ਅਰਗਵਧਾ (ਕੈਸੀਆ ਫਿਸਟੂਲਾ): ਪਾਚਨ ਅਤੇ ਚਮੜੀ ਲਈ ਸੁਨਹਿਰੀ ਫਲ
ਮਾਹਿਰ ਸਮੀਖਿਆ
AyurvedicUpchar ਸੰਪਾਦਕੀ ਟੀਮ ਦੁਆਰਾ ਸਮੀਖਿਆ
ਅਰਗਵਧਾ ਕੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਸਾਡੇ ਖਾਣ-ਪੀਣ ਵਿੱਚ ਕਿਵੇਂ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ?
ਅਰਗਵਧਾ, ਜਿਸਨੂੰ ਵਿਗਿਆਨਕ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ Cassia fistula ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ 'ਸੁਨਹਿਰੀ ਬਾਰਸ਼ ਦਾ ਦਰਖਤ' ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਇੱਕ ਸ਼ੀਤਲ (cooling) ਆਯੁਰਵੈਦਿਕ ਜੜੀ-ਬੂਟੀ ਹੈ ਜੋ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਜਮ੍ਹਾ ਹੋਏ ਅਤਿਰਿਕਤ ਪਿੱਤ (Pitta) ਨੂੰ ਠੰਡਾ ਕਰਨ ਅਤੇ ਪਾਚਨ ਤੰਤਰ ਵਿੱਚੋਂ ਚਿਪਚਿਪੇ ਵਿਸ਼ (Ama) ਨੂੰ ਬਾਹਰ ਕੱਢਣ ਲਈ ਵਰਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਪੰਜਾਬੀ ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ, ਇਸਦੇ ਸੁਨਹਿਰੀ ਫੁੱਲ ਸਿਰਫ਼ ਸਜਾਵਟ ਲਈ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ, ਸਗੋਂ ਇਸਦੇ ਪੱਕੇ ਫਲ (pods) ਇੱਕ ਖਾਸ ਮੀਠੀ ਬੁਸ਼ੀ ਦੇ ਨਾਲ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਪੁਰਾਣੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਚੱਲੇ ਆ ਰਹੇ ਚਰਕ ਸੰਹਿਤਾ ਵਿੱਚ ਅਰਗਵਧਾ ਨੂੰ ਕੁਝ ਸ਼ੁੱਧੀਕਰਨ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆਵਾਂ ਲਈ ਦਸਮੂਲ ਦੀ ਬਦਲਵੀਂ ਜੜੀ-ਬੂਟੀ ਵਜੋਂ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਇੱਕ ਹਲਕਾ ਪਰ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਲੈਕਸੇਟਿਵ (purgative) ਹੈ। ਕਠੋਰ ਦਵਾਈਆਂ ਦੇ ਉਲਟ ਜੋ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਕਮਜ਼ੋਰ ਕਰ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਅਰਗਵਧਾ ਇਸਦੀ ਕੁਦਰਤੀ ਤੇਲੀਆਂ ਖਾਸੀਅਤ ਕਾਰਨ ਅੰਤੜੀਆਂ ਨੂੰ ਚਿਕਨਾ ਕਰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਗਰਮੀ ਨੂੰ ਬਾਹਰ ਕੱਢਦੀ ਹੈ।
ਅਰਗਵਧਾ ਦੀ ਸੁਪਰੀ ਖਾਸੀਅਤ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਪਾਚਨ ਤੰਤਰ ਨੂੰ ਸਾਫ਼ ਕਰਦੇ ਸਮੇਂ ਸਰੀਰ ਦੀ ਕੁਦਰਤੀ ਨਮੀ ਨੂੰ ਬਰਕਰਾਰ ਰੱਖਦੀ ਹੈ।
