अमृतप्राश घृत: वृद्धत्त्व रोखणारे आणि बलवर्धक आयुर्वेदिक औषध

अमृतप्राश घृत म्हणजे काय आणि त्याचे मुख्य फायदे काय?

अमृतप्राश घृत हे एक पोषक तूप आहे जे शरीराला नवीन ऊर्जा देते, वृद्धत्त्व लवकर येऊ देत नाही आणि शारीरिक क्षमता वाढवते. सोप्या भाषेत सांगायचे तर, हे तूप शरीरातील 'वात' आणि 'पित्त' दोष शांत करते आणि ऊतींना (Tissues) पोषण देते.

आपल्याकडे 'तूप' म्हटले की डोळ्यासमोर येते ते म्हणजे दुधावर साचलेली साय आणि तिचे बनवलेले सुवासिक तूप. अमृतप्राश घृत हे नेमके तसेच, पण त्यात जुन्या काळपासून ओळखल्या जाणाऱ्या काही विशिष्ट वनस्पती मिसळून हे तूप पचवण्यायोग्य (Digestible) बनवले आहे. चरक संहिता आणि भावप्रकाश निघंटू यांसारख्या जुन्या ग्रंथांमध्ये याला 'रसायन' म्हटले आहे, म्हणजेच असे औषध जे शरीराची झीज होऊ देत नाही.

या तुपाचा चव गोड (Madhura) असते, जी फक्त जीभेला चांगली वाटते असे नाही, तर ती थेट मेंदूला शांती देते आणि शरीराचे मांस आणि रक्त वाढवते. आयुर्वेदात प्रत्येक चवेचा परिणाम वेगळा असतो आणि गोड चव ही बांधकामासाठी (Building up) असते.

अमृतप्राश घृत चे आयुर्वेदिक गुणधर्म (द्रव्यगुण)

कोणत्याही वनस्पतीचा किंवा औषधाचा आपल्या शरीरावर कसा परिणाम होतो, हे ठरवण्यासाठी आयुर्वेदात काही मूलभूत गोष्टी पाहिल्या जातात. अमृतप्राश घृत चे हे गुणधर्म समजून घेतले की तुम्हाला कळेल की हे तुपाचे औषध तुमच्या शरीराला कसे जडते.

सुत्राप्रमाणे, अमृतप्राश घृत हे 'वात' आणि 'पित्त' या दोन्ही दोषांसाठी उत्तम आहे. मात्र, ज्यांना कफाचा त्रास आहे किंवा सर्दी-खोकला जास्त होतो, त्यांनी हे तूप डॉक्टरांच्या सल्ल्यानेच घ्यावे, कारण ते जास्त तेलकट असल्याने कफ वाढू शकतो.

अमृतप्राश घृत कसे आणि किती प्रमाणात घ्यावे?

घरी बनवलेल्या तुपाप्रमाणेच हे औषधी तूप देखील योग्य प्रमाणात घेतल्यास फायदेशीर ठरते. साधारणपणे सकाळी नाश्त्यापूर्वी किंवा रात्री झोपताना कोमट दुधासोबत अर्धा ते एक चमचा घेणे योग्य असते.

जर तुम्हाला तोंडाने घेणे कठीण वाटत असेल, तर तुम्ही ते कोमट पाण्यात मिसळून देखील घेऊ शकता. लहान मुलांना किंवा वृद्धांना हे तूप पचवणे सोपे जावे म्हणजे ते काळजीपूर्वक तयार केलेले असते. सुरुवातीला अगदी लहान चमचा (अर्धा चमचा) घेऊन सुरुवात करा आणि शरीर कसा प्रतिसाद देते ते पहा.