તગર (Valerian): તણાવ અને નિદ્રાહીનતા માટે આયુર્વેદની શાંત કરનારી જડીબુટ્ટી

તગર (Tagar) શું છે અને તે આયુર્વેદમાં શા માટે ખાસ છે?

તગર એક શીતલ અને તીખી સ્વાદવાળી જડીબુટ્ટી છે જે ચારક સંહિતા (સૂત્ર સ્થાન, અધ્યાય ૧૮) ના સમયથી જ વાત અને પિત્તને શાંત કરવા માટે જાણીતી છે. આધુનિક દવાઓની જેમ સૂવાથી પછી બેચેની નથી રહેતી, પરંતુ સવારે તાજગી અને ચિત્તની સ્પષ્ટતા મળે છે. તગરની શક્તિ એ છે કે તે 'શાંત વીર્ય' ધરાવે છે, જે તણાવ દૂર કરીને ઊંઘ લાવે છે.

તગર એ એકમાત્ર એવી જડીબુટ્ટી છે જે તણાવ દૂર કરે છે અને તેનાથી સવારે મગજ ભારે થતું નથી, બલ્કે તાજું મહેસુસ થાય છે.

તગરના આયુર્વેદિક ગુણધર્મો શું છે?

આ જડીબુટ્ટીના મુખ્ય ગુણધર્મો નીચે મુજબ છે, જે તેની અસર સમજવામાં મદદ કરે છે:

આયુર્વેદિક ગ્રંથો મુજબ, તગરનો 'તિક્ત રસ' અને 'શીતળ વીર્ય' વાત દોષની અશાંતિને સીધી શાંત કરવામાં સૌથી અસરકારક છે.

તગર શરીરની ઊર્જાઓને સંતુલિત કેવી રીતે કરે છે?

તગરની ખાસિયત એ છે કે તે વાત અને પિત્તને સંતુલિત કરે છે પણ કપ્હાને સાવચેતી રાખવી પડે છે. તેના કડવા સ્વાદ અને ઠંડકને કારણે તે ગુસ્સો અને ચિંતા દૂર કરે છે. જોકે, કપ્હા પ્રકૃતિના લોકોએ તેનો વધુ ઉપયોગ કરવો જોઈએ નહીં, કારણ કે તેનું 'ગુરુ ગુણ' પાચનને ધીમું કરી શકે છે. વરસાદી મોસમમાં જ્યારે કપ્હા વધી જાય છે, ત્યારે તગરનો ઉપયોગ ટાળવો જોઈએ.

જોડિયાની પદ્ધતિઓ અને ઉપયોગ

સૌથી સારા પરિણામો માટે, સૂતા પહેલા મધ સાથે ૨ તાજા પાન ચાવવા અથવા ૧/૪ ચમચી પાવડર ગરમ દૂધમાં મિક્સ કરીને પીવું. જો તમારું પાચન બિલકુલ સારું ન હોય અથવા તમે કપ્હા પ્રકૃતિના હોવ, તો માત્ર ઓછી માત્રામાં ઉપયોગ કરો. હંમેશા કોઈ આયુર્વેદિક વૈદ્યની સલાહ લીધા પછી જ નિયમિત ઉપયોગ શરૂ કરો.

તગરનો ઉપયોગ કેવી રીતે કરવો?

તગરનો ઉપયોગ પાવડર, કઢા અથવા તાજા પાનના રૂપમાં થઈ શકે છે. સામાન્ય રીતે ૧/૪ થી ૧/૨ ચમચી પાવડર ગરમ દૂધ કે પાણી સાથે લેવામાં આવે છે. ઊંઘની સમસ્યા માટે તેને રાત્રે સૂતા પહેલા લેવાની સલાહ આપવામાં આવે છે.

તગર વિશે અक्सર પૂછવામાં આવતા પ્રશ્નો

તગરનો ઉપયોગ મુખ્યત્વે શા માટે થાય છે?

તગરનો ઉપયોગ મુખ્યત્વે ઊંઘ લાવવા (નિદ્રાજનક) અને મગજને શાંત કરવા (મેધ્ય) માટે થાય છે. તે વાત અને પિત્ત દોષને શાંત કરીને તણાવ અને ચિંતા દૂર કરે છે.

તગરનો યોગ્ય ડોઝ કેટલો હોવો જોઈએ?

સામાન્ય રીતે ૧/૪ થી ૧/૨ ચમચી તગરનો પાવડર ગરમ દૂધ કે પાણી સાથે લેવાય છે. પરંતુ, તમારી પ્રકૃતિ મુજબ ડોઝ બદલાઈ શકે છે, તેથી વૈદ્યની સલાહ લેવી જરૂરી છે.

કપ્હા પ્રકૃતિના લોકો તગરનો ઉપયોગ કરી શકે છે?

કપ્હા પ્રકૃતિના લોકોએ તગરનો ઉપયોગ સાવચેતીપૂર્વક કરવો જોઈએ કારણ કે તેનું ભારે ગુણ પાચનને ધીમું કરી શકે છે. વરસાદી મોસમમાં તો તેનો ઉપયોગ ટાળવો જોઈએ.

તગર લેવાથી સવારે બેચેની રહે છે?

ના, તગર આધુનિક ટાબલેટ્સની જેમ નથી. તે શરીરને શાંત કરે છે પણ સવારે મગજને તાજું અને સ્પષ્ટ રાખે છે, તેથી બેચેની કે સુસ્તી રહેતી નથી.