ਚਿਰਾਇਤਾ: ਤਕੜੀ ਬੁਖਾਰ, ਜਿਗਰ ਅਤੇ ਖੰਨ ਦੀ ਸਿਹਤ ਲਈ ਪਰੰਪਰਾਗਤ ਜੜ੍ਹੀ-ਬੂਟੀ
ਮਾਹਿਰ ਸਮੀਖਿਆ
AyurvedicUpchar ਸੰਪਾਦਕੀ ਟੀਮ ਦੁਆਰਾ ਸਮੀਖਿਆ
ਚਿਰਾਇਤਾ ਆਯੁਰਵੇਦ ਵਿੱਚ ਕੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਕਿਉਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੈ?
ਚਿਰਾਇਤਾ (Swertia chirata) ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਪਹਾੜੀ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਉਗਣ ਵਾਲੀ ਇੱਕ ਕੌੜੀ ਜੜ੍ਹੀ-ਬੂਟੀ ਹੈ ਜੋ ਆਯੁਰਵੇਦ ਵਿੱਚ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਬੁਖਾਰ, ਜਿਗਰ ਦੀ ਕਮਜ਼ੋਰੀ ਅਤੇ ਖੰਨ ਦੀਆਂ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਲਈ ਵਰਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਚਿਰਾਇਤਾ ਸਿਰਫ਼ ਬੁਖਾਰ ਘਟਾਉਣ ਵਾਲੀ ਦਵਾਈ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਸਗੋਂ ਇਹ ਚਰਕ ਸੰਹਿਤਾ (Charaka Samhita) ਵਿੱਚ 'ਰਕਤ ਪਵਿਤਰ ਕਰਨ ਵਾਲਾ' (Rakta Shodhak) ਵਜੋਂ ਵੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ ਜੋ ਸਰੀਰ ਦੀ ਅੰਦਰੂਨੀ ਗਰਮੀ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਜਦੋਂ ਤੁਸੀਂ ਇਸਦਾ ਸਵਾਦ ਲੈਂਦੇ ਹੋ, ਤਾਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਇੱਕ ਤਿੱਖਾ ਕੌੜਾਪਨ ਮਹਿਸੂਸ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਜੀਭ 'ਤੇ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ 'ਤਿਕਤ' (ਕੌੜਾ) ਸਵਾਦ ਇਸਦੀ ਸਿਹਤਮੰਦ ਸ਼ਕਤੀ ਦੀ ਜੜ੍ਹ ਹੈ। ਪੁਰਾਣੇ ਚਿਕਿਤਸਕ ਜਾਣਦੇ ਸਨ ਕਿ ਇਹ ਕੌੜਾਪਨ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਜਮ੍ਹਾਂ ਹੋਏ ਵਾਧੂ ਪਿੱਤ (ਅੱਗ) ਅਤੇ ਕੱਫ਼ (ਪਾਣੀ/ਧਰਤੀ) ਨੂੰ ਸਿੱਧਾ ਟੀਚਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਤੱਥ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਚਿਰਾਇਤਾ ਵਿੱਚ 'ਅਮਰੋਜੈਂਟਿਨ' (amarogentin) ਨਾਮਕ ਤੱਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਪਾਚਨ ਨੂੰ ਤੇਜ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ ਪਰੰਤੂ ਪੇਟ ਵਿੱਚ ਗਰਮੀ ਨਹੀਂ ਪੈਦਾ ਕਰਦਾ।
ਚਿਰਾਇਤਾ ਕਿਵੇਂ ਦੋਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਸੰਤੁਲਿਤ ਕਰਦੀ ਹੈ?
