वरुणादी काढा: मूत्रखडा आणि लठ्ठपणावर रामबाण उपाय

वरुणादी काढा (Varunadi Kwath) नेमका कशासाठी वापरतात?

वरुणादी काढा (Varunadi Kwath) हा प्रामुख्याने मूत्रखडा (Kidney Stones), मूत्रमार्गातील अडथळे आणि लठ्ठपणावर उपाय म्हणून वापरला जाणारा एक शास्त्रीय आयुर्वेदिक काढा आहे. हा काढा शरीरातील कफ दोष कमी करतो आणि मूत्राशयातील खडे फोडून बाहेर टाकण्यास मदत करतो.

आपल्या घरातील स्वयंपाकघरात जशी मसाल्यांची निवड पदार्थाच्या स्वादावर परिणाम करते, तसेच आयुर्वेदात औषधी वनस्पतींचे 'रस' (स्वाद) आणि 'गुण' (प्रभाव) शरीरावर काम करतात. वरुणादी काढ्यामध्ये प्रामुख्याने 'तिक्त' (कडू) आणि 'कषाय' (तुरट) चव असते. चरक संहितेत वर्णन केल्याप्रमाणे, ही कडू आणि तुरट चव शरीरातील विषारी घटक बाहेर काढते आणि जखमा भरण्यास मदत करते.

सोप्या भाषेत सांगायचे तर, हा काढा फक्त मूत्रखड्यासाठीच नव्हे, तर शरीरातील अतिरिक्त पाणी आणि चरबी कमी करण्यासाठी देखील गुणकारी आहे. मात्र, हे औषध उष्ण वीर्य (उष्ण तापमान देणारे) असल्याने, जास्त प्रमाणात सेवन केल्यास पित्त किंवा वात विकार होऊ शकतात, त्यामुळे योग्य प्रमाणात सेवन करणे गरजेचे आहे.

वरुणादी काढ्याचे मुख्य फायदे आणि वैशिष्ट्ये

वरुणादी काढ्याचे सर्वात महत्त्वाचे वैशिष्ट्य म्हणजे त्याची 'अश्मरिभेदन' क्षमता, म्हणजेच मूत्रखडा फोडण्याची ताकद. हा काढा मूत्रमार्गाला उत्तेजित करून लहान खडे सहज बाहेर पडू देतो. तसेच, ज्यांना वजन कमी करायचे आहे, त्यांच्यासाठी हा एक उत्तम पर्याय ठरू शकतो कारण यामधील घटक चयापचय (Metabolism) वाढवतात.

लक्षात ठेवा, आयुर्वेदात प्रत्येक वनस्पतीचा स्वतःचा स्वभाव असतो. वरुणादी काढा हा 'लघु' (हलका) आणि 'रूक्ष' (कोरडा) गुण असल्यामुळे तो शरीरातील ओलावा आणि चिकटपणा कमी करतो. हेच कारण आहे की तो सूज आणि लठ्ठपणावर प्रभावी ठरतो.

वरुणादी काढ्याचे आयुर्वेदिक गुणधर्म (द्रव्यगुण)

कोणतीही गोळी किंवा काढा घेण्यापूर्वी त्याचे गुणधर्म समजून घेणे आवश्यक असते. खालील तक्त्यामध्ये वरुणादी काढ्याचे सविस्तर गुणधर्म दिले आहेत, जे हे स्पष्ट करतात की ते शरीरावर नेमके कसे कार्य करते:

वरुणादी काढा कसा आणि किती प्रमाणात घ्यावा?

वरुणादी काढा सहसा चूर्ण (पावडर) स्वरूपात मिळतो. याला तुम्ही घरगुती पद्धतीने काढा बनवून किंवा कोमट पाण्यातून सेवन करू शकता.

• प्रमाण: सहसा अर्ध्या ते एक चमचा चूर्ण (३-६ ग्रॅम) दिवसातून दोनदा घेण्याची शिफारस केली जाते.
• पद्धत: चूर्ण एका कप पाण्यात (अंदाजे १५० मिली) टाकून ते अर्धे होईपर्यंत उकळावे. हे पाणी गाळून कोमट असताना प्यावे.
• अनुपान: मूत्रखड्यासाठी साधे कोमट पाणी आणि लठ्ठपणासाठी कोमट दूध किंवा मध यासोबत घेणे फायदेशीर ठरते.

महत्त्वाची टीप: सुरुवातीला कमी प्रमाणात सुरुवात करा आणि नंतर हळूहळू प्रमाण वाढवा. नेमके प्रमाण आणि कालावधी तुमच्या शारीरिक प्रकृतीनुसार (Prakriti) ठरवण्यासाठी आयुर्वेदिक चिकित्सकांचा सल्ला घेणे आवश्यक आहे.

कोणी घेऊ नये? (सावधगिरी)

हा काढा उष्ण वीर्याचा असल्याने, ज्यांना शरीरात जास्त उष्णता आहे, पित्त प्रकृतीचे लोक किंवा ज्यांना छातीत जळजळ होत आहे, त्यांनी याचा वापर करताना काळजी घ्यावी. गरोदर महिला आणि लहान मुलांनी डॉक्टरांच्या सल्ल्याशिवाय हे सेवू नये.