विदार्यादी घृत: कमजोरी दूर करून शरीराला बळ देणारा आयुर्वेदिक उपाय
तज्ञ पुनरावलोकित
AyurvedicUpchar संपादकीय टीमद्वारे पुनरावलोकित
विदार्यादी घृत म्हणजे काय आणि ते कशासाठी वापरतात?
विदार्यादी घृत हे प्रामुख्याने अशक्तपणा, अतिशय पातळपणा आणि थकवा दूर करण्यासाठी वापरले जाणारे पोषक औषधी तूप आहे. हे शरीराला आतून पोषण देऊन मांसपेशींची वाढ करते आणि रोगप्रतिकारक शक्ती वाढवते.
आयुर्वेदात विदार्यादी घृताला 'शीत वीर्य' (थंड ताकद असलेले) मानले आहे, ज्याचा मुख्य चव प्रभाव (रस) गोड (मधुर) आहे. हे प्रामुख्याने वात आणि पित्त दोष शांत करते, परंतु जास्त प्रमाणात सेवन केल्यास कफ वाढू शकतो. चरक संहिता आणि भावप्रकाश निघंटू यांसारख्या जुन्या ग्रंथांमध्ये याला 'बृंहणीय' (शरीर पुष्ट करणारे) म्हणून ओळखले आहे.
या तुपाची गोड चव फक्त जिभेला आवडते म्हणून नाही, तर ती रक्तात मिसळल्यावर ऊतींना (Tissues) पोषण देते आणि मनावर शांततादायक परिणाम करते. आयुर्वेदानुसार, प्रत्येक चवेचा शरीराच्या विशिष्ट भागावर परिणाम होतो आणि विदार्यादी घृताचा हा प्रभाव थेट शरीर बांधण्याशी संबंधित आहे.
विदार्यादी घृत चे आयुर्वेदिक गुणधर्म कोणते?
कोणत्याही औषधाचा परिणाम कसा होतो हे ओळखण्यासाठी आयुर्वेदात त्याचे पाच मूलभूत गुण (पंचमहाभूत) पाहिले जातात. विदार्यादी घृत कसे काम करते हे खालील सारणीवरून स्पष्ट होते:
| गुण (संस्कृत) | स्वरूप | शरीरावर परिणाम |
|---|---|---|
| रस (चव) | मधुर (गोड) | पोषक, मांस वाढवणारा, मन शांत करणारा. |
| गुण (भौतिक गुण) | गुरु, स्निग्ध | गुरु (जड असल्याने पचनास वेळ लागतो पण टिकाऊ असतो), स्निग्ध (तेलकट - कोरडेपणा दूर करतो). |
| वीर्य (ताकद) | शीत | शरीराला थंडावा देते, जळजळ आणि तहान कमी करते. |
| विपाक (पचनानंतरची क्रिया) | मधुर | शरीरातील ऊतींचे पोषण करते आणि मल व्यवस्थित करते. |
| दोष प्रभाव | वात-पित्त शामक | वात आणि पित्त दोषांमुळे होणाऱ्या तक्रारींवर गुणकारी. |
विदार्यादी घृत चे मुख्य फायदे कोणते?
हे घृत अशा लोकांसाठी अत्यंत उपयुक्त आहे ज्यांचे वजन कमी झाले आहे किंवा जीवनातील ताणतणावामुळे शरीर थकले आहे. यातील 'विदारी' (भुईकोहळा) आणि इतर घटक मिळून शरीराला जलद गतीने ऊर्जा देतात.
शास्त्रीय संदर्भानुसार, हे औषध 'रसायन' (कायाकल्प करणारे) म्हणून काम करते. चरक संहितेत असे नमूद केले आहे की, जे द्रव्य शरीराला स्थूल (निरोगी आणि भरावदार) करते, ते बृंहणीय असते आणि विदार्यादी घृत याचे उत्तम उदाहरण आहे.
विदार्यादी घृत कसे सेवन करावे?
सामान्यतः दिवसातून दोनदा, जेवणाच्या आधी किंवा डॉक्टरांच्या सल्ल्यानुसार सकाळी रिकाम्या पोटी १ ते २ चमचे कोमट दुधासोबत घेणे उत्तम असते. जर तुम्हाला दूध पचत नसेल, तर कोमट पाण्यासोबत देखील हे घेता येते.
लक्षात ठेवा, हे घृत 'गुरु' (जड) असल्याने त्याचे पचन चांगले होण्यासाठी पोट भुकेले असतानाच सेवन करावे. पचनाची शक्ती कमी असल्यास डॉक्टरांचा सल्ला घेणे आवश्यक आहे.
विदार्यादी घृत बद्दल वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न
अनेकांना विदार्यादी घृत चे सेवन कधी आणि कसे करावे याबद्दल शंका असतात. येथे काही महत्त्वाचे प्रश्न आणि त्यांची थेट उत्तरे दिली आहेत.
वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न (FAQ)
विदार्यादी घृत चे मुख्य फायदे काय आहेत?
विदार्यादी घृत प्रामुख्याने अशक्तपणा, अतिशय पातळपणा आणि थकवा दूर करण्यासाठी वापरले जाते. हे शरीराला पोषण देऊन मांसपेशींची वाढ करते आणि रोगप्रतिकारक शक्ती वाढवते.