ਚਿਰਾਇਤਾ ਆਪਣੀ ਠੰਢੀ ਊਰਜਾ ਅਤੇ ਕੌੜੇ ਸਵਾਦ ਕਾਰਨ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪਿੱਤ ਅਤੇ ਕੱਫ਼ ਦੋਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਇਹ ਸੋਜ (inflammation) ਅਤੇ ਜ਼ਹਿਰੀਲੇਪਨ ਵਾਲੀਆਂ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਲਈ ਆਦਰਸ਼ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਬਹੁਤ ਸੁੱਕੀ ਅਤੇ ਹਲਕੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਇਸਦਾ ਵੱਧ ਪ੍ਰਮਾਣ ਵਿੱਚ ਜਾਂ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਵਰਤਣ ਨਾਲ ਵਾਤ ਦੋਸ਼ ਵਧ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਇਸਨੂੰ ਘਿਓ ਜਾਂ ਤੇਲ ਨਾਲ ਨਾ ਲਿਆ ਜਾਵੇ। ਇਹ ਜੜ੍ਹੀ-ਬੂਟੀ ਸਰੀਰ ਤੋਂ ਵਾਧੂ ਗਰਮੀ ਅਤੇ ਕਚਰੇ ਨੂੰ ਬਾਹਰ ਕੱਢ ਕੇ ਸਿਹਤ ਨੂੰ ਬਹਾਲ ਕਰਦੀ ਹੈ।
ਚਿਰਾਇਤਾ ਦੇ ਆਯੁਰਵੇਦਿਕ ਗੁਣ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ
ਇਹ ਜੜ੍ਹੀ-ਬੂਟੀ ਪਾਚਨ ਤੰਤਰ ਨੂੰ ਸੁਧਾਰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਜਿਗਰ ਦੀ ਕਾਰਜਸ਼ੀਲਤਾ ਨੂੰ ਵਧਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਖੁਰਾਕ ਹਮੇਸ਼ਾ ਘੱਟ ਰੱਖੀ ਜਾਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਜੋ ਸਰੀਰ ਇਸਦੇ ਅਸਰ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰ ਸਕੇ।
| ਗੁਣ (Property) | ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਆਖਿਆ (Description) |
|---|---|
| ਰਸ (Taste) | ਤਿਕਤ (ਕੌੜਾ) - ਇਹ ਪਾਚਨ ਅਗਨੀ ਨੂੰ ਜਗਾਉਂਦਾ ਹੈ। |
| ਗੁਣ (Qualities) | ਲਘੂ (ਹਲਕਾ) ਅਤੇ ਰੂਖਾ (ਸੁੱਕਾ) - ਇਹ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਹਲਕਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। |
| ਵਿਰਯ (Potency) | ਸ਼ੀਤਲ (ਠੰਡਾ) - ਇਹ ਸਰੀਰ ਦੀ ਗਰਮੀ ਨੂੰ ਘਟਾਉਂਦਾ ਹੈ। |
| ਵਿਪਕ (Post-digestive Effect) | ਕਟੁ (ਤਿੱਖਾ) - ਪਾਚਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵੀ ਇਹ ਪਾਚਨ ਨੂੰ ਸਹਾਇਕ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। |
| ਦੋਸ਼ ਕਰਮ (Dosha Action) | ਪਿੱਤ ਅਤੇ ਕੱਫ਼ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਵਾਤ ਨੂੰ ਵਧਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। |
ਚਿਰਾਇਤਾ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਿਵੇਂ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇ?
ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ ਇਸਨੂੰ ਅਕਸਰ 'ਕੜਾਹ' (decoction) ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਤੁਸੀਂ ਇੱਕ ਚਮਚ ਚਿਰਾਇਤਾ ਦਾ ਪਾਊਡਰ ਜਾਂ ਛੋਟੇ ਟੁਕੜੇ 2 ਕੱਪ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਉਬਾਲ ਕੇ ਇੱਕ ਕੱਪ ਤੱਕ ਘਟਾ ਸਕਦੇ ਹੋ। ਇਸਨੂੰ ਖਾਣੇ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਥੋੜ੍ਹਾ ਗਰਮ ਪੀਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਤੁਹਾਨੂੰ ਬੁਖਾਰ ਜਾਂ ਜਿਗਰ ਦੀ ਸਮੱਸਿਆ ਹੈ, ਤਾਂ ਘਿਓ ਜਾਂ ਸ਼ਹਿਦ ਨਾਲ ਇਸਦੀ ਮਿਸ਼ਰਣ ਬਣਾ ਕੇ ਵਰਤਣਾ ਵਧੇਰੇ ਫਾਇਦੇਮੰਦ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਚਿਰਾਇਤਾ ਬਾਰੇ ਅਕਸਰ ਪੁੱਛੇ ਜਾਂਦੇ ਸਵਾਲ (FAQ)
ਚਿਰਾਇਤਾ ਆਯੁਰਵੇਦ ਵਿੱਚ ਕਿਸ ਲਈ ਵਰਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ?
