નાડી હીંગના ફાયદા: પેટદર્દ અને ગેસ માં રામબાણ ઇલાજ

નાડી હીંગ શું છે?

નાડી હીંગ (Gardenia gummifera) એ આપણા ઘરના મસાલા ભંડારમાં રહેલી સાદી હીંગ કરતા થોડી અલગ પણ અસરમાં તેટલી જ અસરકારક છે. આ એક પ્રકારનો રાળ (Resin) છે જેનો ઉપયોગ મુખ્યત્વે પેટના દુખાવા, ગેસ અને માસપેશીઓના ખેંચાણ (Antispasmodic) દૂર કરવા માટે થાય છે.

આયુર્વેદિક દ્રવ્યગુણ શાસ્ત્ર મુજબ, નાડી હીંગની અંદર ગરમ તાસીર (ઉષ્ણ વીર્ય) હોય છે અને તેનો સ્વાદ તીખો (કટુ) તેમજ કડવો (તિક્ત) હોય છે. આ ગુણધર્મોને કારણે તે શરીરમાંથી વાયુ અને કફ દોષને શાંત કરે છે, પરંતુ પિત્ત પ્રકૃતિના લોકોએ તેનો ઉપયોગ સાવધાનીથી કરવો જોઈએ. ચરક સંહિતા અને ભાવપ્રકાશ નિઘંટુ જેવા પ્રાચીન ગ્રંથોમાં પણ આ દ્રવ્યને એક મહત્વપૂર્ણ ઔષધિ તરીકે ઓળખાવવામાં આવ્યું છે.

નાડી હીંગનો તીખો અને કડવો સ્વાદ માત્ર જીભને લાગતો સ્વાદ નથી, પરંતુ તે શરીરના ચયાપચયને તેજ કરે છે અને રક્ત શુદ્ધિ કરે છે. આયુર્વેદમાં દરેક સ્વાદની પોતાની અસર હોય છે; કટુ રસ પાચનતંત્રને ઉત્તેજિત કરે છે જ્યારે તિક્ત રસ શરીરમાંથી વિષાણુઓ બહાર કાઢવાનું કામ કરે છે.

નાડી હીંગના મુખ્ય ગુણધર્મો કયા છે?

નાડી હીંગ શરીર પર કેવી અસર કરે છે તે સમજવા માટે તેના પાંચ મૂળભૂત ગુણોને સમજવા જરૂરી છે. આ ગુણો જણાવે છે કે આ ઔષધિ આપણા શરીરમાં ગયા પછી શું પ્રક્રિયા કરે છે:

નાડી હીંગની આ ગુણવત્તા તેને સાંધાના દુખાવા અને જૂના પેટના રોગો માટે વિશેષ બનાવે છે. જ્યારે શરીરમાં ઠંડક અને ભેજને કારણે દુખાવો થતો હોય, ત્યારે તેની ગરમ તાસીર તરત રાહત આપે છે.

નાડી હીંગના ઉપયોગ અને માત્રા

નાડી હીંગનો ઉપયોગ સામાન્ય રીતે ચૂર્ણ, કાઢો અથવા ગોળીના સ્વરૂપે કરવામાં આવે છે. પેટદર્દ કે ગેસની સમસ્યામાં અડધો ચમચો ચૂર્ણ ગરમ પાણી સાથે લેવાથી તાત્કાલિક રાહત મળે છે. કેટલાક કિસ્સાઓમાં આયુર્વેદિક ચિકિત્સકો તેને દૂધ સાથે પણ લેવાનું સૂચવે છે.

આ ઔષધિ ખૂબ તીવ્ર હોવાથી તેની માત્રા ખૂબ ઓછી રાખવી જોઈએ. સામાન્ય રીતે ૧૨૫ થી ૨૫૦ મિલિગ્રામ ચૂર્ણ દિવસમાં એક કે બે વાર લઈ શકાય છે. બજારમાં મળતી નાડી હીંગની ગોળીઓ (૧-૨ ગોળી) પણ સુરક્ષિત વિકલ્પ છે.

ગર્ભાવસ્થા દરમિયાન અથવા પિત્ત પ્રકૃતિના લોકોએ આ ઔષધિ લેતા પહેલા ચોક્કસપણે કોઈ અનુભવી વૈદ્યની સલાહ લેવી જોઈએ. યોગ્ય માત્રામાં લીધેલી નાડી હીંગ ઝેરને પણ મારી નાખે છે, પરંતુ વધુ પડતી માત્રા શરીરને નુકસાન કરી શકે છે.