ਭੂਤਕੇਸ਼ੀ
ਆਯੁਰਵੈਦਿਕ ਜੜੀ-ਬੂਟੀ
ਭੂਤਕੇਸ਼ੀ: ਚਿੰਤਾ ਅਤੇ ਨੀਂਦ ਲਈ ਪੁਰਾਣੀ ਪੰਜਾਬੀ ਜੜੀ-ਬੂਟੀ
ਮਾਹਿਰ ਸਮੀਖਿਆ
AyurvedicUpchar ਸੰਪਾਦਕੀ ਟੀਮ ਦੁਆਰਾ ਸਮੀਖਿਆ
ਭੂਤਕੇਸ਼ੀ ਕੀ ਹੈ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ ਇਸਦਾ ਪ੍ਰਯੋਗ ਕਿਵੇਂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ?
ਭੂਤਕੇਸ਼ੀ (Selinum wallichianum) ਪਹਾੜੀ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਉੱਗਣ ਵਾਲੀ ਇੱਕ ਖਾਸ ਜੜੀ-ਬੂਟੀ ਹੈ ਜੋ ਆਧੁਨਿਕ ਦਵਾਈਆਂ ਵਾਂਗ ਜ਼ਬਰਦਸਤੀ ਨੀਂਦ ਨਹੀਂ ਲਿਆਉਂਦੀ, ਸਗੋਂ ਤੰਦਰੁਸਤੀ ਨਾਲ ਦਿਮਾਗ ਨੂੰ ਸੁਧਾਰਦੀ ਹੈ। ਇਸਨੂੰ ਅਕਸਰ 'ਪਹਾੜੀ ਗਾਊ' ਜਾਂ 'ਮਾਨਸਿਕ ਸ਼ਾਂਤੀ ਦੀ ਜੜੀ' ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਦਾ ਮੁੱਖ ਕੰਮ ਤਣਾਅ ਨੂੰ ਘਟਾਉਣਾ ਅਤੇ ਨਸਾਂ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕਰਨਾ ਹੈ।
ਜਦੋਂ ਤੁਸੀਂ ਇਸਦੀ ਤਾਜ਼ਾ ਜੜ ਨੂੰ ਕੁਟਦੇ ਹੋ, ਤਾਂ ਇਸਦੀ ਇੱਕ ਖਾਸ ਮਿੱਟੀ ਵਰਗੀ ਅਤੇ ਕੌੜੀ ਸੁਗੰਧ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਪੁਰਾਣੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ, ਪਹਾੜੀ ਇਲਾਕਿਆਂ ਦੇ ਬਜ਼ੁਰਗ ਇਸਦੇ ਕੌੜੇ ਸੁਆਦ ਨੂੰ ਘਟਾਉਣ ਲਈ ਇਸਨੂੰ ਗਰਮ ਦੁੱਧ ਜਾਂ ਮੁਸਲਮਾਨੀ (ਗੁੜ) ਨਾਲ ਮਿਲਾ ਕੇ ਪੀਣ ਦੀ ਸਲਾਹ ਦਿੰਦੇ ਸਨ। ਚਰਕ ਸੰਹਿਤਾ ਅਨੁਸਾਰ, ਕੌੜਾ ਸੁਆਦ (ਤਿਕਤ ਰਸ) ਅਤੇ ਗਰਮ ਪ੍ਰਭਾਵ (ਉਸ਼ਨ ਵੀਰਯ) ਵਾਲੀਆਂ ਜੜੀਆਂ ਬੂਟੀਆਂ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਵਾਤ ਦੇ ਜਮ੍ਹਾ ਹੋਣ ਨੂੰ ਖਤਮ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਭੂਤਕੇਸ਼ੀ ਸਰੀਰ ਅਤੇ ਮਨ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਇੱਕ ਡੋਰ ਵਾਂਗ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ।
"ਭੂਤਕੇਸ਼ੀ ਕੇਵਲ ਨੀਂਦ ਲਿਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਇਹ ਮਨ ਦੇ ਡਰ ਅਤੇ ਬੇਚੈਨੀ ਦੀਆਂ ਜੜ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਖੋਦ ਕੇ ਸਾਫ਼ ਕਰਦੀ ਹੈ।"
ਭੂਤਕੇਸ਼ੀ ਦੇ ਗੁਣ ਸਰੀਰ ਅਤੇ ਮਨ 'ਤੇ ਕਿਵੇਂ ਅਸਰ ਕਰਦੇ ਹਨ?
