महातिक्तक घृत: त्वचारोग, रक्तशुद्धी आणि पित्त दोषावरील गुणकारी उपाय

महातिक्तक घृत म्हणजे काय आणि त्याचे मुख्य फायदे काय?

महातिक्तक घृत हे अत्यंत कडू असलेले औषधी तुप आहे, जे प्रामुख्याने पित्तप्रधान त्वचारोग आणि रक्तशुद्धीसाठी वापरले जाते. आयुर्वेदात याला 'कुष्ठघ्न' (त्वचारोग नाशक) म्हणून ओळखले जाते.

आपल्या स्वयंपाकघरातील हळद किंवा आलं जशी रोजच्या आजारांसाठी वापरली जाते, तसेच हे औषध जुनाट आणि तीव्र त्वचेच्या समस्यांसाठी वापरतात. चरक संहितेत वर्णन केल्याप्रमाणे, हे औषध शरीरातील दूषित रक्त बाहेर काढण्याचे आणि त्वचेला नवीन पोत देण्याचे काम करते. हे फक्त त्वचेसाठीच नव्हे, तर शरीरातील उष्णता कमी करण्यासाठीही प्रभावी आहे.

महातिक्तक घृत हे थंड तासीचे (शीत वीर्य) असते. याचा मुख्य चव कडू (तिक्त रस) असल्यामुळे हे पित्त दोष शांत करते. मात्र, याचा अति वापर केल्यास वात वाढू शकतो, त्यामुळे योग्य प्रमाणात सेवन करणे गरजेचे आहे.

महातिक्तक घृतचे आयुर्वेदिक गुणधर्म (द्रव्यगुण)

कोणत्याही औषधाचा परिणाम कसा होतो, हे ओळखण्यासाठी आयुर्वेदात त्याचे पाच मूलभूत गुण पाहिले जातात. महातिक्तक घृत हे नेमके कसे काम करते, हे खालील सारणीवरून स्पष्ट होते:

महातिक्तक घृत कोणत्या आजारांसाठी वापरतात?

महातिक्तक घृत प्रामुख्याने खाज, गजकर्डू (सोरायसिस), एक्जिमा आणि इतर जुनाट त्वचारोगांसाठी वापरले जाते. रक्तातून विषारी घटक बाहेर काढण्यासाठी हे एक उत्तम साधन आहे.

जेव्हा रक्तात अशुद्धी जमा होते, तेव्हा त्याचा परिणाम त्वचेवर होतो. महातिक्तक घृतमधील कडू निंबू, पडवळ आणि इतर वनस्पती रक्त गाळण्याचे काम करतात. भवप्रकाश निघंटू मध्ये याला रक्तपित्त आणि कुष्ठरोगासाठी प्रमुख औषध म्हटले आहे. हे फक्त बाहेरील लक्षणे कमी करत नाही, तर आतून रोगाची मुळं तोडते.

सेवन करण्याची योग्य पद्धत आणि डोस

महातिक्तक घृत सहसा कोमट दुधाबरोबर किंवा कोमट पाण्याबरोबर घेतले जाते. साधारणपणे ३ ते ६ ग्रॅम (अर्धा ते एक चमचा) सकाळी-संध्याकाळी जेवणापूर्वी घेण्याचा सल्ला दिला जातो.

सुरुवातीला अगदी कमी प्रमाणात, उदाहरणार्थ अर्ध्या चमचाच्या एक चतुर्थांश इतक्या प्रमाणात सुरुवात करावी. पोट मोकळे असल्याशिवाय हे औषध घू नये. जर तुम्हाला पचनाचे त्रास असतील, तर एखाद्या अनुभवी वैद्यांच्या सल्ल्यानेच याचे सेवन करावे. हे औषध पावसाळ्यात किंवा हिवाळ्यात घेणे जास्त फायदेशीर ठरते.