ਅਗਨਿਮੰਥ
ਆਯੁਰਵੈਦਿਕ ਜੜੀ-ਬੂਟੀ
ਅਗਨਿਮੰਥ: ਪੰਜਾਬੀ ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵਾਤ ਅਤੇ ਪਾਚਨ ਸੁਧਾਰ ਦਾ ਪੁਰਾਣਾ ਰਾਜ਼
ਮਾਹਿਰ ਸਮੀਖਿਆ
AyurvedicUpchar ਸੰਪਾਦਕੀ ਟੀਮ ਦੁਆਰਾ ਸਮੀਖਿਆ
ਅਗਨਿਮੰਥ (Agnimantha) ਕੀ ਹੈ?
ਅਗਨਿਮੰਥ (Clerodendrum phlomidis) ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਜੜੀ-ਬੂਟੀ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ 3,000 ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਪੰਜਾਬੀ ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ ਪੇਟ ਦੇ ਰੋਗਾਂ ਨੂੰ ਠੀਕ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਜੜ ਹੈ। ਇਸਨੂੰ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਵਿੱਚ 'ਅੱਗ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ ਵਾਲਾ' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਇਸਦੀ ਜੜ ਨੂੰ ਸਹੀ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਪਕਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਹ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਜਮ੍ਹਾਂ ਵਾਤ (ਵਾਤ ਦੋਸ਼) ਨੂੰ ਘਟਾਉਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਜਹਿਰੀਲੇ ਪਦਾਰਥਾਂ ਨੂੰ ਬਾਹਰ ਕੱਢਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰਦੀ ਹੈ।
ਅਗਨਿਮੰਥ ਦਾ ਅਨੋਖਾ ਗੁਣ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਸਿਰਫ਼ ਦਰਦ ਨੂੰ ਘਟਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਸਗੋਂ ਪਾਚਨ ਅੱਗ ਨੂੰ ਵਧਾ ਕੇ ਪੇਟ ਦੇ ਕੰਮ ਨੂੰ ਸਹੀ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਅਗਨਿਮੰਥ ਦੇ ਆਧਾਰਿਤ ਆਧੁਨਿਕ ਅਤੇ ਪਰੰਪਰਾਗਤ ਉਪਯੋਗ ਕੀ ਹਨ?
ਅਗਨਿਮੰਥ ਸਿਰਫ਼ ਪਾਚਨ ਲਈ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਪੂਰੇ ਸਰੀਰ ਦੇ ਕੰਮਕਾਜ ਨੂੰ ਸੰਤੁਲਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪੁਰਾਣੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਚਲੇ ਆ ਰਹੇ ਇਲਾਜ ਅਨੁਸਾਰ, ਇਸਦੀ ਜੜ ਨੂੰ ਘੀ ਜਾਂ ਸਾਦੇ ਤੇਲ ਨਾਲ ਮਿਲਾ ਕੇ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
- ਗੁਰਦੇ ਦੇ ਦਰਦ ਅਤੇ ਸੋਜ ਨੂੰ ਘਟਾਉਣ ਲਈ ਘੀ ਨਾਲ ਮਿਲਾ ਕੇ ਵਰਤੋਂ।
- ਵਾਤ ਕਾਰਨ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਕਬਜ਼ ਅਤੇ ਪੇਟ ਫੁੱਲਣ ਦੀ ਸਮੱਸਿਆ ਲਈ ਚੂਰਨ (ਪਾਊਡਰ) ਵਜੋਂ।
- ਸਾਹ ਲੈਣ ਵਿੱਚ ਮੁਸ਼ਕਲ ਅਤੇ ਛਾਤੀ ਵਿੱਚ ਭਾਰਪੁਰਤਾ ਲਈ ਕੁਝ ਖਾਸ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ।