ਭੂਤਕੇਸ਼ੀ ਦੇ ਗੁਣ ਇਸਦੇ ਕੌੜੇ ਸੁਆਦ, ਹਲਕੇਪਨ ਅਤੇ ਗਰਮ ਪ੍ਰਭਾਵ 'ਤੇ ਅਧਾਰਤ ਹਨ, ਜੋ ਸਿੱਧੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵਾਤ ਦੋਸ਼ ਨੂੰ ਸੰਤੁਲਿਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਨਸਾਂ ਨੂੰ ਖਿੱਚਣ ਦੀ ਬਜਾਏ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਪੋਸ਼ਣ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਚਿੰਤਾ ਅਤੇ ਝਟਕੇ ਘਟਦੇ ਹਨ।
| ਆਯੁਰਵੈਦਿਕ ਗੁਣ (Property) | ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਆਖਿਆ |
|---|---|
| ਰਸ (Taste) | ਕੌੜਾ ਅਤੇ ਤਿੱਖਾ (Tikta & Katu) |
| ਗੁਣ (Quality) | ਹਲਕਾ ਅਤੇ ਤਿੱਖਾ (Laghu & Teekshna) |
| ਵੀਰਯ (Potency) | ਗਰਮ (Ushna) |
| ਵਿਪਾਕ (Post-digestive Effect) | ਤਿੱਖਾ (Katu) |
| ਦੋਸ਼ ਪ੍ਰਭਾਵ | ਵਾਤ ਨੂੰ ਘਟਾਉਂਦੀ ਹੈ, ਪਿੱਤ ਨੂੰ ਵਧਾ ਸਕਦੀ ਹੈ ਜੇ ਜ਼ਿਆਦਾ ਵਰਤੋਂ ਹੋਵੇ |
"ਸੁਸ਼ਰੁਤ ਸੰਹਿਤਾ ਵਿੱਚ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਜੋ ਜੜੀ-ਬੂਟੀਆਂ ਵਾਤ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ, ਉਹੀ ਮਨ ਦੀ ਚਿੰਤਾ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਹਨ।"
ਭੂਤਕੇਸ਼ੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਨ ਦਾ ਸਹੀ ਤਰੀਕਾ ਕੀ ਹੈ?
ਇਸਨੂੰ ਵਰਤਦੇ ਸਮੇਂ ਸਾਵਧਾਨੀ ਵਰਤਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ, ਇਸਦੀ ਪਾਉਡਰ ਆਧਾ ਚਮਚ (2-3 ਗ੍ਰਾਮ) ਗਰਮ ਦੁੱਧ ਜਾਂ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਮਿਲਾ ਕੇ ਸੌਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਤੁਹਾਨੂੰ ਪਿੱਤ ਦਾ ਸਮੱਸਿਆ ਹੈ ਜਾਂ ਤੁਸੀਂ ਗਰਮੀਆਂ ਵਿੱਚ ਹੋ, ਤਾਂ ਇਸਦੀ ਮਾਤਰਾ ਘੱਟ ਰੱਖੋ ਜਾਂ ਇਸਨੂੰ ਠੰਡੇ ਦੁੱਧ ਨਾਲ ਮਿਲਾਓ।
ਅਕਸਰ ਪੁੱਛੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਸਵਾਲ (FAQ)
ਚਿੰਤਾ ਅਤੇ ਡਰ ਲਈ ਭੂਤਕੇਸ਼ੀ ਦੇ ਲਾਭ ਕੀ ਹਨ?
ਭੂਤਕੇਸ਼ੀ ਵਾਤ ਦੋਸ਼ ਨੂੰ ਸੰਤੁਲਿਤ ਕਰਕੇ ਚਿੰਤਾ ਨੂੰ ਘਟਾਉਂਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਆਯੁਰਵੈਦ ਅਨੁਸਾਰ ਡਰ ਅਤੇ ਬੇਚੈਨੀ ਦਾ ਮੁੱਖ ਕਾਰਨ ਹੈ। ਇਸਦੇ ਕੌੜੇ ਅਤੇ ਗਰਮ ਗੁਣ ਨਸਾਂ ਵਿੱਚ ਰੁਕਾਵਟਾਂ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਮਨ ਨੂੰ ਧਰਤੀ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਸਪੱਸ਼ਟਤਾ ਮਹਿਸੂਸ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਕੀ ਭੂਤਕੇਸ਼ੀ ਨੂੰ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਵਰਤਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ?
