લોહાસવના ફાયદા
આયુર્વેદિક જડીબુટ્ટી
લોહાસવના ફાયદા: એનિમિયા અને શરીરની નબળાઈ દૂર કરવા માટેનું કુદરતી લોહી વધારતું ટોનિક
નિષ્ણાત સમીક્ષિત
AyurvedicUpchar સંપાદકીય ટીમ દ્વારા સમીક્ષિત
લોહાસવ શું છે અને તે શરીર પર કેવી રીતે અસર કરે છે?
લોહાસવ એ એક પરંપરાગત આયુર્વેદિક, લોહથી ભરપૂર કુદરતી પીણું છે જે મુખ્યત્વે એનિમિયા (રક્તક્ષીણતા), પિત્ત અને તાપના રોગોમાં વધારો થવો અને લાંબા સમય સુધી થતી થાક દૂર કરવા માટે વપરાય છે. સિંથેટિક લોહની ગોળીઓ જે કબજિયાત કરે છે, તેનાથી વિપરીત, આ દવામાં ખાસ મસાલા અને જડીબુટ્ટીઓ સાથે કુદરતી રીતે ઉકાળવામાં આવે છે, જેના કારણે લોહ શરીરમાં સરળતાથી શોષાય છે અને પેટને ધક્કો નહીં લાગે. તેની તૈયારીમાં અર્જુન અને ગુડુચીના કાથા સાથે લોહ ભસ્મને ઉકાળવામાં આવે છે અને પછી તેને બંધ મટકામાં કુદરતી રીતે ઉકળવા દેવામાં આવે છે.
આ ઉકળવાની પ્રક્રિયામાં થોડું કુદરતી આલ્કોહલ બને છે, જે દવાને શરીરના તંતુઓમાં ઊંડે પહોંચાડવામાં મદદ કરે છે. ચરક સંહિતા મુજબ, જ્યારે પાચન અગ્નિ નબળો હોય, ત્યારે શરીરની શક્તિ પુનઃસ્થાપિત કરવા માટે સારી રીતે તૈયાર કરેલ ઉકાળેલું ટોનિક (આસવ) અત્યંત જરૂરી છે.
મહત્વની વાત: લોહાસવમાં ઉકળવાની પ્રક્રિયા દરમિયાન ૧૫-૨૦% સુધી કુદરતી આલ્કોહલ હોય છે, તેથી તેની તીવ્રતા ઘટાડવા માટે તેને હંમેશા પાણી સાથે લેવું જોઈએ.
લોહાસવના આયુર્વેદિક ગુણધર્મો શું છે?
લોહાસવની મેડિકલ અસર તેના ચોક્કસ રસ, વીર્ય અને વિપાક દ્વારા નક્કી થાય છે, જે મળીને ચયાપચય (મેટાબોલિઝમ)ને ઉત્તેજિત કરે છે અને રક્તકોષોનું નિર્માણ કરે છે. આયુર્વેદમાં આ ગુણધર્મોને સમજવાથી ડોક્ટરોને દવાનો સાચો સમય અને માત્રા નક્કી કરવામાં મદદ મળે છે.
| ગુણધર્મ (Property) | ગુજરાતી નામ | અર્થ અને અસર |
|---|---|---|
| રસ (Taste) | કટુ, તિક્ત, લવણ, કષાય | તીખો, કડવો, ખારો અને સ્વાદહીન - આ મિશ્રણ પાચનને સક્રિય કરે છે. |
| ગુણ (Quality) | લઘુ, રૂક્ષ | હળવો અને સુકો - જે શરીરમાં ભારેપણું દૂર કરે છે. |
| વીર્ય (Potency) | ઉષ્ણ | ગરમ - જે પાચન અગ્નિને વધારે છે અને ચયાપચયને ઝડપી બનાવે છે. |
| વિપાક (Post-digestive effect) | કટુ | પાચન પછી તીખો સ્વાદ - જે મેટાબોલિઝમને સક્રિય રાખે છે. |
| કર્મ (Action) | રક્તપ્રદ, વૃદ્ધિપ્રદ | રક્ત શુદ્ધિ કરે છે અને પેશીઓની વૃદ્ધિમાં મદદ કરે છે. |
લોહાસવ કેવી રીતે લેવું જોઈએ અને કયા ખોરાક સાથે?
