વિદાર્યાદિ ઘૃત: શરીરને પોષણ આપતું અને તાકાત વધારતું આયુર્વેદિક ઔષધ

વિદાર્યાદિ ઘૃત શું છે?

વિદાર્યાદિ ઘૃત એ વિદારી (ભૂઈકોળું) મુખ્ય ઘટક ધરાવતું પોષક ઔષધીય ઘી છે, જે શરીર કૃશ થઈ ગયેલા લોકો, નબળાઈ અનુભવતા લોકો અને સામાન્ય શારીરિક પુષ્ટિ માટે ઉપયોગી છે.

આયુર્વેદિક દ્રવ્યગુણ શાસ્ત્ર મુજબ, વિદાર્યાદિ ઘૃતની અસર શીત (ઠંડી) હોય છે અને તેનો સ્વાદ મધુર (મીઠો) છે. તે મુખ્યત્વે વાયુ અને પિત્ત દોષને શાંત કરે છે, પરંતુ અધિક માત્રામાં સેવન કરવાથી કફ વધી શકે છે. ચરક સંહિતા અને ભાવપ્રકાશ નિઘંટુ જેવા પ્રાચીન ગ્રંથોમાં વિદાર્યાદિ ઘૃતને એક મહત્વપૂર્ણ 'બૃંહણીય' (શરીર પુષ્ટ કરનાર) દ્રવ્ય તરીકે વર્ણવ્યું છે.

વિદાર્યાદિ ઘૃતનો મધુર રસ માત્ર જીભ પરનો મીઠાશનો અનુભવ નથી, પરંતુ તે શરીરના ઊતકોનું પોષણ કરે, માંસપેશીઓ બનાવે અને મનને શાંત કરે છે. આયુર્વેદમાં દરેક સ્વાદની અસર ચોક્કસ અંગો અને દોષો પર થાય છે, જે આ ઘૃતને નબળાઈ દૂર કરવા માટે અસરકારક બનાવે છે.

વિદાર્યાદિ ઘૃતના મુખ્ય ફાયદા શું છે?

વિદાર્યાદિ ઘૃતના મુખ્ય ફાયદામાં શરીરની ક્ષીણતા દૂર કરવી, વજન વધારવું અને થાક દૂર કરવો સમાવિષ્ટ છે. આ ઘૃત ખાસ કરીને તે લોકો માટે ઉપયોગી છે જેઓ લાંબી બીમારી બાદ અથવા વધુ પડતા શારીરિક શ્રમ બાદ નબળાઈ અનુભવે છે.

આ ઘૃતનું નિયમિત સેવન કરવાથી શરીરના સાતેય ધાતુઓ (રસ, રક્ત, માંસ, મેદ, અસ્થિ, મજ્જા, શુક્ર) નું પોષણ થાય છે. આ એક સ્વતંત્ર હકીકત છે કે વિદાર્યાદિ ઘૃતમાં રહેલા ઘી અને વિદારીનું સંયોજન 'ઓજસ' (શરીરની સૂક્ષ્મ પ્રતિરક્ષા શક્તિ) વધારવામાં મદદ કરે છે.

વિદાર્યાદિ ઘૃતનો ઉપયોગ ક્યારે કરવો?

જો તમને શારીરિક થાક, હાડપિંજરું દેખાવું, અથવા પાચનશક્તિ નબળી હોવા છતાં પોષણ ન મળવાની ફરિયાદ હોય, તો વિદાર્યાદિ ઘૃત ઉપયોગી થઈ શકે છે. ગર્ભાવસ્થા બાદ માતાઓને તાકાત મેળવવા માટે અને વૃદ્ધાવસ્થામાં શરીરને સહારો મળે તે માટે પણ આયુર્વેદિક ચિકિત્સકો આની ભલામણ કરે છે.

વિદાર્યાદિ ઘૃતના આયુર્વેદિક ગુણધર્મો

આયુર્વેદમાં દરેક ઔષધિને પાંચ મૂળભૂત ગુણો દ્વારા વર્ગીકૃત કરવામાં આવે છે, જે નક્કી કરે છે કે તે શરીર પર કેવી અસર કરશે. વિદાર્યાદિ ઘૃતના આ ગુણોને સમજવાથી તમે તેનો સુરક્ષિત અને અસરકારક ઉપયોગ કરી શકશો:

વિદાર્યાદિ ઘૃત કેવી રીતે લેવું?

વિદાર્યાદિ ઘૃત સામાન્ય રીતે ગરમ દૂધ અથવા ગરમ પાણી સાથે ૩ થી ૬ ગ્રામ (અંદાજે અડધોથી એક ચમચો) માત્રામાં લેવામાં આવે છે. તેને ભોજન પહેલાં અથવા ચિકિત્સકની સલાહ મુજબ રાત્રે સૂતી વખતે લઈ શકાય છે.

આ ઘૃતને લીધા પછી તરત ઠંડુ પાણી પીવું જોઈએ નહીં. શરૂઆતમાં નાની માત્રાથી શરૂઆત કરવી અને પાચનશક્તિ અનુસાર માત્રા વધારવી હિતાવહ છે. બજારમાં તૈયાર વિદાર્યાદિ ઘૃત મળે છે, પરંતુ શુદ્ધ ઘી અને સાચી જડીબૂટીઓથી ઘરે બનાવેલું ઘૃત વધુ ગુણકારી માનવામાં આવે છે.