ਇਸ ਜੜੀ-ਬੂਟੀ ਦਾ ਸੁਆਦ ਇਸਦੀ ਤਾਕਤ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਸਦੀ ਮਿੱਠਾਸ (ਮਧੁਰ) ਸਰੀਰ ਦੇ ਟਿਸ਼ੂਆਂ ਨੂੰ ਪੋਸ਼ਣ ਦਿੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਮਨ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਜਦਕਿ ਇਸਦਾ ਕੌੜਾਪਨ (ਤਿਕਤ) ਖੂਨ ਦੀ ਸ਼ੁੱਧੀ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸੋਜ ਨੂੰ ਘਟਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਆਯੁਰਵੈਦ ਵਿੱਚ, ਸੁਆਦ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਅਨੁਭਵ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਸਗੋਂ ਇਹ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕੋਈ ਪਦਾਰਥ ਤੁਹਾਡੇ ਦੋਸ਼ਾਂ ਨਾਲ ਕਿਵੇਂ ਪ੍ਰਭਾਵਤ ਕਰੇਗਾ। ਇਹ ਦੋਹਰੀ ਕਾਰਵਾਈ ਅਰਗਵਧਾ ਨੂੰ ਪਾਚਨ ਗਰਮੀ ਨਾਲ ਜੁੜੀਆਂ ਚਮੜੀ ਦੀਆਂ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਐਕਨੀ ਜਾਂ ਐਕਜ਼ੀਮਾ, ਲਈ ਬਿਨਾਂ ਸਿਸਟਮ ਨੂੰ ਖਰਾਬ ਕੀਤੇ ਇਲਾਜ ਕਰਨ ਲਈ ਖਾਸ ਬਣਾਉਂਦੀ ਹੈ।
ਅਰਗਵਧਾ ਦੇ ਆਯੁਰਵੈਦਿਕ ਗੁਣ ਕੀ ਹਨ?
ਅਰਗਵਧਾ ਨੂੰ ਇਸਦੇ ਭਾਰੀ (ਗੁਰੂ) ਅਤੇ ਤੇਲੀਆਂ (ਸਨਿਗਧ) ਗੁਣਾਂ ਦੁਆਰਾ ਪਰਿਭਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਪਿੱਤ ਅਤੇ ਕਫ਼ ਦੋਵਾਂ ਦੋਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਸੰਤੁਲਿਤ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਇਸਦਾ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਕੰਮ ਪਿੱਤ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤ ਕਰਨਾ ਹੈ।
| ਆਯੁਰਵੈਦਿਕ ਗੁਣ (Properties) | ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਆਖਿਆ (Explanation) |
|---|---|
| ਰਸ (Rasa - Taste) | ਮਿੱਠਾ ਅਤੇ ਕੌੜਾ (Sweet & Bitter) |
| ਗੁਣ (Guna - Quality) | ਭਾਰੀ ਅਤੇ ਤੇਲੀਆਂ (Heavy & Unctuous/Oily) |
| ਵੀਰਯ (Virya - Potency) | ਸ਼ੀਤਲ (Cooling) |
| ਵਿਪਾਕ (Vipaka - Post-digestive effect) | ਮਿੱਠਾ (Sweet) |
| ਦੋਸ਼ ਕਾਰਜ (Dosha Effect) | ਪਿੱਤ ਅਤੇ ਕਫ਼ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਵਾਤ ਨੂੰ ਵਧਾ ਸਕਦੀ ਹੈ ਜੇਕਰ ਜ਼ਿਆਦਾ ਵਰਤੀ ਜਾਵੇ। |
ਚਰਕ ਸੰਹਿਤਾ ਅਨੁਸਾਰ, ਅਰਗਵਧਾ ਉਹਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਆਦਰਸ਼ ਹੈ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਗਰਮੀ ਕਾਰਨ ਕਬਜ਼ ਅਤੇ ਚਮੜੀ ਦੀਆਂ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ।
ਅਰਗਵਧਾ ਨੂੰ ਘਰ ਵਿੱਚ ਕਿਵੇਂ ਵਰਤਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ?
ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਅਰਗਵਧਾ ਦੇ ਫਲਾਂ ਦੀਆਂ ਮਿੱਠੀਆਂ ਪੇਸਟਾਂ (pulp) ਨੂੰ ਅਕਸਰ ਕੁਦਰਤੀ ਲੈਕਸੇਟਿਵ ਵਜੋਂ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਤੁਸੀਂ ਇਸਨੂੰ ਗੁਣਗੁਣੇ ਪਾਣੀ ਜਾਂ ਦੁੱਧ ਵਿੱਚ ਮਿਲਾ ਕੇ ਸਵੇਰੇ ਖਾਲੀ ਪੇਟ ਲੈ ਸਕਦੇ ਹੋ। ਕੁਝ ਪਰਿਵਾਰ ਇਸਦੇ ਫਲਾਂ ਨੂੰ ਚੂਰਨ (churna) ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵੀ ਵਰਤਦੇ ਹਨ ਜਾਂ ਇਸਨੂੰ ਹਲਕੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਉਬਾਲ ਕੇ ਕੜਾਹ ਤਿਆਰ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਖੁਰਾਕ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਆਯੁਰਵੈਦਿਕ ਡਾਕਟਰ ਨਾਲ ਸਲਾਹ ਜ਼ਰੂਰ ਕਰੋ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਜੇਕਰ ਤੁਹਾਨੂੰ ਕੋਈ ਬੁਨਿਆਦੀ ਬਿਮਾਰੀ ਹੈ ਜਾਂ ਤੁਸੀਂ ਗਰਭਵਤੀ ਹੋ।
ਅਕਸਰ ਪੁੱਛੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਸਵਾਲ
ਅਰਗਵਧਾ ਦਾ ਮੁੱਖ ਆਯੁਰਵੈਦਿਕ ਉਪਯੋਗ ਕੀ ਹੈ?
ਅਰਗਵਧਾ ਦਾ ਮੁੱਖ ਉਪਯੋਗ ਵਿਰੇਚਨ (ਸਾਫ਼ ਕਰਨ) ਅਤੇ ਚਮੜੀ ਦੀਆਂ ਬਿਮਾਰੀਆਂ (ਕੁਸ਼ਠ) ਦੇ ਇਲਾਜ ਲਈ ਹੈ। ਇਹ ਪਿੱਤ ਅਤੇ ਕਫ਼ ਦੋਵਾਂ ਦੋਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਸੰਤੁਲਿਤ ਕਰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਠੰਡਾ ਕਰਦੀ ਹੈ।
ਅਰਗਵਧਾ ਨੂੰ ਘਰ ਵਿੱਚ ਕਿਵੇਂ ਵਰਤਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ?
ਤੁਸੀਂ ਅਰਗਵਧਾ ਦੇ ਪੱਕੇ ਫਲਾਂ ਦੀ ਪੇਸਟ ਨੂੰ ਗੁਣਗੁਣੇ ਪਾਣੀ ਜਾਂ ਦੁੱਧ ਵਿੱਚ ਮਿਲਾ ਕੇ ਸਵੇਰੇ ਲੈ ਸਕਦੇ ਹੋ। ਇਸਨੂੰ ਚੂਰਨ ਜਾਂ ਕੜਾਹ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵੀ ਵਰਤਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਸਹੀ ਖੁਰਾਕ ਲਈ ਡਾਕਟਰ ਦੀ ਸਲਾਹ ਲਓ।
ਕੀ ਅਰਗਵਧਾ ਕਬਜ਼ ਲਈ ਵਰਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ?
