ਭ੍ਰਿੰਗਰਾਜ: ਬਾਲਾਂ ਅਤੇ ਲਿਵਰ ਲਈ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਆਯੁਰਵੈਦਿਕ ਦਵਾਈ
ਮਾਹਿਰ ਸਮੀਖਿਆ
AyurvedicUpchar ਸੰਪਾਦਕੀ ਟੀਮ ਦੁਆਰਾ ਸਮੀਖਿਆ
ਭ੍ਰਿੰਗਰਾਜ ਕੀ ਹੈ ਅਤੇ ਆਯੁਰਵੈਦ ਇਸਨੂੰ 'ਬਾਲਾਂ ਦਾ ਦੋਸਤ' ਕਿਉਂ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ?
ਭ੍ਰਿੰਗਰਾਜ (Eclipta prostrata) ਆਯੁਰਵੈਦ ਦੀ ਉਹ ਜੜ੍ਹੀ-ਬੂਟੀ ਹੈ ਜੋ ਬਾਲਾਂ ਦੇ ਵਧਣ ਅਤੇ ਲਿਵਰ ਨੂੰ ਸਾਫ਼ ਕਰਨ ਲਈ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਵਾਤ (Vata) ਅਤੇ ਪਿੱਤ (Pitta) ਦੋਵਾਂ ਦੇ ਅਸੰਤੁਲਨ ਨੂੰ ਸੁਧਾਰਦੀ ਹੈ। ਪੁਰਾਣੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਹੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ ਇਸਦੇ ਤਾਜ਼ੇ ਪੱਤੇ ਤੇਲ ਵਿੱਚ ਪਕਾ ਕੇ ਬਾਲਾਂ ਦੀ ਦੇਖਭਾਲ ਲਈ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਰਹੇ ਹਨ।
ਚਰਕ ਸੰਹਿਤਾ (ਸੂਤਰ ਸਥਾਨ, ਅਧਿਆਇ 29) ਅਨੁਸਾਰ, ਭ੍ਰਿੰਗਰਾਜ ਵਿੱਚ 'ਉਸ਼ਨ' (ਗਰਮ) ਗੁਣ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਸਦਾ ਕੌੜਾ ਅਤੇ ਤਿੱਖਾ ਸਵਾਦ ਇਸਨੂੰ ਰਕਤ ਸ਼ੁੱਧੀ ਅਤੇ ਪੀਲੇ ਪੀਲੇ (Pitta) ਨੂੰ ਕਮ ਕਰਨ ਲਈ ਬਹੁਤ ਅਸਰਦਾਰ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਕਫ਼ (Kapha) ਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹੋਵੇ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਇਸਦੀ ਵਰਤੋਂ ਸਾਵਧਾਨੀ ਨਾਲ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਤੱਥ: ਚਰਕ ਸੰਹਿਤਾ ਵਿੱਚ ਭ੍ਰਿੰਗਰਾਜ ਨੂੰ 'ਕੇਸਿਆਰੋਧ' (ਬਾਲਾਂ ਦੇ ਰੋਗਾਂ ਦਾ ਇਲਾਜ) ਅਤੇ 'ਕਸ਼ਯ' (ਰਕਤ ਸ਼ੁੱਧੀ) ਲਈ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਦਵਾਈ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਭ੍ਰਿੰਗਰਾਜ ਦੇ ਗੁਣ: ਇਹ ਸਰੀਰ 'ਤੇ ਕਿਵੇਂ ਅਸਰ ਕਰਦਾ ਹੈ?