સારા પરિણામો મેળવવા માટે, લોહાસવને ભોજન પછી ૧૫-૩૦ મિલિલીટર માત્રામાં લેવું જોઈએ. તેને અડધા ગ્લાસ પાણી સાથે મિલાવીને પીવું જોઈએ. આ દવાને ક્યારેય ખાલી પેટે ન લેવી જોઈએ કારણ કે તે પેટમાં જલન કરી શકે છે. ગુજરાતી રસોઈમાં તેને સામાન્ય રીતે રોટલી કે ભાત સાથે લેવાની સલાહ આપવામાં આવે છે, પરંતુ ખાટાં ફળો કે દહીં સાથે લેવું નહીં.
લોહાસવ લેતા પહેલા કઈ બાબતોનું ધ્યાન રાખવું જોઈએ?
ગર્ભવતી મહિલાઓએ લોહાસવ માત્ર ડોક્ટરની સખત નિગરાની હેઠળ જ લેવું જોઈએ, કારણ કે તેની ગરમી અને આલ્કોહલની માત્રા દરેક ગર્ભાવસ્થા માટે યોગ્ય ન હોઈ શકે. જે લોકોને આલ્કોહલની સમસ્યા હોય અથવા લીવરનું કાર્ય બગડેલું હોય, તેમણે પણ આ દવા લેતા પહેલા ડોક્ટરની સલાહ લેવી જોઈએ.
લોહાસવ લેવાથી કયા ફાયદા થાય છે?
- એનિમિયા અને રક્તક્ષીણતામાં તરત સુધારો કરે છે.
- શરીરની નબળાઈ અને સતત થાક દૂર કરે છે.
- પિત્ત અને પીત્ત-સંબંધિત રોગોમાં સહાયક છે.
- પાચનતંત્રને મજબૂત બનાવે છે અને કબજિયાતની સમસ્યા ઓછી કરે છે.
- બાળકો અને વૃદ્ધોમાં શરીરની પ્રતિરક્ષા વધારે છે.
અકાળે મૃત્યુ અને પિત્ત રોગોમાં લોહાસવ કેવી રીતે કામ કરે છે?
ચરક સંહિતામાં જણાવ્યા મુજબ, લોહાસવ એક એવી દવા છે જે પિત્તના વધારાને શાંત કરે છે અને શરીરમાં લોહની ઉણપને પૂર્ણ કરે છે. જ્યારે પાચન અગ્નિ નબળો હોય, ત્યારે આ દવા શરીરને પોષક તત્વો મેળવવામાં મદદ કરે છે અને રોગપ્રતિકારક શક્તિ વધારે છે.
વારંવાર પૂછાતા પ્રશ્નો (FAQ)
લોહાસવ ક્યારે અને કેવી રીતે લેવું જોઈએ?
લોહાસવને સામાન્ય રીતે ભોજન પછી ૧૫-૩૦ મિલિલીટર માત્રામાં અડધા ગ્લાસ પાણી સાથે મિલાવીને લેવું જોઈએ. તેને ખાલી પેટે ન લેવું જોઈએ કારણ કે તે પેટમાં જલન કરી શકે છે.
ગર્ભવતી મહિલાઓ લોહાસવ લઈ શકે છે?
ગર્ભવતી મહિલાઓએ લોહાસવ માત્ર ડોક્ટરની સખત નિગરાની હેઠળ જ લેવું જોઈએ, કારણ કે તેની ગરમી અને આલ્કોહલની માત્રા દરેક ગર્ભાવસ્થા માટે યોગ્ય ન હોઈ શકે.
લોહાસવ લેવાથી કયા ફાયદા થાય છે?
લોહાસવ એનિમિયા, રક્તક્ષીણતા, શરીરની નબળાઈ અને સતત થાક દૂર કરવામાં મદદ કરે છે. તે પાચનતંત્રને મજબૂત બનાવે છે અને પિત્ત રોગોમાં પણ સહાયક છે.
લોહાસવમાં આલ્કોહલ હોય છે?
હા, લોહાસવમાં ઉકળવાની પ્રક્રિયા દરમિયાન ૧૫-૨૦% સુધી કુદરતી આલ્કોહલ બને છે. આ આલ્કોહલ દવાને શરીરમાં ઊંડે પહોંચાડવામાં મદદ કરે છે, તેથી તેને હંમેશા પાણી સાથે લેવું જોઈએ.
લોહાસવ લેવાથી કબજિયાત થાય છે?