ਹਾਂ, ਅਰਗਵਧਾ ਕਬਜ਼ ਲਈ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਹੀ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਅਤੇ ਕੁਦਰਤੀ ਦਵਾਈ ਹੈ। ਇਹ ਅੰਤੜੀਆਂ ਨੂੰ ਚਿਕਨਾ ਕਰਕੇ ਪਾਚਨ ਨੂੰ ਸੁਧਾਰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਬਿਨਾਂ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਕਮਜ਼ੋਰ ਕੀਤੇ ਵਿਸ਼ ਨੂੰ ਬਾਹਰ ਕੱਢਦੀ ਹੈ।
ਸੰਬੰਧਿਤ ਲੇਖ
ਤੇਜਪੱਤਾ: ਪੰਜਾਬੀ ਘਰਾਂ ਦਾ ਕਫ਼ ਅਤੇ ਵਾਤ ਨੂੰ ਸੰਤੁਲਿਤ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਆਯੁਰਵੈਦਿਕ ਪਾਚਨ ਟੋਨਿਕ
ਤੇਜਪੱਤਾ ਸਿਰਫ਼ ਖਾਣੇ ਦਾ ਮਸਾਲਾ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਇਹ ਆਯੁਰਵੈਦ ਵਿੱਚ ਪਾਚਨ ਅੱਗ (ਅੱਗਨੀ) ਨੂੰ ਬੁਲੰਦ ਕਰਨ ਅਤੇ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਜਮ੍ਹਾਂ ਕਫ਼ ਨੂੰ ਪਿਘਲਾਉਣ ਲਈ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਦਵਾਈ ਹੈ। ਚਰਕ ਸੰਹਿਤਾ ਅਨੁਸਾਰ, ਇਸਦੀ ਗਰਮ ਤਾਸੀਰ ਵਾਤ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤ ਕਰਦੀ ਹੈ ਪਰ ਪਿੱਤ ਵਾਲੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਇਸਦੇ ਸੇਵਨ ਵਿੱਚ ਸਾਵਧਾਨ ਰਹਿਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
3 ਮਿੰਟ ਪੜ੍ਹੋ
ਵ੍ਰਿੱਧੀ ਦੇ ਫਾਇਦੇ: ਤਣਾਅ ਅਤੇ ਸੋਜ ਨੂੰ ਕੁਦਰਤੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਘਟਾਓ
ਵ੍ਰਿੱਧੀ ਇੱਕ ਠੰਢੀ ਜੜੀ-ਬੂਟੀ ਹੈ ਜੋ ਆਯੁਰਵੈਦ ਵਿੱਚ ਤਣਾਅ ਘਟਾਉਣ ਅਤੇ ਸਰੀਰ ਦੇ ਟਿਸ਼ੂਆਂ ਨੂੰ ਤਾਜ਼ਾ ਕਰਨ ਲਈ ਵਰਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਅਸ਼ਟਵਰਗ ਸਮੂਹ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ ਅਤੇ ਵਾਤ-ਪਿੱਤ ਦੋਸ਼ ਨੂੰ ਸੰਤੁਲਿਤ ਕਰਕੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਪੋਸ਼ਣ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।
3 ਮਿੰਟ ਪੜ੍ਹੋ
ਤਵਕ (ਦਾਲਚੀਨੀ): ਸਰਦੀ, ਸੋਜ ਅਤੇ ਮੈਟਾਬॉਲਿਜ਼ਮ ਵਧਾਉਣ ਦਾ ਪੰਜਾਬੀ ਘਰੇਲੂ ਉਪਾਅ
ਤਵਕ ਜਾਂ ਦਾਲਚੀਨੀ ਸਰਦੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸਰੀਰ ਦੀ ਅੰਦਰੂਨੀ ਗਰਮੀ ਨੂੰ ਬਰਕਰਾਰ ਰੱਖਣ ਅਤੇ ਪਾਚਨ ਨੂੰ ਤੇਜ਼ ਕਰਨ ਲਈ ਇੱਕ ਕੁਦਰਤੀ ਘਰੇਲੂ ਉਪਾਅ ਹੈ। ਚਰਕ ਸੰਹਿਤਾ ਅਨੁਸਾਰ, ਇਹ ਕਫ਼ ਅਤੇ ਵਾਤ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਪਿੱਤ ਵਾਲੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਇਸਨੂੰ ਸੀਮਤ ਮਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਹੀ ਵਰਤਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