ਚਿਰਾਇਤਾ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਬੁਖਾਰ (Jwar) ਘਟਾਉਣ ਅਤੇ ਜਿਗਰ (Yakrit) ਦੇ ਕੰਮ ਨੂੰ ਬਿਹਤਰ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਵਰਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਪਿੱਤ ਅਤੇ ਕੱਫ਼ ਦੋਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਸੰਤੁਲਿਤ ਕਰਕੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਸਾਫ਼ ਕਰਦੀ ਹੈ।
ਚਿਰਾਇਤਾ ਦੀ ਸਹੀ ਖੁਰਾਕ ਕੀ ਹੈ?
ਤੁਸੀਂ ਚਿਰਾਇਤਾ ਨੂੰ ਪਾਊਡਰ (ਅੱਧਾ ਤੋਂ ਇੱਕ ਚਮਚ), ਕੜਾਹ (ਉਬਾਲਿਆ ਹੋਇਆ ਪਾਣੀ), ਜਾਂ ਗੋਲੀਆਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਲੈ ਸਕਦੇ ਹੋ। ਹਮੇਸ਼ਾ ਘੱਟ ਖੁਰਾਕ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕਰੋ ਅਤੇ ਕਿਸੇ ਆਯੁਰਵੇਦਿਕ ਡਾਕਟਰ ਦੀ ਸਲਾਹ ਲਓ।
ਕੀ ਚਿਰਾਇਤਾ ਸੁੱਕੇ ਹੋਏ ਮੂੰਹ ਜਾਂ ਵਾਤ ਦੀ ਸਮੱਸਿਆ ਪੈਦਾ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹੈ?
ਹਾਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਚਿਰਾਇਤਾ ਬਹੁਤ ਸੁੱਕੀ (ਰੂਖੀ) ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਇਸਦਾ ਵੱਧ ਵਰਤੋਂ ਵਾਤ ਦੋਸ਼ ਨੂੰ ਵਧਾ ਸਕਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਮੂੰਹ ਸੁੱਕ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਇਸਨੂੰ ਘਿਓ ਜਾਂ ਤੇਲ ਨਾਲ ਲੈਣਾ ਵਧੇਰੇ ਢੁਕਵਾਂ ਹੈ।
ਅਕਸਰ ਪੁੱਛੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਸਵਾਲ
ਚਿਰਾਇਤਾ ਆਯੁਰਵੇਦ ਵਿੱਚ ਕਿਸ ਲਈ ਵਰਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ?
ਚਿਰਾਇਤਾ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਬੁਖਾਰ (Jwar) ਘਟਾਉਣ ਅਤੇ ਜਿਗਰ (Yakrit) ਦੇ ਕੰਮ ਨੂੰ ਬਿਹਤਰ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਵਰਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਪਿੱਤ ਅਤੇ ਕੱਫ਼ ਦੋਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਸੰਤੁਲਿਤ ਕਰਕੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਸਾਫ਼ ਕਰਦੀ ਹੈ।
ਚਿਰਾਇਤਾ ਦੀ ਸਹੀ ਖੁਰਾਕ ਕੀ ਹੈ?
ਤੁਸੀਂ ਚਿਰਾਇਤਾ ਨੂੰ ਪਾਊਡਰ (ਅੱਧਾ ਤੋਂ ਇੱਕ ਚਮਚ), ਕੜਾਹ (ਉਬਾਲਿਆ ਹੋਇਆ ਪਾਣੀ), ਜਾਂ ਗੋਲੀਆਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਲੈ ਸਕਦੇ ਹੋ। ਹਮੇਸ਼ਾ ਘੱਟ ਖੁਰਾਕ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕਰੋ ਅਤੇ ਕਿਸੇ ਆਯੁਰਵੇਦਿਕ ਡਾਕਟਰ ਦੀ ਸਲਾਹ ਲਓ।
ਕੀ ਚਿਰਾਇਤਾ ਵਾਤ ਦੋਸ਼ ਵਧਾ ਸਕਦੀ ਹੈ?
ਹਾਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਚਿਰਾਇਤਾ ਬਹੁਤ ਸੁੱਕੀ (ਰੂਖੀ) ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਇਸਦਾ ਵੱਧ ਵਰਤੋਂ ਵਾਤ ਦੋਸ਼ ਨੂੰ ਵਧਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਇਸਨੂੰ ਘਿਓ ਜਾਂ ਤੇਲ ਨਾਲ ਲੈਣਾ ਵਧੇਰੇ ਢੁਕਵਾਂ ਹੈ।
ਸੰਬੰਧਿਤ ਲੇਖ
ਧਮਾਸਾ ਦੇ ਲਾਭ: ਖੂਨ ਸਾਫ਼ ਕਰਨਾ, ਚਮੜੀ ਦੇ ਘਾਵ ਠੀਕ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਪੇਸ਼ੀਆਂ ਦਾ ਦਰਦ
ਧਮਾਸਾ ਇੱਕ ਕੌੜੀ ਜੜੀ-ਬੂਟੀ ਹੈ ਜੋ ਖੂਨ ਸਾਫ਼ ਕਰਨ ਅਤੇ ਚਮੜੀ ਦੇ ਘਾਵਾਂ ਨੂੰ ਠੀਕ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਸਰੀਰ ਦੀ ਅੱਧੀ ਗਰਮੀ ਨੂੰ ਘਟਾਉਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਪੁਰਾਣੇ ਤੋਂ ਫੋੜਿਆਂ ਲਈ ਵਰਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
4 ਮਿੰਟ ਪੜ੍ਹੋ
ਪੁਨਰਨਵਾਦਿ ਗੁਗਗੁਲ: ਜੋੜਾਂ ਦੀ ਸੋਜ, ਗੌਟ ਅਤੇ ਸੂਜਨ ਲਈ ਪੁਰਾਣਾ ਘਰੇਲੂ ਇਲਾਜ
ਪੁਨਰਨਵਾਦਿ ਗੁਗਗੁਲ ਜੋੜਾਂ ਦੀ ਸੋਜ ਅਤੇ ਗੌਟ ਲਈ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਆਯੁਰਵੈਦਿਕ ਇਲਾਜ ਹੈ। ਇਹ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਜਮ੍ਹਾਂ ਜ਼ਹਿਰੀਲੇ ਪਦਾਰਥਾਂ ਨੂੰ ਸਾਫ਼ ਕਰਕੇ ਸੋਜ ਨੂੰ ਘਟਾਉਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਦਰਦ ਵਿੱਚ ਰਾਹਤ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
3 ਮਿੰਟ ਪੜ੍ਹੋ
ਬ੍ਰਿਹਤੀ ਦੇ ਫਾਇਦੇ: ਸਾਹ ਦੀ ਸਮੱਸਿਆ ਅਤੇ ਦਿਲ ਦੀ ਤਾਕਤ ਲਈ ਪੁਰਾਣਾ ਘਰੇਲੂ ਹੱਲ
ਬ੍ਰਿਹਤੀ ਆਯੁਰਵੇਦ ਵਿੱਚ ਸਾਹ ਦੀ ਸਮੱਸਿਆ ਅਤੇ ਦਿਲ ਦੀ ਤਾਕਤ ਲਈ ਵਰਤੀ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਇੱਕ ਕੰਟੇਦਾਰ ਜੜ੍ਹ ਹੈ। ਚਰਕ ਸੰਹਿਤਾ ਅਨੁਸਾਰ, ਇਹ ਮੋਟੇ ਬਲਗਮ ਨੂੰ ਪਤਲਾ ਕਰਦੀ ਹੈ ਪਰ ਇਸਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਡਾਕਟਰ ਦੀ ਨਿਗਰਾਨੀ ਵਿੱਚ ਹੀ ਵਰਤਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
2 ਮਿੰਟ ਪੜ੍ਹੋ
ਮੰਦੂਰ ਭਸਮ ਦੇ ਫਾਇਦੇ: ਖੂਨ ਦੀ ਕਮੀ ਅਤੇ ਲੀਵਰ ਦੀ ਤਾਕਤ ਲਈ ਸੁਨਹਿਰੀ ਉਪਾਅ
