ಪುನರ್ನವಾಸವ: ಊದಿಕೊಳ್ಳುವಿಕೆ, ಮೂತ್ರಪಿಂಡ ಮತ್ತು ಲಿವರ್ ಆರೋಗ್ಯಕ್ಕೆ ಅದ್ಭುತ ಔಷಧ

ಪುನರ್ನವಾಸವ ಎಂದರೇನು ಮತ್ತು ಇದು ಹೇಗೆ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ?

ಪುನರ್ನವಾಸವ (Punarnavasava) ಎಂಬುದು ಪ್ರಾಥಮಿಕವಾಗಿ ಪುನರ್ನವ ಸಸ್ಯದ (Boerhavia diffusa - ನೆಲಗುಳ್ಳ) ಬೇರಿನಿಂದ ತಯಾರಿಸಲಾದ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಆಯುರ್ವೇದೀಯ ಹುದುಗಿಸಿದ ಪಾನೀಯವಾಗಿದೆ. ಇದು ದೇಹದ ಊತವನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಲು, ಮೂತ್ರಪಿಂಡದ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸಲು ಮತ್ತು ಪಿತ್ತದ (ಲಿವರ್) ಶಾಖವನ್ನು ಶಮನಗೊಳಿಸಲು ವಿಶೇಷವಾಗಿ ರಚಿಸಲಾಗಿದೆ. ಸಾಮಾನ್ಯ ಗಿಡಮೂಲಿಕೆಯ ಕಷಾಯಕ್ಕಿಂತ ಭಿನ್ನವಾಗಿ, ಈ ದ್ರವ ಔಷಧವು ಬೆಲ್ಲ ಮತ್ತು ಮಸಾಲೆಗಳೊಂದಿಗೆ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಹುದುಗುವಿಕೆಗೆ (fermentation) ಒಳಗಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯು ಸ್ವಯಂ-ಉತ್ಪಾದಿತ ಮದ್ಯಸಾರವನ್ನು (alcohol) ಸೃಷ್ಟಿಸುತ್ತದೆ, ಇದು ವಾಹಕವಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಿ ಗಿಡಮೂಲಿಕೆಯ ಸಕ್ರಿಯ ಘಟಕಗಳನ್ನು ದೇಹದ ಅಂಗಾಂಶಗಳ ಆಳಕ್ಕೆ ತಲುಪಿಸುತ್ತದೆ. 'ಅಷ್ಟಾಂಗ ಹೃದಯಂ' ನಂತಹ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಗ್ರಂಥಗಳಲ್ಲಿ, ಈ ಔಷಧವು ದೇಹವನ್ನು "ಪುನರುಜ್ಜೀವನಗೊಳಿಸುವ" ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ ಎಂದು ಹೊಗಳಲಾಗಿದೆ. ಸಂಸ್ಕೃತದಲ್ಲಿ 'ಪುನರ್ನವ' ಎಂದರೆ "ಮತ್ತೆ ಮತ್ತೆ ನವೀಕರಿಸುವುದು" ಎಂದರ್ಥ. ಈ ದ್ರವವು ವಿಶಿಷ್ಟವಾದ, ಸ್ವಲ್ಪ ಹುಳಿ ಮತ್ತು ಕಟುವಾದ ವಾಸನೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ರುಚಿಯಲ್ಲಿ ಕಹಿ, ಕಷಾಯ ಮತ್ತು ಸಿಹಿ (ಹುದುಗುವಿಕೆಯಿಂದ ಬರುವ) ಮಿಶ್ರಣವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ನೀವು ಸಣ್ಣ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಸೇವಿಸಿದಾಗ, ಜೀರ್ಣಕ್ರಿಯೆಯ ನಾಳದಾದ್ಯಂತ ಒಂದು ಮೃದುವಾದ ಬೆಚ್ಚಗಿನ ಅನುಭವವಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಬೆಚ್ಚಗಿನತನವು 'ಅಗ್ನಿ'ಯನ್ನು (ಜೀರ್ಣಾಗ್ನಿ) ಪ್ರಜ್ವಲಿಸಲು ಮತ್ತು ಅತಿಯಾದ ನೀರಿನ ಶೇಖರಣೆಯನ್ನು ಹೊರಹಾಕಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಕೇರಳದ ಅಜ್ಜಿಯರು ಹೇಳುವಂತೆ, ಬೆಳಿಗ್ಗೆ ಬಿಸಿ ನೀರಿನೊಂದಿಗೆ ಈ ಔಷಧದ ಒಂದು ಚಮಚ ಸೇವಿಸುವುದು ಮಂದವಾಗಿರುವ ಲಿವರ್ ಅನ್ನು ಎಚ್ಚರಿಸಲು ಮತ್ತು ರಾತ್ರಿಯ ನಿದ್ರೆಯ ನಂತರ ಕಣ್ಣುಗಳ ಸುತ್ತಲಿನ ಊತವನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಲು ಉತ್ತಮ ಮಾರ್ಗವಾಗಿದೆ.