ਭ੍ਰਿੰਗਰਾਜ ਦੇ ਗੁਣ ਸਿੱਧੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਾਡੇ ਸਰੀਰ ਦੇ ਕਾਰਜਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਸਦੀ ਕੁਦਰਤੀ ਬਣਤਰ ਇਸਨੂੰ ਡੂੰਘੀਆਂ ਪਰਤਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਣ ਦੇ ਯੋਗ ਬਣਾਉਂਦੀ ਹੈ।
| ਗੁਣ (Property) | ਸਰੀਰ 'ਤੇ ਅਸਰ (Effect) |
|---|---|
| ਰਸ (ਸਵਾਦ) | ਤਿੱਖਾ-ਕੌੜਾ: ਖੂਨ ਨੂੰ ਸਾਫ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਲਿਵਰ ਦੀ ਗਰਮੀ ਨੂੰ ਘਟਾਉਂਦਾ ਹੈ। |
| ਗੁਣਾ (ਗੁਣਵੱਤਾ) | ਲਘੂ-ਰੂਖਾ: ਹਲਕਾ ਅਤੇ ਸੁੱਕਾ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਇਹ ਟਿਸ਼ੂਆਂ ਵਿੱਚ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। |
| ਵੀਰਯ (ਸ਼ਕਤੀ) | ਉਸ਼ਨ: ਚਯਾਪਚਯ (metabolism) ਨੂੰ ਤੇਜ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸੈੱਲਾਂ ਨੂੰ ਨਵੀਂ ਜਾਨ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। |
| ਵਿਪਾਕ (ਹਜ਼ਮ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ) | ਕਟੂ: ਹਜ਼ਮ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਨੂੰ ਸਹੀ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। |
ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਤਰੀਕਾ: ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਬਜ਼ੁਰਗ ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮੌਨਸੂਨ (ਵਰਖਾ) ਦੇ ਮੌਸਮ ਵਿੱਚ ਤਾਜ਼ੇ ਭ੍ਰਿੰਗਰਾਜ ਦੇ ਪੱਤਿਆਂ ਨੂੰ ਸ਼ਹਿਦ ਨਾਲ ਮਿਲਾ ਕੇ ਸਵੇਰੇ ਖਾਣ ਦੀ ਸਲਾਹ ਦਿੰਦੇ ਸਨ ਤਾਂ ਜੋ ਬਾਲਾਂ ਦਾ ਜਿਹੜਾ ਗਿਰਨਾ ਰੋਕਿਆ ਜਾ ਸਕੇ।
ਭ੍ਰਿੰਗਰਾਜ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਿਵੇਂ ਕਰੀਏ? (ਵਿਧੀ)
ਭ੍ਰਿੰਗਰਾਜ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਤੇਲ, ਚੂਰਨ ਜਾਂ ਕੱਢੇ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਬਾਲਾਂ ਲਈ, ਇਸਦਾ ਤੇਲ ਸਿਰ 'ਤੇ ਲਗਾਉਣਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਢੰਗ ਹੈ। ਲਿਵਰ ਅਤੇ ਪਾਚਨ ਲਈ, ਇਸਦਾ ਕੱਢਾ (decoction) ਜਾਂ ਚੂਰਨ ਪਾਣੀ ਜਾਂ ਦੁੱਧ ਨਾਲ ਲੈਣਾ ਫਾਇਦੇਮੰਦ ਹੈ।
ਇੱਕ ਦਿਲਚਸਪ ਤੱਥ: ਆਯੁਰਵੈਦ ਵਿੱਚ ਭ੍ਰਿੰਗਰਾਜ ਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਬਾਲਾਂ ਲਈ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ (ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ) ਅਤੇ ਜਿਗਰ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਲਈ ਵੀ 'ਰਸਾਇਣ' (ਜਵਾਨੀ ਵਾਲੀ ਦਵਾਈ) ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਭ੍ਰਿੰਗਰਾਜ ਬਾਰੇ ਅਕਸਰ ਪੁੱਛੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਸਵਾਲ
ਭ੍ਰਿੰਗਰਾਜ ਦੇ ਮੁੱਖ ਫਾਇਦੇ ਕੀ ਹਨ?