ના, લોહાસવ સિંથેટિક લોહ ગોળીઓની જેમ કબજિયાત કરતું નથી. તેમાં રહેલા મસાલા અને જડીબુટ્ટીઓ પાચનતંત્રને સક્રિય કરે છે અને કબજિયાત ઓછી કરે છે.
સંબંધિત લેખો
સ્વલ્પ ખદિરાદિ વટી: મોંના છાલો અને ગળાની ખરોશ માટે સરળ ઉપાય
સ્વલ્પ ખદિરાદિ વટી એ મોંના છાલો અને ગળાની ખરોશ માટેનું કુદરતી ઉપાય છે જે ચરક સંહિતાના સિદ્ધાંતો પર આધારિત છે. આ હર્બલ ગોલી ગળાની સળવળાટ શાંત કરે છે અને મોંના ઘાવાને ઝડપથી સુકાવે છે.
3 મિનિટ વાંચન
શંખ ભસ્મના ગુણ: તીવ્ર અમ્લતા અને પેટ બળતરામાં તરત રાહત
શંખ ભસ્મ એ સીપીના ખોલ પરથી બનાવેલો સફેદ પાઉડર છે જે તીવ્ર અમ્લતા અને પેટ બળતરામાં તરત રાહત આપે છે. તે કૃત્રિમ દવાઓની સરખામણીમાં પાચન અગ્નિને મજબૂત કરીને મૂળ કારણ દૂર કરે છે.
3 મિનિટ વાંચન
કટકી (કેવડા બીજ): આંખના રોગો અને પાચન માટે શ્રેષ્ઠ કુદરતી ઉપાય
કટકી (કેવડા બીજ) એ પાણી શુદ્ધ કરવા અને આંખના રોગો માટે વપરાતું પ્રાચીન ઔષધિ છે. ચરક સંહિતા મુજબ, માત્ર એક બીજ રગડવાથી પણ પાણી સાફ થઈ જાય છે અને આંખની સૂજન દૂર થાય છે.
3 મિનિટ વાંચન
ધતૂરા બીજ: અસ્થમા અને જૂના દુખાવા માટે સાવચેતીથી ઉપયોગ
ધતૂરા બીજ ગંભીર અસ્થમા અને વાત દોષ માટે એક શક્તિશાળી પરંતુ વિષાક્ત ઔષધિ છે. તેનો ઉપયોગ ક્યારેય કાચો ન થાય, ફક્ત શુદ્ધિકરણ પછી જ તાલીમ પ્રાપ્ત વૈદ્યની દેખરેખ હેઠળ કરવો જોઈએ.
3 મિનિટ વાંચન
કોકમ ફળના ફાયદા: પાચન સુધારો અને પિત્ત શાંત કરવાનો આયુર્વેદિક ઉપાય
કોકમ ફળ (વૃક્ષામ્લ) ખાટું હોવા છતાં શરીરને ઠંડક પહોંચાડે છે અને પાચન અગ્નિને જગાવે છે. આયુર્વેદ મુજબ, તે વાત અને કફ દોષને સંતુલિત કરે છે અને પિત્તને શાંત કરે છે.
3 મિનિટ વાંચન
પંચામ્લ તૈલમ: ગૂઢા દર્દ અને જોડેલી સૂજન માટેનો પરમ ઉપાય | આયુર્વેદિક માર્ગદર્શિકા
પંચામ્લ તૈલમ એ આયુર્વેદિક તિલના તેલનું એક અદ્ભુત મિશ્રણ છે જે ખાટી જડીબુટ્ટીઓથી બને છે. તે ગૂઢા દર્દ અને સંધિવાની સૂજનમાં તરત રાહત આપે છે, પરંતુ તે માત્ર બાહ્ય ઉપયોગ માટે જ છે.
4 મિનિટ વાંચન
સંદર્ભ અને સ્ત્રોત
આ લેખ ચરક સંહિતા, સુશ્રુત સંહિતા અને અષ્ટાંગ હૃદય જેવા શાસ્ત્રીય આયુર્વેદિક ગ્રંથોના સિદ્ધાંતો પર આધારિત છે. કોઈ ચોક્કસ સ્વાસ્થ્ય સમસ્યા માટે યોગ્ય આયુર્વેદિક ચિકિત્સકની સલાહ લો.
- • Charaka Samhita (चरक संहिता)
- • Sushruta Samhita (सुश्रुत संहिता)
- • Ashtanga Hridaya (अष्टांग हृदय)
આ લેખમાં કોઈ ભૂલ મળી? અમને જણાવો