ਹੈ। ਇਹ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਜਮ੍ਹਾਂ ਜ਼ਹਿਰੀਲੇ ਪਦਾਰਥਾਂ ਨੂੰ ਸਾਫ਼ ਕਰਕੇ ਸੋਜ ਨੂੰ ਘਟਾਉਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਦਰਦ ਵਿੱਚ ਰਾਹਤ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
3 ਮਿੰਟ ਪੜ੍ਹੋ
ਬ੍ਰਿਹਤੀ ਦੇ ਫਾਇਦੇ: ਸਾਹ ਦੀ ਸਮੱਸਿਆ ਅਤੇ ਦਿਲ ਦੀ ਤਾਕਤ ਲਈ ਪੁਰਾਣਾ ਘਰੇਲੂ ਹੱਲ
ਬ੍ਰਿਹਤੀ ਆਯੁਰਵੇਦ ਵਿੱਚ ਸਾਹ ਦੀ ਸਮੱਸਿਆ ਅਤੇ ਦਿਲ ਦੀ ਤਾਕਤ ਲਈ ਵਰਤੀ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਇੱਕ ਕੰਟੇਦਾਰ ਜੜ੍ਹ ਹੈ। ਚਰਕ ਸੰਹਿਤਾ ਅਨੁਸਾਰ, ਇਹ ਮੋਟੇ ਬਲਗਮ ਨੂੰ ਪਤਲਾ ਕਰਦੀ ਹੈ ਪਰ ਇਸਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਡਾਕਟਰ ਦੀ ਨਿਗਰਾਨੀ ਵਿੱਚ ਹੀ ਵਰਤਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
2 ਮਿੰਟ ਪੜ੍ਹੋ
ਹਵਾਲੇ ਅਤੇ ਸਰੋਤ
ਇਹ ਲੇਖ ਚਰਕ ਸੰਹਿਤਾ, ਸੁਸ਼ਰੁਤ ਸੰਹਿਤਾ ਅਤੇ ਅਸ਼ਟਾਂਗ ਹ੍ਰਿਦਯ ਵਰਗੇ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਆਯੁਰਵੈਦਿਕ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਦੇ ਸਿਧਾਂਤਾਂ ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਹੈ. ਕਿਸੇ ਵੀ ਸਿਹਤ ਸਮੱਸਿਆ ਲਈ ਯੋਗ ਆਯੁਰਵੈਦਿਕ ਡਾਕਟਰ ਦੀ ਸਲਾਹ ਲਓ.
- • Charaka Samhita (चरक संहिता)
- • Sushruta Samhita (सुश्रुत संहिता)
- • Ashtanga Hridaya (अष्टांग हृदय)
ਇਸ ਲੇਖ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਗਲਤੀ ਮਿਲੀ? ਸਾਨੂੰ ਦੱਸੋ