ਹਾਂ, ਪਰ ਸਿਰਫ ਛੋਟੀ ਮਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਆਯੁਰਵੈਦਿਕ ਡਾਕਟਰ ਦੀ ਸਲਾਹ 'ਤੇ। ਇਸਨੂੰ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਬਿਨਾਂ ਬ੍ਰੇਕ ਲਏ ਨਹੀਂ ਲੈਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਕਿਉਂਕਿ ਇਸਦਾ ਗਰਮ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪਿੱਤ ਨੂੰ ਵਧਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਭੂਤਕੇਸ਼ੀ ਅਤੇ ਸੇਂਟ ਜੌਨ ਵਰਟ ਵਿੱਚ ਕੀ ਫਰਕ ਹੈ?
ਭੂਤਕੇਸ਼ੀ ਇੱਕ ਪਹਾੜੀ ਜੜੀ-ਬੂਟੀ ਹੈ ਜੋ ਸਿੱਧੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਨਸਾਂ ਨੂੰ ਪੋਸ਼ਣ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਸੇਂਟ ਜੌਨ ਵਰਟ ਇੱਕ ਦੱਖਣੀ ਅਮਰੀਕੀ ਪੌਦਾ ਹੈ। ਭੂਤਕੇਸ਼ੀ ਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਵਧੇਰੇ ਗਹਿਰਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਵਾਤ ਨੂੰ ਸਿੱਧਾ ਸੁਧਾਰਦੀ ਹੈ।
ਅਕਸਰ ਪੁੱਛੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਸਵਾਲ
ਚਿੰਤਾ ਅਤੇ ਡਰ ਲਈ ਭੂਤਕੇਸ਼ੀ ਦੇ ਮੁੱਖ ਲਾਭ ਕੀ ਹਨ?
ਭੂਤਕੇਸ਼ੀ ਵਾਤ ਦੋਸ਼ ਨੂੰ ਸੰਤੁਲਿਤ ਕਰਕੇ ਚਿੰਤਾ ਨੂੰ ਘਟਾਉਂਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਆਯੁਰਵੈਦ ਅਨੁਸਾਰ ਡਰ ਅਤੇ ਬੇਚੈਨੀ ਦਾ ਮੁੱਖ ਕਾਰਨ ਹੈ। ਇਸਦੇ ਕੌੜੇ ਅਤੇ ਗਰਮ ਗੁਣ ਨਸਾਂ ਵਿੱਚ ਰੁਕਾਵਟਾਂ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਮਨ ਨੂੰ ਧਰਤੀ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਸਪੱਸ਼ਟਤਾ ਮਹਿਸੂਸ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਕੀ ਭੂਤਕੇਸ਼ੀ ਨੂੰ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਵਰਤਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ?
ਹਾਂ, ਪਰ ਸਿਰਫ ਛੋਟੀ ਮਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਆਯੁਰਵੈਦਿਕ ਡਾਕਟਰ ਦੀ ਸਲਾਹ 'ਤੇ। ਇਸਨੂੰ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਬਿਨਾਂ ਬ੍ਰੇਕ ਲਏ ਨਹੀਂ ਲੈਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਕਿਉਂਕਿ ਇਸਦਾ ਗਰਮ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪਿੱਤ ਨੂੰ ਵਧਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਭੂਤਕੇਸ਼ੀ ਵਰਤਦੇ ਸਮੇਂ ਕਿਹੜੀਆਂ ਸਾਵਧਾਨੀਆਂ ਵਰਤਣੀਆਂ ਚਾਹੀਦੀਆਂ ਹਨ?