ਭ੍ਰਿੰਗਰਾਜ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਬਾਲਾਂ ਦੇ ਗਿਰਨੇ ਨੂੰ ਰੋਕਣ, ਸਿਰਫੇ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕਰਨ ਅਤੇ ਲਿਵਰ ਨੂੰ ਡਿਟੌਕਸ ਕਰਨ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਵਾਤ ਅਤੇ ਪਿੱਤ ਦੋਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਸੰਤੁਲਿਤ ਕਰਕੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਥਾਕਣ ਤੋਂ ਬਚਾਉਂਦਾ ਹੈ।
ਭ੍ਰਿੰਗਰਾਜ ਦੀ ਖੁਰਾਕ ਕਿਵੇਂ ਲੈਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ?
ਤੁਸੀਂ ਭ੍ਰਿੰਗਰਾਜ ਦਾ ਚੂਰਨ (ਅੱਧਾ ਚਮਚ ਗੁਣਗੁਣੇ ਪਾਣੀ ਜਾਂ ਦੁੱਧ ਨਾਲ), ਕੱਢਾ, ਜਾਂ ਗੋਲੀਆਂ ਲੈ ਸਕਦੇ ਹੋ। ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਘੱਟ ਖੁਰਾਕ ਤੋਂ ਕਰੋ ਅਤੇ ਕੋਈ ਵੀ ਦਵਾਈ ਲੈਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਆਯੁਰਵੈਦਿਕ ਡਾਕਟਰ ਦੀ ਸਲਾਹ ਜ਼ਰੂਰ ਲਓ।
ਕੀ ਭ੍ਰਿੰਗਰਾਜ ਦਾ ਤੇਲ ਹਰ ਕਿਸੇ ਲਈ ਢੁਕਵਾਂ ਹੈ?
ਭ੍ਰਿੰਗਰਾਜ ਦਾ ਤੇਲ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਹੈ, ਪਰ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਖਾਲੀਦਾਨੀ (skin) ਬਹੁਤ ਸੁੱਕੀ ਹੈ ਜਾਂ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਫ਼ (Kapha) ਦੀ ਸਮੱਸਿਆ ਹੈ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਇਸਦੀ ਵਰਤੋਂ ਸੀਮਤ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਗਰਮੀਆਂ ਵਿੱਚ ਇਸਦੀ ਵਰਤੋਂ ਘੱਟ ਕਰਨਾ ਚੰਗਾ ਹੈ।
ਅਕਸਰ ਪੁੱਛੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਸਵਾਲ
ਭ੍ਰਿੰਗਰਾਜ ਦਾ ਆਯੁਰਵੈਦ ਵਿੱਚ ਕੀ ਉਪਯੋਗ ਹੈ?
ਭ੍ਰਿੰਗਰਾਜ ਨੂੰ ਆਯੁਰਵੈਦ ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਬਾਲਾਂ ਦੇ ਰਾਸਾਇਣ (ਰਸਾਇਣ) ਅਤੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਵਾਤ ਅਤੇ ਪਿੱਤ ਦੋਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਲਿਵਰ ਨੂੰ ਸਾਫ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਭ੍ਰਿੰਗਰਾਜ ਕਿਵੇਂ ਲੈਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ?
ਤੁਸੀਂ ਭ੍ਰਿੰਗਰਾਜ ਨੂੰ ਚੂਰਨ (1/2-1 ਚਮਚ), ਕੱਢੇ (1 ਚਮਚ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਉਬਾਲ ਕੇ) ਜਾਂ ਗੋਲੀਆਂ (1-2 ਦਿਨ ਵਿੱਚ) ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਲੈ ਸਕਦੇ ਹੋ। ਘੱਟ ਖੁਰਾਕ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰੋ ਅਤੇ ਡਾਕਟਰ ਦੀ ਸਲਾਹ ਲਓ।
ਕੀ ਭ੍ਰਿੰਗਰਾਜ ਦਾ ਤੇਲ ਬਾਲਾਂ ਲਈ ਚੰਗਾ ਹੈ?
