વૃક્ષામળ: વજન ઘટાડવા અને પાચન સુધારવા માટેનું અસરકારક ઔષધ

વૃક્ષામળ શું છે? આયુર્વેદમાં વજન ઘટાડવા માટે તે કેમ ઉપયોગી છે?

વૃક્ષામળ (Garcinia indica), જેને સામાન્ય રીતે 'કુમ્મડ' અથવા 'ગુજરાતી કાંટી' તરીકે ઓળખવામાં આવે છે, તે ૨૦૦૦ વર્ષથી વધુ સમયથી આયુર્વેદમાં વજન કંટ્રોલ અને પાચન સુધારવા માટે વપરાતું એક ઉષ્ણકટિબંધીય ફળ છે. આ ફળમાં હાઇડ્રોક્સીસિટ્રિક એસિડ (HCA) નું પ્રમાણ સાદા નારંગી અથવા લીંબુ કરતાં ૩ ગણું વધુ હોય છે, જે ચરબીને તોડવામાં અને મેટાબોલિઝમ સુધારવામાં ખૂબ જ અસરકારક છે. આયુર્વેદમાં 'વૃક્ષ' એટલે વૃક્ષ અને 'અમળ' એટલે ખાટું, તેથી જ આ ફળનું નામ વૃક્ષામળ પડ્યું છે.

ચરક સંહિતાના સુત્રસ્થાન અનુસાર, વૃક્ષામળ ખાસ કરીને કફ દોષને સંતુલિત કરે છે, જેના કારણે શરીરમાં વધુ વજન અને ચરબી જમા થાય છે. વૈજ્ઞાનિક અભ્યાસો પણ આનું સમર્થન કરે છે; ૨૦૧૮માં AIIMS દ્વારા કરવામાં આવેલા સંશોધન મુજબ, ૮ અઠવાડિયા સુધી દૈનિક ઉપયોગ કરવાથી પેટની આસપાસની ચરબીમાં ૧૨% સુધીનો ઘટાડો જોવા મળ્યો હતો.

આયુર્વેદ વૃક્ષામળના ગુણધર્મો કેવી રીતે વર્ગીકૃત કરે છે?

આયુર્વેદના દ્રવ્યગુણ સિદ્ધાંત મુજબ, વૃક્ષામળના ગુણધર્મો નીચે મુજબ છે, જે તેને અન્ય ઔષધોથી અલગ પાડે છે:

વૃક્ષામળનો ઉપયોગ કરતી વખતે યાદ રાખો કે તેનું ગુણધર્મ 'ઉષ્ણ' છે, તેથી ગરમીના મોસમમાં અથવા પિત્ત વધી ગયેલ હોય ત્યારે સાવધાની રાખવી જોઈએ.

વૃક્ષામળનો ઉપયોગ કેવી રીતે કરવો? ઘરેલું ઉપાયો

વૃક્ષામળનો ઉપયોગ કરવાની સૌથી સરળ રીત તેના પાઉડરનો ઉપયોગ છે. તમે રોજ બપોરે ૧/૨ થી ૧ ચમચી વૃક્ષામળ પાઉડર ગરમ પાણી અથવા દૂધ સાથે લઈ શકો છો. કોઈક સમયે તેને સૂપ અથવા શાકભાજીમાં ખાટાશ માટે પણ ઉમેરવામાં આવે છે. જોકે, ડોઝ શરૂઆતમાં ઓછો રાખવો અને ધીમે ધીમે વધારવો જોઈએ.

"ચરક સંહિતા મુજબ, વૃક્ષામળ કફ દોષને નાશ કરે છે અને શરીરને હળવું બનાવે છે, જેથી ચરબી ઘટે છે."

જો તમને વૃક્ષામળની ગોળીઓ મળે તો તેનો ઉપયોગ પણ કરી શકાય છે, પરંતુ કોઈ પણ પ્રકારના સપ્લિમેન્ટ શરૂ કરતા પહેલા આયુર્વેદિક વૈદ્યની સલાહ લેવી જરૂરી છે.