ಪುನರ್ನವಾಸವದ ಪ್ರಮುಖ ಆಯುರ್ವೇದೀಯ ಗುಣಲಕ್ಷಣಗಳು ಯಾವುವು?

ಪುನರ್ನವಾಸವದ ಚಿಕಿತ್ಸಾತ್ಮಕ ಶಕ್ತಿಯು ಅದರ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ರುಚಿ, ವೀರ್ಯ ಮತ್ತು ವಿಪಾಕದ (ಜೀರ್ಣಕ್ರಿಯೆಯ ನಂತರದ ಪರಿಣಾಮ) ಸಂಯೋಜನೆಯಿಂದ ಬರುತ್ತದೆ. ಇದು ದೇಹದಲ್ಲಿ ದ್ರವ ಶೇಖರಣೆಯನ್ನು ಗುರಿಯಾಗಿಟ್ಟುಕೊಂಡು ಒಣಗಿಸುವ ಮತ್ತು ಭೇದಿಸುವ ಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆ. ಇದು ದ್ರವ ರೂಪದಲ್ಲಿದ್ದರೂ, ಇದರ ಔಷಧೀಯ ಸ್ವಭಾವವು "ಲಘು" (ಹಗುರ) ಮತ್ತು "ತೀಕ್ಷ್ಣ" (ಚೂಪಾದ) ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇದು ದೇಹದ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ನಾಳಗಳ ಮೂಲಕ ವೇಗವಾಗಿ ಚಲಿಸಿ, ಯಾವುದೇ ಭಾರವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡದೆ ಅಡಚಣೆಗಳನ್ನು ತೆರವುಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ಗುಣಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಸೌಮ್ಯದಿಂದ ಹಿಡಿದು ಗಂಭೀರ ಮೂತ್ರಪಿಂಡದ ಸಮಸ್ಯೆಗಳವರೆಗಿನ ರೋಗಗಳಿಗೆ ಸರಿಯಾದ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ನಿರ್ಧರಿಸಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಈ ಮೂಲಿಕೆಯು ನಿಮ್ಮ ದೇಹದೊಂದಿಗೆ ಹೇಗೆ ಪರಸ್ಪರ ಕ್ರಿಯೆ ನಡೆಸುತ್ತದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ವಿವರಿಸುವ ಸಂಪೂರ್ಣ ಔಷಧೀಯ ಪ್ರೊಫೈಲ್ ಇಲ್ಲಿದೆ:

ಪುನರ್ನವಾಸವವು ಯಾವ ದೋಷಗಳನ್ನು ಸಮತೋಲನಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಯಾವುದನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತದೆ?

