गायचे दूध (गोदुग्ध): वात आणि पित्त दोष कमी करण्यासाठी सर्वोत्तम रसायन

गायचे दूध (गोदुग्ध) खरोखरच आयुर्वेदातील सर्वोत्तम रसायन आहे का?

होय, गायचे दूध किंवा गोदुग्ध हे आयुर्वेदातील एक अद्वितीय रसायन आहे जे शरीरातील सर्व ऊतींना पोषण देते आणि वात व पित्त दोष त्वरित शांत करते. चरक संहितेत याचा उल्लेख 'सर्वधातु वर्धक' असा केला आहे, म्हणजेच हे सर्व ऊतींचे वाढीस मदत करते. रात्रीच्या वेळी एक ग्लास उबदार दूध घ्यायला सवय असल्यास, त्यात थोडे घी आणि मिरपूड किंवा हळद मिसळून प्यायल्यास निद्रानाश दूर होतो आणि मनाला खोल शांती मिळते.

चरक संहितेनुसार, "गोदुग्ध हे सर्व धातूंचे वर्धन करणारे आणि आयुष्य वाढवणारे आहे." हे फक्त एक पेय नसून, शरीरातील ताप आणि तणाव कमी करण्यासाठी एक नैसर्गिक औषध आहे.

गायचे दूध (गोदुग्ध) चे आयुर्वेदिक गुणधर्म (रस, गुण, वीर्य आणि विपाक) काय आहेत?

गायचे दूध (गोदुग्ध) कसे काम करते हे समजून घेण्यासाठी त्याचे पाच मुख्य गुणधर्म जाणून घेणे आवश्यक आहे. या गुणधर्मांमुळेच हे शरीरातील उष्णता आणि सूज कमी करते. याचे रस मधुर असल्याने आणि वीर्य शीत असल्याने ते पित्त दोषावर प्रभावी ठरते.

सुश्रुत संहितेनुसार, "गोदुग्ध हे वृद्धी आणि दीर्घायुष्यासाठी सर्वात उत्तम आहे." हे दूध पचताना जड वाटले तरी ते शरीरात खोलवर पोहोचते आणि ऊतींना पोषण देते.

कोणांनी गायचे दूध (गोदुग्ध) प्यावे आणि कोणांनी टाळावे?

ज्यांना वात आणि पित्त दोषाचा त्रास आहे, ज्यांची त्वचा कोरडी आहे किंवा ज्यांना निद्रानाश होतो, त्यांच्यासाठी गायचे दूध उत्तम आहे. विशेषतः वृद्ध लोकांसाठी हे अत्यंत फायदेशीर आहे. मात्र, ज्यांचे कफ दोष जास्त आहेत, ज्यांना अतिशय जास्त वजन वाढत आहे किंवा ज्यांना पाचनाचा त्रास (अग्नि मंद) आहे, अशा लोकांनी दूध प्यायला सावधगिरी बाळगावी. अशा वेळी दूध उकळून त्यात थोडे कडुलिंब किंवा हळद टाकून प्यावे.

दूध प्यायताना कोणती काळजी घेणे आवश्यक आहे?

गायचे दूध (गोदुग्ध) नेहमी उकळून आणि थोडे थंड झाल्यावर प्यावे. कच्चे दूध पचण्यास जड असते. रात्री झोपण्यापूर्वी दूध प्यायल्यास नींद चांगली येते. दूध प्यायताना त्यात साखर टाकू नये, कारण साखर आणि दूध एकत्र पचत नाहीत. त्याऐवजी तुळशीची पाने, वेलची किंवा हळद टाकून प्यावे.