ਗਰਭਵਤੀ ਮਹਿਲਾਵਾਂ ਅਤੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਇਸਦੀ ਵਰਤੋਂ ਨਹੀਂ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ। ਜੇਕਰ ਤੁਹਾਨੂੰ ਪਿੱਤ ਦੀ ਸਮੱਸਿਆ ਹੈ ਜਾਂ ਤੁਸੀਂ ਗਰਮੀਆਂ ਵਿੱਚ ਹੋ, ਤਾਂ ਇਸਦੀ ਮਾਤਰਾ ਘੱਟ ਰੱਖੋ ਜਾਂ ਇਸਨੂੰ ਠੰਡੇ ਦੁੱਧ ਨਾਲ ਮਿਲਾਓ।
ਸੰਬੰਧਿਤ ਲੇਖ
ਖਾਰਸੂਤਰ ਲਾਭ: ਬਵਾਸੀਰ ਅਤੇ ਭਗੰਦਰ ਦਾ ਬਿਨਾਂ ਸਰਜਰੀ ਵਾਲਾ ਆਯੁਰਵੈਦਿਕ ਇਲਾਜ
ਖਾਰਸੂਤਰ ਆਯੁਰਵੈਦ ਵਿੱਚ ਬਵਾਸੀਰ ਅਤੇ ਭਗੰਦਰ ਦੇ ਇਲਾਜ ਲਈ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਦਵਾਈ-ਭਰਿਆ ਧਾਗਾ ਹੈ ਜੋ ਬਿਨਾਂ ਸਰਜਰੀ ਦੇ ਬਿਮਾਰ ਟਿਸ਼ੂ ਨੂੰ ਕੱਟਦਾ ਅਤੇ ਠੀਕ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਤਕਨੀਕ ਸੁਸ਼੍ਰੁਤ ਸੰਹਿਤਾ ਅਨੁਸਾਰ ਬਹੁਤ ਪੁਰਾਣੀ ਅਤੇ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਹੈ।
3 ਮਿੰਟ ਪੜ੍ਹੋ
ਗੰਧਕ ਰਸਾਇਣ: ਚਮੜੀ ਦੀ ਸਾਫ਼ੀ ਅਤੇ ਪਿੱਤ ਸੰਤੁਲਨ ਲਈ ਸੁੱਤਾ ਗੰਧਕ
ਗੰਧਕ ਰਸਾਇਣ ਇੱਕ ਸਾਫ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਗੰਧਕ ਦਾ ਖਾਣ ਹੈ ਜੋ ਆਯੁਰਵੇਦ ਵਿੱਚ ਚਮੜੀ ਦੀਆਂ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਅਤੇ ਪਿੱਤ ਨੂੰ ਸੰਤੁਲਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਕੱਚੇ ਗੰਧਕ ਤੋਂ ਵੱਖਰਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਇਸਦਾ ਸੁਆਦ ਮਿੱਠਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਠੰਡਾ ਕਰਦਾ ਹੈ।
4 ਮਿੰਟ ਪੜ੍ਹੋ
ਅਵਿਪਾਤੀਕਰ ਚੂਰਨ: ਤੇਜ਼ਾਬੀਤਾ, ਹਾਰਟਬਰਨ ਅਤੇ ਪਿੱਤ ਦੀ ਅਸੰਤੁਲਨ ਲਈ ਕੁਦਰਤੀ ਰਾਹਤ
ਅਵਿਪਾਤੀਕਰ ਚੂਰਨ ਆਯੁਰਵੈਦ ਵਿੱਚ ਤੇਜ਼ਾਬੀਤਾ ਅਤੇ ਹਾਰਟਬਰਨ ਲਈ ਇੱਕ ਪੁਰਾਣਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਉਪਾਏ ਹੈ। ਇਹ ਪੇਟ ਨੂੰ ਠੰਡਾ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਪਾਚਨ ਅੱਗ ਨੂੰ ਬਿਨਾਂ ਬੁਝਾਏ ਸੰਤੁਲਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।
4 ਮਿੰਟ ਪੜ੍ਹੋ
ਗੋਧੂਮ (ਗੇਹੂੰ): ਵਾਤ ਦੋਸ਼ ਨੂੰ ਸੰਤੁਲਿਤ ਕਰਨ ਅਤੇ ਤਾਕਤ ਵਧਾਉਣ ਦੇ ਆਯੁਰਵੈਦਿਕ ਗੁਣ