ಪುನರ್ನವಾಸವವು ಕಫ ಮತ್ತು ಪಿತ್ತ ದೋಷಗಳನ್ನು ಶಮನಗೊಳಿಸಲು ಅತ್ಯಂತ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗಿದೆ. ಇದರ ಬಿಸಿ, ಒಣಗಿಸುವ ಮತ್ತು ತೀಕ್ಷ್ಣವಾದ ಗುಣಗಳು ಕಫದ ತಂಪು, ಭಾರ ಮತ್ತು ತೇವಾಂಶದ ಸ್ವಭಾವವನ್ನು ಮತ್ತು ಪಿತ್ತದ ಬಿಸಿ ಮತ್ತು ಉರಿಯೂತದ ಸ್ವಭಾವವನ್ನು ಎದುರಿಸುತ್ತವೆ. ಊತ (Edema), ಉರಿಯೂತದ ಚರ್ಮದ ಸಮಸ್ಯೆಗಳು ಅಥವಾ ಲಿವರ್ ನಿರ್ಬಂಧದಿಂದ ಬಳಲುತ್ತಿರುವವರಿಗೆ ಇದು ಆದರ್ಶ ಆಯ್ಕೆಯಾಗಿದೆ. ಆದರೆ, ಇದರ ಬಿಸಿ ಮತ್ತು ಒಣಗಿಸುವ ಸ್ವಭಾವವು ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ಸರಿಯಾದ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನವಿಲ್ಲದೆ ಸೇವಿಸಿದರೆ ವಾತ ದೋಷವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಬಹುದು. ಪ್ರಬಲ ವಾತ ಪ್ರಕೃತಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವವರು, ಅಥವಾ ಒಣಗುವಿಕೆ, ಆತಂಕ, ಮಲಬದ್ಧತೆ ಅಥವಾ ಒಣಗುವಿಕೆಯಿಂದ ಉಂಟಾಗುವ ಕೀಲು ನೋವಿನಿಂದ ಬಳಲುತ್ತಿರುವವರು ಎಚ್ಚರಿಕೆಯಿಂದ ಬಳಸಬೇಕು. ಈ ಮೂಲಿಕೆಯು "ತೀಕ್ಷ್ಣ" ಮತ್ತು "ಲಘು" ಆಗಿರುವುದರಿಂದ, ಹೆಚ್ಚು ಸೇವನೆಯು ದೇಹದ ನೈಸರ್ಗಿಕ ತೇವಾಂಶವನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಿ, ಅನಿಲ, ಹೊಟ್ಟೆ ಉಬ್ಬರ ಅಥವಾ ಅಸ್ವಸ್ಥತೆಯನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡಬಹುದು. ಸಮತೋಲಿತ ವಿಧಾನವೆಂದರೆ, ಒಣಗುವಿಕೆಯನ್ನು ತಡೆಯಲು ಈ ಔಷಧವನ್ನು ಬಿಸಿ ಹಾಲು ಅಥವಾ ತುಪ್ಪದೊಂದಿಗೆ ಬೆರೆಸಿಕೊಳ್ಳುವುದು. ಇದರಿಂದ ವಾತವು ನೆಲದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಯೂರುವಂತೆ ಮಾಡುತ್ತಾ, ಕಫ ಮತ್ತು ಪಿತ್ತವನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಬಹುದು.

ದೈನಂದಿನ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಜನರು ಪುನರ್ನವಾಸವವನ್ನು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾಗಿ ಹೇಗೆ ಬಳಸುತ್ತಾರೆ?

ಪುನರ್ನವಾಸವದ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಬಳಕೆಯು ಅದರ ಮೂತ್ರವರ್ಧಕ ಪರಿಣಾಮವನ್ನು ಗರಿಷ್ಠಗೊಳಿಸಲು ಮತ್ತು ಹೊಟ್ಟೆಯ ಪೊರೆಯನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಲು ಸಮಯ ಮತ್ತು ದ್ರವೀಕರಣದ ಮೇಲೆ ಕೇಂದ್ರೀಕೃತವಾಗಿದೆ. ಅತ್ಯಂತ ಸಾಮಾನ್ಯ ವಿಧಾನವೆಂದರೆ, 15 ರಿಂದ 30 ಮಿಲಿ ಔಷಧವನ್ನು ಸಮ ಪ್ರಮಾಣದ ಬಿಸಿ ನೀರಿನೊಂದಿಗೆ ಬೆರೆಸಿ, ದಿನಕ್ಕೆ ಎರಡು ಬಾರಿ ಊಟದ ನಂತರ ಸೇವಿಸುವುದು. ಈ ಸಮಯವು ಹುದುಗುವಿಕೆಯ ಆಮ್ಲಗಳು ಖಾಲಿ ಹೊಟ್ಟೆಯನ್ನು ಕೆರಳಿಸದಂತೆ ತಡೆಯುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ದೇಹವು ಆಹಾರ ಮತ್ತು ದ್ರವಗಳನ್ನು ಸಂಸ್ಕರಿಸುವಾಗ ಮೂತ್ರವರ್ಧಕ ಕ್ರಿಯೆ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಲು ಅನುವು ಮಾಡಿಕೊಡುತ್ತದೆ. ಊತ ಅಥವಾ ಮೂತ್ರಪಿಂಡದ ಕಲ್ಲುಗಳಂತಹ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಸಮಸ್ಯೆಗಳಿಗೆ, ವೈದ್ಯರು ಬೆಳಿಗ್ಗೆ ಮತ್ತು ಸಂಜೆಯ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಸೇವಿಸಲು ಸಲಹೆ ನೀಡುತ್ತಾರೆ. ಗ್ರಾಮೀಣ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ, ಇದರ ಬಿಸಿ ಶಕ್ತಿ ಮತ್ತು ಹೀರಿಕೊಳ್ಳುವಿಕೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಲು ಶುಂಠಿ ಪುಡಿ ಅಥವಾ ಕಾಳುಮೆಣಸನ್ನು ಸೇರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಕೆಲವು ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಉರಿಯೂತದ ಕೀಲುಗಳಿಗೆ ಹೊರಗಿನಿಂದ ತೊಳೆಯಲು ಬಳಸಿದರೂ, ಒಳಗೆ ಸೇವಿಸುವುದು ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಚಲಿತವಿದೆ. ಇದು ಹುದುಗಿಸಿದ ಉತ್ಪನ್ನವಾಗಿರುವುದರಿಂದ, ತಂಪಾದ ಮತ್ತು ಒಣ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಸಂಗ್ರಹಿಸಬೇಕು ಮತ್ತು ಬಳಸುವ ಮೊದಲು ಮೃದುವಾಗಿ ಅಲುಗಾಡಿಸಬೇಕು.

