सुरणाचे फायदे: मलबद्धता, पोटदुखी आणि वात दोषावर उपाय

सुरणा म्हणजे काय आणि त्याचे वैशिष्ट्य काय आहे?

सुरणा (Amorphophallus campanulatus) हा आयुर्वेदातील एक प्रमुख औषधी भाज्या आहे, जो विशेषतः मलबद्धता (बवासीर), पचनाची कमजोरी आणि शरीरातील अतिरिक्त स्निग्धतेसाठी वापरला जातो. हा केवळ एक भाज्या नसून, चरक संहितेत त्याला 'योगवाही' म्हणून वर्णन केले आहे, म्हणजेच तो इतर औषधांच्या गुणधर्मांना वाढवतो.

सुरणाचा कंद कच्चा असल्यास तो घासायला लागतो आणि गळ्याला जळजळ करतो, कारण त्यात तीक्ष्ण 'कटू' रस असतो. आजच्या घरांमध्ये, आजी-आजोबा हे सुरणा पाकळ्या करताना त्यात तूप, टाकून किंवा दही टाकून शिजवतात, ज्यामुळे त्याची तीक्ष्णता कमी होते आणि पचनशक्ती वाढवणारे गुणधर्म जपले जातात. सुरणा हा शरीरातील खोलवर बसलेला वात आणि कफ दोष काढून टाकण्यासाठी एक प्रभावी औषध आहे.

एक महत्त्वाचा तथ्य: आयुर्वेदात सुरणा हा 'योगवाही' म्हणून ओळखला जातो, जो इतर औषधांच्या उपचारात्मक प्रभावांना वाढवण्यासाठी कॅटॅलिस्ट म्हणून काम करतो.

सुरणाचे आयुर्वेदिक गुणधर्म काय आहेत?

सुरणाचे 'द्रव्यगुण' समजून घेतल्यास त्याचे पोटफुगी आणि जोरात दुखण्यावर होणारे परिणाम स्पष्ट होतात. आयुर्वेदानुसार, याचे स्वरूप खालीलप्रमाणे आहे:

सुरणाचे स्वरूप 'लघु' आणि 'तीक्ष्ण' असल्याने तो शरीरातील जडपणा दूर करतो. हा पित्ताला वाढवू शकतो, त्यामुळे ज्यांना पित्ताची समस्या आहे, त्यांनी काळजी घेऊन हे वापरावे.

सुरणाचा वापर कसा करावा?

सुरणाचा वापर मुख्यत्वे भाज्या म्हणून किंवा औषधी स्वरूपात केला जातो. कच्चा सुरणा कधीही खाऊ नये. तो शिजवल्यावरच खाणे योग्य आहे. घरगुती उपायांमध्ये, सुरणाची भाजी तूप आणि मीठ टाकून शिजवून खातात. औषधी स्वरूपात, त्याचे चूर्ण १/२ चमचा गुनगुन्या पाण्यासोबत किंवा काढा स्वरूपात १ चमचा पाण्यात उकळून घेतला जातो. मात्र, सुरणाचे सेवन नेहमी कमी प्रमाणात सुरू करावे आणि आयुर्वेदिक वैद्यांच्या सल्ल्यानेच करावे.

सुरणाचे सेवन करताना काय सावधगिरी बाळगावी?

सुरणाचा कंद कच्चा असल्यास तो शरीरासाठी हानिकारक ठरू शकतो. त्यामुळे तो पूर्णपणे शिजवल्याशिवाय खाऊ नये. ज्यांना पित्ताचे विकार (जसे की अल्सर, पेटके) आहेत, त्यांनी सुरणाचे सेवन टाळावे किंवा वैद्यांच्या सल्ल्यानेच घ्यावे. गर्भवती महिलांनी देखील सुरणाचे सेवन टाळावे.

सुरणाचे फायदे आणि वापर कसे आहेत?

सुरणाचा मुख्य फायदा म्हणजे तो बवासीर आणि मलबद्धतेवर प्रभावी आहे. हा पचनाची शक्ती वाढवतो आणि शरीरातील अतिरिक्त तेलकटपणा कमी करतो. सुश्रुत संहितेत देखील सुरणाचा उल्लेख आजारपणावर उपाय म्हणून केला आहे. हा एक असा धान्य आहे जो शरीरातील जडपणा दूर करतो आणि ऊर्जा देतो.