गेंदा (Marigold): त्वचा आणि पित्त संतुलनासाठी आयुर्वेदिक उपाय

आयुर्वेदमध्ये गेंदा (Tagetes) काय आहे?

गेंदा, ज्याला मराठीत 'सोनफुल' किंवा 'चंदनफुल' म्हणून ओळखले जाते, हे एक शीतल गुणांचे जड्याबूटी आहे. आयुर्वेदमध्ये हे मुख्यत्वे रक्तशुद्धीसाठी, त्वचेवरील जखमा बऱ्या करण्यासाठी आणि शरीरातील अतिरिक्त उष्णता (पित्त) कमी करण्यासाठी वापरले जाते. या फुलांचा कडू चव आणि तीक्ष्ण वास हे त्यांच्या औषधीय गुणांचे लक्षण आहे.

भावप्रकाश निघंटू या प्राचीन ग्रंथात गेंद्याला 'तीक्ष्ण' आणि 'शुद्धिकारक' असे वर्गीकरण दिले आहे. हे शरीरासाठी नैसर्गिक थंडाव्यासारखे काम करते, ज्यामुळे जळजळ, सूज येणारी त्वचा आणि ताप येण्यावर हे पहिले उपाय बनते. गेंदा पित्त शांत करतो, पण त्याची स्वभावाने कोरडी असल्यामुळे ज्यांना आधीच वात दोष किंवा कोरडेपणा आहे, त्यांनी याचा वापर सावधगिरीने करावा.

"गेंदा हा पित्त दोषाचे समतोल साधणारा आणि रक्तशुद्धी करणारा एक नैसर्गिक शीतलक आहे."

गेंद्याचे आयुर्वेदिक गुणधर्म काय आहेत?

गेंद्यात कडू आणि कसले (कषाय) असे दोन चव असतात, जे शरीराला थंडावा देतात. हे जड्याबूटी पचण्यास हलके असते, पण जास्त प्रमाणात वापरल्यास शरीरात कोरडेपणा आणू शकते. हे गुणधर्म सूज कमी करण्यासाठी आणि जखमेतून रक्त थांबवण्यासाठी खूप उपयुक्त ठरतात.

गेंद्याचे हे गुण समजल्यामुळेच आपण जाणतो की, गरम गेंद्याचे पाणी घसादुखीवर आराम देते, तर ताज्या फुलांचा पेस्ट कट झालेल्या जखमेवर लावल्यास रक्त थांबते. सushruta संहितेत त्वचेवरील विकारांसाठी याचा उल्लेख आढळतो.

गेंद्याचे आयुर्वेदिक धर्मांचा सारांश

"सुश्रुत संहितेनुसार, गेंद्याचा वापर त्वचेवरील जखमा आणि रक्तस्राव थांबवण्यासाठी एक प्रभावी उपाय मानला जातो."

गेंदा त्वचेसाठी आणि मुहांससाठी कसा वापरावा?

होय, गेंदा मुहांस आणि त्वचेच्या इतर समस्यांसाठी उत्तम आहे. याचा कडू चव रक्त शुद्ध करतो आणि पित्तामुळे होणारी लाली कमी करतो. तुम्ही गेंद्याची पातळ भात किंवा फुलांचा पेस्ट त्वचेवर लावू शकता. हे मुहांस कमी करण्यासाठी आणि त्वचा चमकदार करण्यासाठी नैसर्गिक उपाय आहे.

गेंद्याचे सेवन कसे करावे?

गेंद्याचे फूल तुम्ही चहा किंवा पाण्यात उकळून पिऊ शकता. पण हे रोज पिणे सर्वांसाठी योग्य नाही. ज्यांना वात दोष आहे किंवा शरीर कोरडे आहे, त्यांनी हे कमी प्रमाणात वापरावे. गैस किंवा कोरडेपणा वाढू शकतो.