ਚਰਕ ਸੰਹਿਤਾ (ਸੂਤਰਸਥਾਨ 17) ਵਿੱਚ ਸਪੱਸ਼ਟ ਤੌਰ 'ਤੇ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਅਗਨਿਮੰਥ ਦੇ ਕੌੜੇ ਅਤੇ ਹਲਕੇ ਗੁਣ ਇਸਨੂੰ ਵਾਤ ਦੋਸ਼ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਪਿੱਤ ਵਾਲੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਇਸਦੇ ਸੇਵਨ ਵਿੱਚ ਸਾਵਧਾਨ ਰਹਿਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਚਰਕ ਸੰਹਿਤਾ ਅਨੁਸਾਰ, ਅਗਨਿਮੰਥ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਵਾਤ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤ ਕਰਨ ਅਤੇ ਪਾਚਨ ਅੱਗ ਨੂੰ ਤੇਜ਼ ਕਰਨ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਚੁਣੀ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਜੜੀ-ਬੂਟੀ ਹੈ।
ਅਗਨਿਮੰਥ ਦੇ ਆਯੁਰਵੈਦਿਕ ਗੁਣ (ਦ੍ਰਵਗੁਣ)
| ਗੁਣ | ਮੁੱਲ | ਸਰੀਰ 'ਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵ |
|---|---|---|
| ਰਸ | ਤਿਕਤ (ਕੌੜਾ) | ਕੌੜਾਪਨ ਜ਼ਮੀਨ ਦੀ ਸੁਗੰਧ ਦੇ ਨਾਲ, ਜੋ ਪਾਚਨ ਨੂੰ ਸਾਫ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ। |
| ਗੁਣ | ਲਘੂ (ਹਲਕਾ) | ਸਰੀਰ ਦੀਆਂ ਨਾੜੀਆਂ ਵਿੱਚ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਚਲਣ ਵਾਲਾ ਹਲਕਾ ਗੁਣ। |
| ਵੀਰਯ | ਉਸ਼ਨ (ਗਰਮ) | ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਗਰਮੀ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਕੇ ਕਫ਼ ਨੂੰ ਪਿਘਲਾਉਣ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ। |
| ਵਿਪਾਕ | ਕਟੂ (ਤਿੱਖਾ) | ਪਾਚਨ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਤਿੱਖਾ ਅਤੇ ਕੌੜਾ ਪ੍ਰਭਾਵ। |
ਅਗਨਿਮੰਥ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕਿਹੜੀਆਂ ਸਾਵਧਾਨੀਆਂ ਲੈਣੀਆਂ ਚਾਹੀਦੀਆਂ ਹਨ?
ਅਗਨਿਮੰਥ ਦਾ ਸੇਵਨ ਹਮੇਸ਼ਾ ਆਯੁਰਵੈਦਿਕ ਡਾਕਟਰ ਦੀ ਸਲਾਹ ਨਾਲ ਹੀ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਤੁਹਾਨੂੰ ਪਿੱਤ ਦੋਸ਼ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਤੁਸੀਂ ਗਰਭਵਤੀ ਹੋ, ਤਾਂ ਇਸਦੀ ਵਰਤੋਂ ਤੋਂ ਬਚੋ। ਗਲਤ ਮਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਇਸਦਾ ਸੇਵਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਪੇਟ ਵਿੱਚ ਅੱਗ ਜਾਂ ਚਿੜਚਿੜਾਪਨ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਅਕਸਰ ਪੁੱਛੇ ਜਾਂਦੇ ਸਵਾਲ (FAQ)
ਕੀ ਮੈਂ IBS ਅਤੇ ਵਾਤ ਦੋਵਾਂ ਲਈ ਅਗਨਿਮੰਥ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹਾਂ?
ਹਾਂ, ਅਗਨਿਮੰਥ IBS ਦੇ ਮਰੀਜ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਸੋਜ ਘਟਾਉਣ ਅਤੇ ਵਾਤ ਨੂੰ ਸੰਤੁਲਿਤ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਹੈ, ਪਰ ਇਸਦੀ ਖੁਰਾਕ ਸਿਰਫ਼ ਡਾਕਟਰ ਦੀ ਸਲਾਹ 'ਤੇ ਹੀ ਲੈਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
ਕਬਜ਼ ਲਈ ਅਗਨਿਮੰਥ ਜਾਂ ਤ੍ਰਿਫਲਾ ਕਿਹੜਾ ਵਧੀਆ ਹੈ?
