अधिककी (तूर डाळ): पचण्यास हलकी, कफ आणि पित्त शांत करणारी आयुर्वेदिक डाळ

अधिककी म्हणजे काय आणि त्याचे आयुर्वेदिक महत्त्व काय आहे?

अधिककी म्हणजे सामान्य भाषेत तूर डाळ. ही डाळ पचण्यास खूप हलकी असते आणि कफ व पित्त दोष कमी करण्यास मदत करते. आयुर्वेदात अधिककीला शीत वीर्य (थंड स्वरूप) असलेली औषधीय डाळ मानले जाते.

चरक संहिता आणि भावप्रकाश निघंटू या प्राचीन ग्रंथांत अधिककीला 'लेखन' आणि 'ग्राही' गुणाने युक्त म्हणून वर्णन केले आहे. म्हणजेच, ही शरीरातील अतिरिक्त ओलावा शोषून घेते आणि आतड्यांची कार्यक्षमता सुधारते.

अधिककीचा रस (स्वाद) प्रामुख्याने मधुर (स्वादिष्ट) आणि कषाय (आंवरणारे) असतो. मधुर रस शरीराला पोषण देतो आणि कषाय रस घाव भरण्यास आणि रक्त थांबवण्यास मदत करतो. मात्र, जास्त प्रमाणात खाल्ल्यास वात दोष वाढू शकतो, त्यामुळे मोजमापात सेवन करणे गरजेचे आहे.

अधिककीचे आयुर्वेदिक गुणधर्म आणि शरीरावर होणारा परिणाम

अधिककीचे शरीरावर होणारे परिणाम समजून घेण्यासाठी आयुर्वेदातील 'द्रव्यगुण' शास्त्राचा आधार घेतला पाहिजे. ही डाळ शरीरात कशी काम करते, हे खालील गुणधर्म स्पष्ट करतात:

अधिककीचे आरोग्यासाठी मुख्य फायदे काय आहेत?

अधिककीमुळे शरीरातील अतिरिक्त ओलावा कमी होतो आणि पचनसंस्था मजबूत होते. ही डाळ मुख्यत्वे कफ आणि पित्त दोष कमी करण्यासाठी वापरली जाते. तसेच, जखमा लवकर बऱ्या करण्यासाठी आणि रक्तस्त्राव थांबवण्यासाठीही याचा उपयोग होतो.

अधिककीमध्ये असलेले 'कषाय' गुण रक्तवाहिन्यांना आकुंचन पावण्यास मदत करतात. यामुळे रक्तस्त्राव थांबतो आणि जखमांचे बरे होणे जलद होते. चरक संहितेनुसार, अधिककीचे नियमित सेवन केल्यास शरीराला हलकेपणा मिळतो आणि थकवा कमी होतो.

"अधिककीचे शीत वीर्य आणि कषाय रस शरीरातील पित्त आणि कफ दोषांचे संतुलन साधण्यासाठी नैसर्गिक औषध आहे."

अधिककीचे सेवन कसे करावे?

अधिककीचा मुख्य वापर तूर डाळच्या स्वरूपात केला जातो. ही डाळ भात, साखळी किंवा कढीच्या रूपात खाल्ल्यास ती सहज पचते. पित्त प्रकृतीच्या लोकांसाठी ही डाळ खूप फायदेशीर ठरते कारण ती शरीरातून उष्णता बाहेर काढते.

जास्त वात असलेल्या लोकांनी याचा वापर मोजमापात करावा. जर वात वाढत असेल, तर तूप किंवा हिंगासह तूर डाळ शिजवून खाल्ल्यास वात दोष कमी होतो. आयुर्वेदिक चिकित्सकांच्या सल्ल्यानुसार, आरोग्य समस्यांसाठी याचे चूर्ण किंवा काढा देखील वापरला जातो.