ਹਾਂ, ਭ੍ਰਿੰਗਰਾਜ ਦਾ ਤੇਲ ਬਾਲਾਂ ਦੀ ਜੜ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕਰਨ ਅਤੇ ਨਵੇਂ ਬਾਲ ਵਧਾਉਣ ਲਈ ਬਹੁਤ ਚੰਗਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਿਰਫੇ ਦੀ ਖੁਰਦਰਾਪਨ ਨੂੰ ਘਟਾਉਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਗਿਰਨੇ ਨੂੰ ਰੋਕਦਾ ਹੈ।
ਸੰਬੰਧਿਤ ਲੇਖ
ਮੰਡੂਕਪੱਰਨੀ ਦੇ ਫਾਇਦੇ: ਯਾਦ ਸ਼ਕਤੀ ਵਧਾਓ ਅਤੇ ਮਨ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤ ਕਰੋ
ਮੰਡੂਕਪੱਰਨੀ ਆਧੁਨਿਕ ਦਵਾਈਆਂ ਦੀ ਬਜਾਏ ਕੁਦਰਤੀ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਯਾਦ ਸ਼ਕਤੀ ਵਧਾਉਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਮਨ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਚਰਕ ਸੰਹਿਤਾ ਅਨੁਸਾਰ, ਇਹ ਮਨ ਅਤੇ ਬੁੱਧੀ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਰਸਾਇਣ ਹੈ।
2 ਮਿੰਟ ਪੜ੍ਹੋ
ਸ਼੍ਰਿੰਗਿਆਦੀ ਚੂਰਨ ਦੇ ਫਾਇਦੇ: ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਖਾਂਸੀ, ਜ਼ੁਕਾਮ ਅਤੇ ਬੁਖਾਰ ਦਾ ਕੁਦਰਤੀ ਇਲਾਜ
ਸ਼੍ਰਿੰਗਿਆਦੀ ਚੂਰਨ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਖਾਂਸੀ ਅਤੇ ਜ਼ੁਕਾਮ ਲਈ ਇੱਕ ਪੁਰਾਣਾ ਆਯੁਰਵੈਦਿਕ ਇਲਾਜ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਕਰਕਟਸ਼੍ਰਿੰਗੀ ਬਲਗਮ ਨੂੰ ਪਤਲਾ ਕਰਕੇ ਸਾਹ ਦੀਆਂ ਨਾੜੀਆਂ ਨੂੰ ਸਾਫ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਬੁਖਾਰ ਨੂੰ ਘਟਾਉਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰਦਾ ਹੈ।
3 ਮਿੰਟ ਪੜ੍ਹੋ
ਲੋਧਰ ਦੇ ਫਾਇਦੇ: ਮਹਿਲਾ ਸਿਹਤ, ਮੁਹਾਸੇ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਮਾਸਕ ਦੇ ਆਯੁਰਵੇਦਿਕ ਉਪਯੋਗ
ਲੋਧਰ ਇੱਕ ਆਯੁਰਵੇਦਿਕ ਜੜੀ-ਬੂਟੀ ਹੈ ਜੋ ਮਹਿਲਾ ਸਿਹਤ, ਭਾਰੀ ਮਾਹਵਾਰੀ ਅਤੇ ਮੁਹਾਸਿਆਂ ਲਈ ਬਹੁਤ ਲਾਭਦਾਇਕ ਹੈ। ਇਸਦੇ ਕਸਾਈ ਗੁਣ ਖੂਨ ਨੂੰ ਰੋਕਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਤਵਚਾ ਨੂੰ ਸੁਕਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਇਸਨੂੰ ਸੁੱਕੇ ਤਵਚਾ ਵਾਲੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸਾਵਧਾਨੀ ਨਾਲ ਵਰਤਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
3 ਮਿੰਟ ਪੜ੍ਹੋ
ਕਮਲਕੰਦ ਦੇ ਫਾਇਦੇ: ਪਿੱਤ ਸੰਤੁਲਨ ਅਤੇ ਖੂਨ ਦੀਆਂ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਲਈ ਠੰਢਾ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਤਣਾ
ਕਮਲਕੰਦ (ਕਮਲ ਦਾ ਤਣਾ) ਇੱਕ ਕੁਦਰਤੀ ਠੰਢਾ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਪਦਾਰਥ ਹੈ ਜੋ ਪਿੱਤ ਦੋਸ਼ ਨੂੰ ਸੰਤੁਲਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਖੂਨ ਦੀਆਂ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਨੂੰ ਠੀਕ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸਦਾ ਮਿੱਠਾ ਅਤੇ ਕਸੈਲਾ ਸੁਆਦ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਪੋਸ਼ਣ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਬਿਨਾਂ ਭਾਰੀਪਨ ਪੈਦਾ ਕੀਤੇ।
4 ਮਿੰਟ ਪੜ੍ਹੋ
ਵੱਚ ਤੇਲ ਦੇ ਫਾਇਦੇ: ਬੁੱਧੀ ਅਤੇ ਬੋਲਣ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਲਈ ਪੁਰਾਣਾ ਘਰੇਲੂ ਏਜੰਟ
ਵੱਚ ਤੇਲ ਆਯੁਰਵੈਦ ਵਿੱਚ ਦਿਮਾਗੀ ਤਾਜ਼ਗੀ ਅਤੇ ਬੋਲਣ ਦੀ ਸਮੱਸਿਆ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਇੱਕ ਪੁਰਾਣਾ ਤੇਲ ਹੈ। ਇਹ ਨੱਕ ਰਾਹੀਂ ਲਾਗੂ ਕਰਨ 'ਤੇ ਸਾਈਨਸ ਨੂੰ ਖੋਲ੍ਹਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਮਨ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤ ਕਰਕੇ ਯਾਦਦਾਸ਼ਤ ਨੂੰ ਤੇਜ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ।
4 ਮਿੰਟ ਪੜ੍ਹੋ
ਅਰਜੁਨ ਤਵਚਾ: ਦਿਲ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਪਿੱਤ-ਕਫ਼ ਸੰਤੁਲਨ ਲਈ ਪੁਰਾਣੀ ਦਵਾਈ
ਅਰਜੁਨ ਤਵਚਾ ਦਿਲ ਦੀ ਮਾਸਪੇਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕਰਨ ਅਤੇ ਬਲੱਡ ਪ੍ਰੈਸ਼ਰ ਨੂੰ ਕਾਬੂ ਕਰਨ ਲਈ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਵਰਤੀ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਇੱਕ ਪੁਰਾਣੀ ਔਸ਼ਧੀ ਹੈ। ਇਸਦਾ ਕਸ਼ਾਇ ਸਵਾਦ ਅਤੇ ਠੰਢਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪਿੱਤ ਅਤੇ ਕਫ਼ ਦੋਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਸੰਤੁਲਿਤ ਕਰਕੇ ਦਿਲ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।
4 ਮਿੰਟ ਪੜ੍ਹੋ
ਹਵਾਲੇ ਅਤੇ ਸਰੋਤ
ਇਹ ਲੇਖ ਚਰਕ ਸੰਹਿਤਾ, ਸੁਸ਼ਰੁਤ ਸੰਹਿਤਾ ਅਤੇ ਅਸ਼ਟਾਂਗ ਹ੍ਰਿਦਯ ਵਰਗੇ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਆਯੁਰਵੈਦਿਕ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਦੇ ਸਿਧਾਂਤਾਂ ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਹੈ. ਕਿਸੇ ਵੀ ਸਿਹਤ ਸਮੱਸਿਆ ਲਈ ਯੋਗ ਆਯੁਰਵੈਦਿਕ ਡਾਕਟਰ ਦੀ ਸਲਾਹ ਲਓ.
- • Charaka Samhita (चरक संहिता)
- • Sushruta Samhita (सुश्रुत संहिता)
- • Ashtanga Hridaya (अष्टांग हृदय)
ਇਸ ਲੇਖ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਗਲਤੀ ਮਿਲੀ? ਸਾਨੂੰ ਦੱਸੋ