ਅਗਨਿਮੰਥ ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵਾਤ ਕਾਰਨ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਕਬਜ਼ ਅਤੇ ਪੇਟ ਦੀਆਂ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਲਈ ਵਧੀਆ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਤ੍ਰਿਫਲਾ ਤਿੰਨੋਂ ਦੋਸ਼ਾਂ ਲਈ ਇੱਕ ਆਮ ਪਾਚਕ ਹੈ।
ਕੀ ਅਗਨਿਮੰਥ ਨੂੰ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਚਾਹ ਵਿੱਚ ਮਿਲਾ ਕੇ ਪੀਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ?
ਨਹੀਂ, ਅਗਨਿਮੰਥ ਨੂੰ ਬਿਨਾਂ ਸਹੀ ਤਿਆਰੀ ਦੇ ਚਾਹ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਮਿਲਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ। ਇਸਦੀ ਵਰਤੋਂ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਚੂਰਨ ਜਾਂ ਕੁਝ ਖਾਸ ਤੇਲਾਂ ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਇਸਲਈ ਡਾਕਟਰ ਦੀ ਸਲਾਹ ਲੈਣਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ।
ਡਿਸਕਲੇਮਰ: ਇਹ ਜਾਣਕਾਰੀ ਸਿਰਫ਼ ਸਿੱਖਿਆ ਦੇ ਉਦੇਸ਼ ਲਈ ਹੈ। ਕਿਸੇ ਵੀ ਜੜੀ-ਬੂਟੀ ਦਾ ਸੇਵਨ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਆਪਣੇ ਡਾਕਟਰ ਜਾਂ ਆਯੁਰਵੈਦਿਕ ਮਾਹਿਰ ਨਾਲ ਸਲਾਹ ਜ਼ਰੂਰ ਕਰੋ।
ਅਕਸਰ ਪੁੱਛੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਸਵਾਲ
ਕੀ ਅਗਨਿਮੰਥ IBS ਅਤੇ ਵਾਤ ਦੋਵਾਂ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ?
ਹਾਂ, ਅਗਨਿਮੰਥ IBS ਵਿੱਚ ਸੋਜ ਘਟਾਉਣ ਅਤੇ ਵਾਤ ਨੂੰ ਸੰਤੁਲਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਬਹੁਤ ਅਸਰਦਾਰ ਹੈ, ਪਰ ਇਸਦੀ ਖੁਰਾਕ ਡਾਕਟਰ ਦੀ ਸਲਾਹ ਨਾਲ ਹੀ ਲੈਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
ਕਬਜ਼ ਲਈ ਅਗਨਿਮੰਥ ਜਾਂ ਤ੍ਰਿਫਲਾ ਕਿਹੜਾ ਵਧੀਆ ਹੈ?
ਅਗਨਿਮੰਥ ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵਾਤ ਕਾਰਨ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਕਬਜ਼ ਲਈ ਵਧੀਆ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਤ੍ਰਿਫਲਾ ਤਿੰਨੋਂ ਦੋਸ਼ਾਂ ਲਈ ਇੱਕ ਆਮ ਪਾਚਕ ਹੈ।
ਕੀ ਅਗਨਿਮੰਥ ਨੂੰ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਚਾਹ ਵਿੱਚ ਮਿਲਾ ਕੇ ਪੀਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ?