ਮੰਦੂਰ ਭਸਮ ਕੱਚੇ ਲੋਹੇ ਤੋਂ ਬਿਲਕੁਲ ਵੱਖਰਾ ਹੈ, ਜੋ ਆਯੁਰਵੇਦਿਕ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਨਾਲ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਬਣਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਖੂਨ ਦੀ ਕਮੀ ਨੂੰ ਖਤਮ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਲੀਵਰ ਨੂੰ ਤਾਕਤ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਬਿਨਾਂ ਪਾਚਨ ਨੂੰ ਬਿਗੜੇ।
3 ਮਿੰਟ ਪੜ੍ਹੋ
ਆਮ ਦੇ ਫਾਇਦੇ: ਵਾਤ ਅਤੇ ਪਿੱਤ ਅਸੰਤੁਲਨ ਲਈ ਠੰਡਕ ਅਤੇ ਤਾਕਤ ਦਾ ਸਰੋਤ
ਪਕੇ ਹੋਏ ਆਮ ਵਾਤ ਅਤੇ ਪਿੱਤ ਨੂੰ ਸੰਤੁਲਿਤ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਠੰਡਕ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਆਯੁਰਵੇਦ ਅਨੁਸਾਰ, ਇਹ ਸਰੀਰ ਦੀ ਗਰਮੀ ਨੂੰ ਘਟਾਉਣ ਅਤੇ ਟਿਸ਼ੂਆਂ ਨੂੰ ਪੋਸ਼ਣ ਦੇਣ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਫਲ ਹੈ।
3 ਮਿੰਟ ਪੜ੍ਹੋ
ਚਕਰਗਜ (Celosia argentea) ਦੇ ਆਯੁਰਵੈਦਿਕ ਲਾਭ: ਪਿਸ਼ਾਬ ਦੇ ਪੱਥਰ ਅਤੇ ਪਿੱਤ ਸੰਤੁਲਨ ਲਈ ਕੁਦਰਤੀ ਇਲਾਜ
ਚਕਰਗਜ (Celosia argentea) ਇੱਕ ਕੁਦਰਤੀ ਜੜੀ-ਬੂਟੀ ਹੈ ਜੋ ਪਿਸ਼ਾਬ ਦੇ ਪੱਥਰਾਂ ਨੂੰ ਪੀਸਣ ਅਤੇ ਪਿੱਤ ਨੂੰ ਸੰਤੁਲਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਵਰਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸਦੇ ਮਿੱਠੇ ਸਵਾਦ ਅਤੇ ਠੰਢੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨੇ ਇਸਨੂੰ ਗਰਮੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਠੰਢਾ ਰੱਖਣ ਦਾ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਇਲਾਜ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।
4 ਮਿੰਟ ਪੜ੍ਹੋ
ਹਵਾਲੇ ਅਤੇ ਸਰੋਤ
ਇਹ ਲੇਖ ਚਰਕ ਸੰਹਿਤਾ, ਸੁਸ਼ਰੁਤ ਸੰਹਿਤਾ ਅਤੇ ਅਸ਼ਟਾਂਗ ਹ੍ਰਿਦਯ ਵਰਗੇ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਆਯੁਰਵੈਦਿਕ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਦੇ ਸਿਧਾਂਤਾਂ ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਹੈ. ਕਿਸੇ ਵੀ ਸਿਹਤ ਸਮੱਸਿਆ ਲਈ ਯੋਗ ਆਯੁਰਵੈਦਿਕ ਡਾਕਟਰ ਦੀ ਸਲਾਹ ਲਓ.
- • Charaka Samhita (चरक संहिता)
- • Sushruta Samhita (सुश्रुत संहिता)
- • Ashtanga Hridaya (अष्टांग हृदय)
ਇਸ ਲੇਖ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਗਲਤੀ ਮਿਲੀ? ਸਾਨੂੰ ਦੱਸੋ