विदार्यादी घृत कसे सेवन करावे?
सामान्यतः १ ते २ चमचे विदार्यादी घृत कोमट दुधासोबत किंवा कोमट पाण्यासोबत दिवसातून दोनदा घेतले जाते. हे जेवणाच्या आधी किंवा डॉक्टरांच्या सल्ल्यानुसार सकाळी रिकाम्या पोटी घेणे अधिक गुणकारी ठरते.
विदार्यादी घृत कोणी घेऊ नये?
ज्यांना पचनशक्ती खूप कमकुवत आहे किंवा अतिशंत कफाचे त्रास (जसे की जास्त कफ, थंडी वाजून ताप येणे) आहेत, त्यांनी हे घृत घेण्यापूर्वी आयुर्वेदिक डॉक्टरांचा सल्ला घेणे आवश्यक आहे.
विदार्यादी घृत मध्ये कोणते घटक असतात?
या घृतामध्ये प्रामुख्याने विदारी (भुईकोहळा), शतावरी, यष्टिमधु आणि गाईचे तूप यांचा समावेश असतो. हे सर्व घटक मिळून शरीराला थंडावा आणि पोषण देतात.
संबंधित लेख
नारळ: वात आणि पित्त शांत करण्यासाठी आणि शरीराला थंडावा देण्यासाठी
नारळ हे आयुर्वेदिक औषध आहे जे वात आणि पित्त दोष शांत करते. चरक संहितेनुसार, हे शरीराला थंडावा देते, ऊर्जा वाढवते आणि कोरड्या त्वचेसाठी उत्तम आहे.
3 मिनिटे वाचन
अमृतप्रश घृत: शरीराला नवचैतन्य आणि मानसिक स्पष्टता मिळवून देणारे आयुर्वेदिक घी
अमृतप्रश घृत हे केवळ घी नसून ते शरीरातील ऊतींना पोषण देणारे आणि वात-पित्त दोष शांत करणारे एक शक्तिशाली औषध आहे. चरक संहितेनुसार, हे औषधीय शक्ती थेट पेशींपर्यंत पोहोचवणारे 'वाहन' म्हणून काम करते.
3 मिनिटे वाचन
बिल्व फळाचे पचन लाभ: आयुर्वेदिक वापर, खुराक आणि गुणधर्म
बिल्व फळ हे आयुर्वेदातील 'फल राज' आहे, जे केवळ अतिसार थांबवत नाही तर आतड्यांच्या भिंतीचे पोषण करून पचनसंस्थेला पुन्हा सक्रिय करते. कच्चे फळ अतिसारासाठी आणि पिकलेले फळ कब्जसाठी उपयुक्त आहे.
3 मिनिटे वाचन
तेजपत्ता: पाचन शक्ती वाढवण्यासाठी आणि श्वासनलिका साफ करण्यासाठी आयुर्वेदिक उपाय
तेजपत्ता हा केवळ मसाला नसून आयुर्वेदमध्ये पाचन अग्नी वाढवण्यासाठी आणि कफ साफ करण्यासाठी वापरला जाणारा शक्तिशाली औषधी पदार्थ आहे. चरक संहितेनुसार, हा वात आणि कफ दोष कमी करण्यासाठी उत्तम आहे, परंतु पित्त प्रकृती असलेल्यांनी याचा वापर मर्यादित ठेवावा.
3 मिनिटे वाचन
लाक्षचे फायदे: तुटलेल्या हाडांना जोडणे आणि त्वचेची काळजी घेण्यासाठी आयुर्वेदिक उपाय
लाक्ष हे आयुर्वेदिक औषध आहे जे तुटलेल्या हाडांना जोडण्यासाठी आणि रक्त शुद्ध करण्यासाठी प्रसिद्ध आहे. चरक संहितेनुसार, हे 'अस्थिसंधानक' म्हणून ओळखले जाते आणि त्वचेच्या जखमा बऱ्या करण्यासाठीही अत्यंत प्रभावी आहे.
3 मिनिटे वाचन
गोक्षुरादि गुग्गुलू: किडनी स्टोन आणि मूत्रपथ संक्रमणासाठी आयुर्वेदिक उपाय
गोक्षुरादि गुग्गुलू हे आयुर्वेदातील एक प्रभावी औषध आहे, जे किडनीतील छोटे दगड विरघळवते आणि मूत्रमार्गातील जळजळ कमी करते. चरक संहितेनुसार, हे औषध 'अश्मरी' (पथरी) आणि 'मुत्रकृच्छ्र'वर अत्यंत प्रभावी आहे.
3 मिनिटे वाचन
संदर्भ आणि स्रोत
हा लेख चरक संहिता, सुश्रुत संहिता आणि अष्टांग हृदय यांसारख्या शास्त्रीय आयुर्वेदिक ग्रंथांच्या तत्त्वांवर आधारित आहे. विशिष्ट आरोग्य समस्यांसाठी पात्र आयुर्वेदिक वैद्यांचा सल्ला घ्या.
- • Charaka Samhita (चरक संहिता)
- • Sushruta Samhita (सुश्रुत संहिता)
- • Ashtanga Hridaya (अष्टांग हृदय)
या लेखात काही चूक आढळली? आम्हाला कळवा