ਨਹੀਂ, ਅਗਨਿਮੰਥ ਨੂੰ ਬਿਨਾਂ ਸਹੀ ਤਿਆਰੀ ਦੇ ਚਾਹ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਮਿਲਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ। ਇਸਦੀ ਵਰਤੋਂ ਚੂਰਨ ਜਾਂ ਤੇਲ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
ਸੰਬੰਧਿਤ ਲੇਖ
ਤੇਜਪੱਤਾ: ਪੰਜਾਬੀ ਘਰਾਂ ਦਾ ਕਫ਼ ਅਤੇ ਵਾਤ ਨੂੰ ਸੰਤੁਲਿਤ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਆਯੁਰਵੈਦਿਕ ਪਾਚਨ ਟੋਨਿਕ
ਤੇਜਪੱਤਾ ਸਿਰਫ਼ ਖਾਣੇ ਦਾ ਮਸਾਲਾ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਇਹ ਆਯੁਰਵੈਦ ਵਿੱਚ ਪਾਚਨ ਅੱਗ (ਅੱਗਨੀ) ਨੂੰ ਬੁਲੰਦ ਕਰਨ ਅਤੇ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਜਮ੍ਹਾਂ ਕਫ਼ ਨੂੰ ਪਿਘਲਾਉਣ ਲਈ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਦਵਾਈ ਹੈ। ਚਰਕ ਸੰਹਿਤਾ ਅਨੁਸਾਰ, ਇਸਦੀ ਗਰਮ ਤਾਸੀਰ ਵਾਤ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤ ਕਰਦੀ ਹੈ ਪਰ ਪਿੱਤ ਵਾਲੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਇਸਦੇ ਸੇਵਨ ਵਿੱਚ ਸਾਵਧਾਨ ਰਹਿਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
3 ਮਿੰਟ ਪੜ੍ਹੋ
ਵ੍ਰਿੱਧੀ ਦੇ ਫਾਇਦੇ: ਤਣਾਅ ਅਤੇ ਸੋਜ ਨੂੰ ਕੁਦਰਤੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਘਟਾਓ
ਵ੍ਰਿੱਧੀ ਇੱਕ ਠੰਢੀ ਜੜੀ-ਬੂਟੀ ਹੈ ਜੋ ਆਯੁਰਵੈਦ ਵਿੱਚ ਤਣਾਅ ਘਟਾਉਣ ਅਤੇ ਸਰੀਰ ਦੇ ਟਿਸ਼ੂਆਂ ਨੂੰ ਤਾਜ਼ਾ ਕਰਨ ਲਈ ਵਰਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਅਸ਼ਟਵਰਗ ਸਮੂਹ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ ਅਤੇ ਵਾਤ-ਪਿੱਤ ਦੋਸ਼ ਨੂੰ ਸੰਤੁਲਿਤ ਕਰਕੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਪੋਸ਼ਣ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।
3 ਮਿੰਟ ਪੜ੍ਹੋ
ਤਵਕ (ਦਾਲਚੀਨੀ): ਸਰਦੀ, ਸੋਜ ਅਤੇ ਮੈਟਾਬॉਲਿਜ਼ਮ ਵਧਾਉਣ ਦਾ ਪੰਜਾਬੀ ਘਰੇਲੂ ਉਪਾਅ
ਤਵਕ ਜਾਂ ਦਾਲਚੀਨੀ ਸਰਦੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸਰੀਰ ਦੀ ਅੰਦਰੂਨੀ ਗਰਮੀ ਨੂੰ ਬਰਕਰਾਰ ਰੱਖਣ ਅਤੇ ਪਾਚਨ ਨੂੰ ਤੇਜ਼ ਕਰਨ ਲਈ ਇੱਕ ਕੁਦਰਤੀ ਘਰੇਲੂ ਉਪਾਅ ਹੈ। ਚਰਕ ਸੰਹਿਤਾ ਅਨੁਸਾਰ, ਇਹ ਕਫ਼ ਅਤੇ ਵਾਤ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਪਿੱਤ ਵਾਲੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਇਸਨੂੰ ਸੀਮਤ ਮਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਹੀ ਵਰਤਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
