नारळपाणी: पित्त शामक गुणधर्म आणि आयुर्वेदिक फायदे

नारळपाणी (Narikela Jala) नेमके काय आहे?

नारळपाणी हे शरीराला त्वरित थंडावा देणारे आणि उष्णता कमी करणारे नैसर्गिक पेय आहे. आयुर्वेदानुसार, याचा मधुर रस आणि शीत वीर्य यामुळे हे पित्त दोषासाठी अत्यंत गुणकारी ठरते.

आपल्याकडे उन्हाळ्यात किंवा अशक्तपणा जाणवल्यावर घरातल्या मोठ्या माणसांकडून 'थोडे नारळपाणी पिऊन घे' असा सल्ला ऐकायला मिळतो. केवळ तहान भागवण्यापुरते याचे महत्त्व मर्यादित नाही, तर 'भावप्रकाश निघंटू' आणि 'चरक संहिता' यांसारख्या ग्रंथांमध्ये याला औषधी द्रव्याचा दर्जा दिला आहे. हे शरीरातील अतिरिक्त उष्णता बाहेर काढून रक्त शुद्ध करण्यास मदत करते.

नारळपाण्याचा मुख्य गुणधर्म म्हणजे त्याची 'शीतलता'. जेव्हा शरीरात जळजळ, पोटात आंबटपणा किंवा लघवीतून होणारी जळजळ यांसारखे त्रास होतात, तेव्हा नारळपाणी नैसर्गिक औषधाप्रमाणे काम करते. मात्र, ज्यांचे पचन मंद आहे किंवा कफाचा त्रास आहे, त्यांनी याला आल्याचा रस किंवा काळी मिरी मिसळून सेवन करावे, जेणेकरून त्याचे शीत गुणधर्म संतुलित राहतील.

नारळपाण्याचे (Narikela Jala) आयुर्वेदिक गुणधर्म कोणते?

कोणत्याही पदार्थाचा शरीरावर कसा परिणाम होतो, हे ठरवण्यासाठी आयुर्वेदात त्याचे रस, गुण, वीर्य आणि विपाक यांचे विश्लेषण केले जाते. नारळपाण्याचे हे गुणधर्म खालीलप्रमाणे आहेत:

ही माहिती 'भावप्रकाश निघंटू' मधील 'फलग वर्ग' मधील वर्णनावर आधारित आहे, जिथे नारळाला विशेष स्थान दिले आहे.

नारळपाणी (Narikela Jala) रोजच्या आहारात कसे वापरावे?

नारळपाणी थेट नारळ फोडून ताजे पिणे हा त्याचा सर्वात उत्तम प्रकार आहे. सकाळी नाश्त्याआधी किंवा दुपारी जेवणानंतर लगेच एक ग्लास (सुमारे १००-१५० मिली) पिणे श्रेयस्कर असते. जर तुम्हाला पचन मंद वाटत असेल, तर त्यात चिमूटभर काळी मिरी, आल्याचा रस किंवा थोडेसे लिंबू मिसळून प्यावे. यामुळे त्यातील थंड गुणधर्म संतुलित राहतात आणि वात-कफाचा त्रास होत नाही.

बाजारात मिळणारे पॅक केलेले नारळपाणी पिणे टाळावे, कारण त्यामध्ये संरक्षक द्रव्ये असू शकतात आणि ते ताजेपण गमावलेले असते. घरी ताजे फोडलेले पाणीच औषधी गुणधर्मांसाठी प्रभावी ठरते.