ಸಾಮಾನ್ಯ ಪಾರ್ಶ್ವ ಪರಿಣಾಮಗಳು ಮತ್ತು ಎಚ್ಚರಿಕೆಗಳು ಯಾವುವು?

ಪುನರ್ನವಾಸವದ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಪಾರ್ಶ್ವ ಪರಿಣಾಮವೆಂದರೆ ವಾತ ದೋಷದ ಹೆಚ್ಚಳ. ಪ್ರಮಾಣವು ಹೆಚ್ಚಾದರೆ ಅಥವಾ ದೀರ್ಘಕಾಲ ಬಳಸಿದರೆ ಅತಿಯಾದ ಒಣಗುವಿಕೆ, ಮಲಬದ್ಧತೆ ಅಥವಾ ಕೀಲುಗಳ ಗಡಸುತನ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳಬಹುದು. ಇದು ಬಿಸಿ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವುದರಿಂದ, ಈಗಾಗಲೇ ದೇಹದಲ್ಲಿ ಉಷ್ಣ ಹೆಚ್ಚಿರುವವರು ಸೇವಿಸಿದರೆ ಪಿತ್ತವು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಚರ್ಮದ ದದ್ದುಗಳು ಅಥವಾ ಆಮ್ಲೀಯತೆ ಉಂಟಾಗಬಹುದು. ಗರ್ಭಿಣಿಯರು ಮತ್ತು ತೀವ್ರ ಮೂತ್ರಪಿಂಡದ ವೈಫಲ್ಯವಿರುವವರು ವೈದ್ಯರ ಸಲಹೆಯಿಲ್ಲದೆ ಇದನ್ನು ತಪ್ಪಿಸಬೇಕು. ಇದು ಮದ್ಯಸಾರವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವುದರಿಂದ, ಮದ್ಯಪಾನ ತ್ಯಜಿಸಿದವರು ಎಚ್ಚರ ವಹಿಸಬೇಕು. ಇದು ತೀವ್ರ ಮೂತ್ರಪಿಂಡದ ವೈಫಲ್ಯ ಅಥವಾ ಹೃದಯ ಸಂಬಂಧಿತ ಊತಕ್ಕೆ ತಕ್ಷಣದ ಆಧುನಿಕ ಚಿಕಿತ್ಸೆಗೆ ಪರ್ಯಾಯವಲ್ಲ.

ಪುನರ್ನವಾಸವ ಬಗ್ಗೆ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕೇಳಲಾಗುವ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು

ಪುನರ್ನವಾಸವ ಮೂತ್ರಪಿಂಡದ ಕಾಯಿಲೆಯನ್ನು ಗುಣಪಡಿಸಬಲ್ಲದೇ?

ಇದು ಮೂತ್ರಪಿಂಡದ ಕಾರ್ಯಚಟುವಟಿಕೆಯ ಲಕ್ಷಣಗಳಾದ ದ್ರವ ಶೇಖರಣೆ ಮತ್ತು ಸೌಮ್ಯ ಉರಿಯೂತವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಲು ಸಹಾಯಕ ಚಿಕಿತ್ೆಯಾಗಿದೆ. ಆದರೆ, ಉನ್ನತ ಹಂತದ ಮೂತ್ರಪಿಂಡದ ಕಾಯಿಲೆಗೆ ಇದು ಏಕೈಕ ಪರಿಹಾರವಲ್ಲ. ಆಹಾರಕ್ರಮ ಮತ್ತು ಇತರ ಮೂಲಿಕೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಸೇರಿಸಿದಾಗ ಮಾತ್ರ ಇದು ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗಿರುತ್ತದೆ.