3 ਮਿੰਟ ਪੜ੍ਹੋ
ਮਹਾਮੰਜਿਸ਼ਠਾਦੀ: ਖੂਨ ਸਾਫ਼ ਕਰਨ ਅਤੇ ਚਮੜੀ ਦੇ ਰੋਗਾਂ ਲਈ ਪੁਰਾਣਾ ਘਰੇਲੂ ਨੁਸਖਾ
ਮਹਾਮੰਜਿਸ਼ਠਾਦੀ ਆਯੁਰਵੈਦ ਦੀ ਇੱਕ ਪੁਰਾਣੀ ਦਵਾਈ ਹੈ ਜੋ ਖੂਨ ਨੂੰ ਸਾਫ਼ ਕਰਕੇ ਚਮੜੀ ਦੇ ਰੋਗਾਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਮੁਹਾਸੇ ਅਤੇ ਦਾਗ-ਧੱਬਿਆਂ ਨੂੰ ਠੀਕ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਪਿੱਤ ਦੋਸ਼ ਨੂੰ ਸੰਤੁਲਿਤ ਕਰਕੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਅੰਦਰੋਂ ਸਾਫ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ।
3 ਮਿੰਟ ਪੜ੍ਹੋ
ਪਰਪਟਕ (ਗੁੜੀਆ): ਪਿੱਤ ਅਸੰਤੁਲਨ ਅਤੇ ਲੀਵਰ ਸਿਹਤ ਲਈ ਆਯੁਰਵੇਦ ਦੀ ਸਿਹਤਮੰਦ ਸ਼ਕਤੀ
ਪਰਪਟਕ ਜਾਂ ਗੁੜੀਆ ਪਿੱਤ ਦੋਸ਼ ਅਤੇ ਲੀਵਰ ਦੀ ਅੱਗ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤ ਕਰਨ ਲਈ ਆਯੁਰਵੇਦ ਦੀ ਇੱਕ ਪੁਰਾਣੀ ਦਵਾਈ ਹੈ। ਚਰਕ ਸੰਹਿਤਾ ਅਨੁਸਾਰ, ਇਹ ਗਰਮੀਆਂ ਵਿੱਚ ਹੋਣ ਵਾਲੀਆਂ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਲਈ ਕੁਦਰਤੀ ਇਲਾਜ ਹੈ ਅਤੇ ਲੀਵਰ ਐਨਜ਼ਾਈਮਾਂ ਨੂੰ ਸੰਤੁਲਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।
3 ਮਿੰਟ ਪੜ੍ਹੋ
ਚਵਿਆ (Chavya): ਪਾਚਨ ਸ਼ਕਤੀ ਵਧਾਉਣ ਅਤੇ ਵਾਤ-ਕਫ਼ ਨੂੰ ਸੰਤੁਲਿਤ ਕਰਨ ਦਾ ਪੁਰਾਣਾ ਘਰੇਲੂ ਏਤਕਾਰ
ਚਵਿਆ (Chavya) ਇੱਕ ਪੁਰਾਣੀ ਐਵੁਰਵੇਦਿਕ ਜੜੀ-ਬੂਟੀ ਹੈ ਜੋ ਪਾਚਨ ਅੱਗ ਨੂੰ ਜਗਾਉਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਵਾਤ-ਕਫ਼ ਦੋਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਚਰਕ ਸੰਹਿਤਾ ਅਨੁਸਾਰ, ਇਹ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਜਮ੍ਹਾਂ ਜ਼ਹਿਰੀਲੇ ਪਦਾਰਥਾਂ ਨੂੰ ਪਿਘਲਾਉਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਸਰਦੀਆਂ ਵਿੱਚ ਪੇਟ ਦੇ ਕੁਝ ਕੁਝਣ ਲਈ ਬਹੁਤ ਲਾਭਦਾਇਕ ਹੈ।
3 ਮਿੰਟ ਪੜ੍ਹੋ
ਹਵਾਲੇ ਅਤੇ ਸਰੋਤ
ਇਹ ਲੇਖ ਚਰਕ ਸੰਹਿਤਾ, ਸੁਸ਼ਰੁਤ ਸੰਹਿਤਾ ਅਤੇ ਅਸ਼ਟਾਂਗ ਹ੍ਰਿਦਯ ਵਰਗੇ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਆਯੁਰਵੈਦਿਕ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਦੇ ਸਿਧਾਂਤਾਂ ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਹੈ. ਕਿਸੇ ਵੀ ਸਿਹਤ ਸਮੱਸਿਆ ਲਈ ਯੋਗ ਆਯੁਰਵੈਦਿਕ ਡਾਕਟਰ ਦੀ ਸਲਾਹ ਲਓ.
- • Charaka Samhita (चरक संहिता)
- • Sushruta Samhita (सुश्रुत संहिता)
- • Ashtanga Hridaya (अष्टांग हृदय)
ਇਸ ਲੇਖ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਗਲਤੀ ਮਿਲੀ? ਸਾਨੂੰ ਦੱਸੋ