ਗੋਧੂਮ (ਗੇਹੂੰ) ਵਾਤ ਦੋਸ਼ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤ ਕਰਨ ਅਤੇ ਸਰੀਰਕ ਤਾਕਤ ਵਧਾਉਣ ਲਈ ਆਯੁਰਵੈਦ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਅਨਾਜ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਚਰਕ ਸੰਹਿਤਾ ਅਨੁਸਾਰ, ਇਹ ਨਸਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਟਿਸ਼ੂਆਂ ਨੂੰ ਪੋਸ਼ਣ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਕਫ਼ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਇਸਨੂੰ ਸਾਵਧਾਨੀ ਨਾਲ ਖਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
4 ਮਿੰਟ ਪੜ੍ਹੋ
ਸਵਰਣਮਾਖੀਕਾ ਦੇ ਲਾਭ: ਖੂਨ ਸਾਫ਼ ਕਰਨ ਅਤੇ ਚਮੜੀ ਦੀ ਸਿਹਤ ਲਈ ਪੂਰੀ ਜਾਣਕਾਰੀ
ਸਵਰਣਮਾਖੀਕਾ ਆਯੁਰਵੇਦ ਵਿੱਚ ਖੂਨ ਸਾਫ਼ ਕਰਨ ਅਤੇ ਚਮੜੀ ਦੀਆਂ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਇੱਕ ਖਣਿਜ ਔਖਧ ਹੈ। ਇਹ ਸਿਰਫ਼ ਸ਼ੁੱਧ ਭਸਮ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਹੀ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਹੈ ਅਤੇ ਚਰਕ ਸੰਹਿਤਾ ਅਨੁਸਾਰ ਇਹ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚੋਂ ਜ਼ਹਿਰੀਲੇ ਪਦਾਰਥਾਂ ਨੂੰ ਬਾਹਰ ਕੱਢਦਾ ਹੈ।
4 ਮਿੰਟ ਪੜ੍ਹੋ
ਅਲਰਕਾ: ਤਵਚਾ ਦੀ ਸਮੱਸਿਆ ਅਤੇ ਵਾਤ-ਕਫ਼ ਸੰਤੁਲਨ ਲਈ ਪੁਰਾਣਾ ਘਰੇਲੂ ਉਪਾਅ
ਅਲਰਕਾ ਪੰਜਾਬ ਦੀਆਂ ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਔਸ਼ਧੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ ਜੋ ਤਵਚਾ ਦੇ ਜਮ੍ਹਾਂ ਵਿਸ਼ ਅਤੇ ਮੋਲੀਆਂ ਨੂੰ ਠੀਕ ਕਰਨ ਲਈ ਵਰਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਇਹ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਹੈ, ਪਰ ਕੱਚਾ ਅਲਰਕਾ ਜ਼ਹਿਰੀਲਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਦੀ ਵਰਤੋਂ ਸਿਰਫ਼ ਡਾਕਟਰ ਦੀ ਨਿਗਰਾਨੀ ਹੇਠ ਹੀ ਕੀਤੀ ਜਾਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
3 ਮਿੰਟ ਪੜ੍ਹੋ
ਹਵਾਲੇ ਅਤੇ ਸਰੋਤ
ਇਹ ਲੇਖ ਚਰਕ ਸੰਹਿਤਾ, ਸੁਸ਼ਰੁਤ ਸੰਹਿਤਾ ਅਤੇ ਅਸ਼ਟਾਂਗ ਹ੍ਰਿਦਯ ਵਰਗੇ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਆਯੁਰਵੈਦਿਕ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਦੇ ਸਿਧਾਂਤਾਂ ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਹੈ. ਕਿਸੇ ਵੀ ਸਿਹਤ ਸਮੱਸਿਆ ਲਈ ਯੋਗ ਆਯੁਰਵੈਦਿਕ ਡਾਕਟਰ ਦੀ ਸਲਾਹ ਲਓ.
- • Charaka Samhita (चरक संहिता)
- • Sushruta Samhita (सुश्रुत संहिता)
- • Ashtanga Hridaya (अष्टांग हृदय)
ਇਸ ਲੇਖ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਗਲਤੀ ਮਿਲੀ? ਸਾਨੂੰ ਦੱਸੋ