ಫಲಿತಾಂಶಗಳನ್ನು ನೋಡಲು ಎಷ್ಟು ಸಮಯ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ?

ಹೆಚ್ಚಿನ ಜನರು 1 ರಿಂದ 2 ವಾರಗಳಲ್ಲಿ ಊತದಲ್ಲಿ ಕಡಿಮೆಯನ್ನು ಗಮನಿಸುತ್ತಾರೆ. ಆದರೆ, ಆಳವಾದ ವಿಷಶುದ್ಧೀಕರಣ ಮತ್ತು ಲಿವರ್ ಬೆಂಬಲಕ್ಕೆ 4 ರಿಂದ 8 ವಾರಗಳು ಬೇಕಾಗಬಹುದು. ಇದು ವ್ಯಕ್ತಿಯ ದೇಹ ಪ್ರಕೃತಿ ಮತ್ತು ರೋಗದ ತೀವ್ರತೆಯ ಮೇಲೆ ಅವಲಂಬಿತವಾಗಿದೆ.

ದೈನಂದಿನ ಬಳಕೆಗೆ ಇದು ಸುರಕ್ಷಿತವೇ?

ಶಿಫಾರಸು ಮಾಡಲಾದ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ 3 ತಿಂಗಳವರೆಗೆ ಬಳಸಲು ಸುರಕ್ಷಿತವಾಗಿದೆ. ಆದರೆ, ದೀರ್ಘಕಾಲೀನ ಬಳಕೆಯು ವಾತವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸದಂತೆ ನಡುವೆ ವಿರಾಮ ನೀಡುವುದು ಉತ್ತಮ. ನಿರಂತರ ಬಳಕೆಯು ದೇಹದ ತೇವಾಂಶವನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಬಹುದು.

ಪುನರ್ನವಾಸವದಲ್ಲಿ ಮದ್ಯಸಾರವಿದೆಯೇ?

ಹೌದು, ನೈಸರ್ಗಿಕ ಹುದುಗುವಿಕೆಯ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲಿ ಉತ್ಪತ್ತಿಯಾಗುವ ಸ್ವಯಂ-ಉತ್ಪಾದಿತ ಮದ್ಯಸಾರವನ್ನು ಇದು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ. ಇದು ಸಂರಕ್ಷಕವಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಔಷಧೀಯ ಗುಣಗಳ ಹೀರಿಕೊಳ್ಳುವಿಕೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತದೆ.

ಇತರ ಔಷಧಿಗಳೊಂದಿಗೆ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಬಹುದೇ?

ಇದು ಪ್ರಬಲ ಮೂತ್ರವರ್ಧಕವಾಗಿರುವುದರಿಂದ, ರಕ್ತದೊತ್ತಡ, ಮೂತ್ರವರ್ಧಕ ಮತ್ತು ಸಕ್ಕರೆ ಕಾಯಿಲೆಯ ಔಷಧಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಪರಸ್ಪರ ಕ್ರಿಯೆ ನಡೆಸಬಹುದು. ಯಾವುದೇ ಔಷಧಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಸೇರಿಸುವ ಮೊದಲು ವೈದ್ಯರನ್ನು ಸಂಪರ್ಕಿಸುವುದು ಅತ್ಯಗತ್ಯ.

ತ್ಯಾಜ್ಯ: ಈ ಲೇಖನವು ಕೇವಲ ಮಾಹಿತಿಗಾಗಿ ಮಾತ್ರವಾಗಿದ್ದು, ವೈದ್ಯಕೀಯ ಸಲಹೆಯಲ್ಲ. ಆಯುರ್ವೇದ ಚಿಕಿತ್ಸೆಗಳು ಅರ್ಹ ವೈದ್ಯರಿಂದ ವೈಯಕ್ತೀಕರಿಸಲ್ಪಡಬೇಕು. ಗರ್ಭಿಣಿಯರು, ಹಾಲುಣಿಸುವ ತಾಯಂದಿರು ಅಥವಾ ಔಷಧಿ ಸೇವಿಸುತ್ತಿರುವವರು ವೈದ್ಯರ ಸಲಹೆ ಪಡೆಯಬೇಕು.