3 ਮਿੰਟ ਪੜ੍ਹੋ
ਮਹਾਮੰਜਿਸ਼ਠਾਦੀ: ਖੂਨ ਸਾਫ਼ ਕਰਨ ਅਤੇ ਚਮੜੀ ਦੇ ਰੋਗਾਂ ਲਈ ਪੁਰਾਣਾ ਘਰੇਲੂ ਨੁਸਖਾ
ਮਹਾਮੰਜਿਸ਼ਠਾਦੀ ਆਯੁਰਵੈਦ ਦੀ ਇੱਕ ਪੁਰਾਣੀ ਦਵਾਈ ਹੈ ਜੋ ਖੂਨ ਨੂੰ ਸਾਫ਼ ਕਰਕੇ ਚਮੜੀ ਦੇ ਰੋਗਾਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਮੁਹਾਸੇ ਅਤੇ ਦਾਗ-ਧੱਬਿਆਂ ਨੂੰ ਠੀਕ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਪਿੱਤ ਦੋਸ਼ ਨੂੰ ਸੰਤੁਲਿਤ ਕਰਕੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਅੰਦਰੋਂ ਸਾਫ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ।
3 ਮਿੰਟ ਪੜ੍ਹੋ
ਪਰਪਟਕ (ਗੁੜੀਆ): ਪਿੱਤ ਅਸੰਤੁਲਨ ਅਤੇ ਲੀਵਰ ਸਿਹਤ ਲਈ ਆਯੁਰਵੇਦ ਦੀ ਸਿਹਤਮੰਦ ਸ਼ਕਤੀ
ਪਰਪਟਕ ਜਾਂ ਗੁੜੀਆ ਪਿੱਤ ਦੋਸ਼ ਅਤੇ ਲੀਵਰ ਦੀ ਅੱਗ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤ ਕਰਨ ਲਈ ਆਯੁਰਵੇਦ ਦੀ ਇੱਕ ਪੁਰਾਣੀ ਦਵਾਈ ਹੈ। ਚਰਕ ਸੰਹਿਤਾ ਅਨੁਸਾਰ, ਇਹ ਗਰਮੀਆਂ ਵਿੱਚ ਹੋਣ ਵਾਲੀਆਂ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਲਈ ਕੁਦਰਤੀ ਇਲਾਜ ਹੈ ਅਤੇ ਲੀਵਰ ਐਨਜ਼ਾਈਮਾਂ ਨੂੰ ਸੰਤੁਲਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।
3 ਮਿੰਟ ਪੜ੍ਹੋ
ਚਵਿਆ (Chavya): ਪਾਚਨ ਸ਼ਕਤੀ ਵਧਾਉਣ ਅਤੇ ਵਾਤ-ਕਫ਼ ਨੂੰ ਸੰਤੁਲਿਤ ਕਰਨ ਦਾ ਪੁਰਾਣਾ ਘਰੇਲੂ ਏਤਕਾਰ
ਚਵਿਆ (Chavya) ਇੱਕ ਪੁਰਾਣੀ ਐਵੁਰਵੇਦਿਕ ਜੜੀ-ਬੂਟੀ ਹੈ ਜੋ ਪਾਚਨ ਅੱਗ ਨੂੰ ਜਗਾਉਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਵਾਤ-ਕਫ਼ ਦੋਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਚਰਕ ਸੰਹਿਤਾ ਅਨੁਸਾਰ, ਇਹ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਜਮ੍ਹਾਂ ਜ਼ਹਿਰੀਲੇ ਪਦਾਰਥਾਂ ਨੂੰ ਪਿਘਲਾਉਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਸਰਦੀਆਂ ਵਿੱਚ ਪੇਟ ਦੇ ਕੁਝ ਕੁਝਣ ਲਈ ਬਹੁਤ ਲਾਭਦਾਇਕ ਹੈ।
3 ਮਿੰਟ ਪੜ੍ਹੋ
ਹਵਾਲੇ ਅਤੇ ਸਰੋਤ
ਇਹ ਲੇਖ ਚਰਕ ਸੰਹਿਤਾ, ਸੁਸ਼ਰੁਤ ਸੰਹਿਤਾ ਅਤੇ ਅਸ਼ਟਾਂਗ ਹ੍ਰਿਦਯ ਵਰਗੇ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਆਯੁਰਵੈਦਿਕ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਦੇ ਸਿਧਾਂਤਾਂ ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਹੈ. ਕਿਸੇ ਵੀ ਸਿਹਤ ਸਮੱਸਿਆ ਲਈ ਯੋਗ ਆਯੁਰਵੈਦਿਕ ਡਾਕਟਰ ਦੀ ਸਲਾਹ ਲਓ.
- • Charaka Samhita (चरक संहिता)
- • Sushruta Samhita (सुश्रुत संहिता)
- • Ashtanga Hridaya (अष्टांग हृदय)
ਇਸ ਲੇਖ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਗਲਤੀ ਮਿਲੀ? ਸਾਨੂੰ ਦੱਸੋ