લતા કસ્તૂરી: પુરુષ તાકાત અને મૂત્ર માર્ગના રોગો માં આયુર્વેદિક ઉપાય

લતા કસ્તૂરી શું છે અને તેના મુખ્ય ફાયદા શું છે?

લતા કસ્તૂરી (Abelmoschus moschatus) ના બીજ મુખ્યત્વે પુરુષોમાં શારીરિક તાકાત વધારવા અને મૂત્ર માર્ગના દુખાવા કે સંક્રમણમાં રાહત આપવા માટે વપરાય છે. આયુર્વેદમાં તેને 'શીત વીર્ય' (ઠંડી તાસીર) ધરાવતી ઓષધિ ગણવામાં આવે છે, જે શરીરને અંદરથી ઠંડક આપીને બળતરા શાંત કરે છે.

ચરક સંહિતા અને ભાવપ્રકાશ નિઘંટુ જેવા પ્રાચીન ગ્રંથોમાં લતા કસ્તૂરીનું વિશેષ સ્થાન છે. તેનો સ્વાદ મીઠો (મધુર) અને હલકો કડવો (તિક્ત) હોય છે, જે વાત અને પિત્ત દોષને શાંત કરે છે. જોકે, કફ વધારે હોય તેવા લોકોએ તેનો ઉપયોગ સાવચેતીથી કરવો જોઈએ.

આયુર્વેદમાં માત્ર સ્વાદ જોવામાં આવતો નથી, પણ તે શરીરના ઊતકો પર કેવી અસર કરે છે તે જોવામાં આવે છે. લતા કસ્તૂરીનો મીઠો સ્વાદ શરીરને પોષણ આપે છે અને કડવો સ્વાદ લોહી શુદ્ધ કરી વિષદોષ દૂર કરે છે.

લતા કસ્તૂરીના આયુર્વેદિક ગુણધર્મો (દ્રવ્યગુણ)

લતા કસ્તૂરી શરીર પર કેવી રીતે અસર કરે છે તે સમજવા માટે તેના પાંચ મૂળભૂત ગુણો જાણવા જરૂરી છે. આ ગુણો જાણીને તમે તેનો ઉપયોગ સુરક્ષિત અને અસરકારક રીતે કરી શકો છો:

લતા કસ્તૂરીનો ઉપયોગ કેવી રીતે કરવો?

લતા કસ્તૂરીનો ઉપયોગ મુખ્યત્વે ચૂર્ણ, કાઢો અથવા તેલ સ્વરૂપે થાય છે. પુરુષ તાકાત માટે સામાન્ય રીતે અડધો ચમચો ચૂર્ણ ગરમ દૂધ સાથે રાત્રે લેવાનું સૂચવવામાં આવે છે. મૂત્ર માર્ગની જળવણી કે દુખાવામાં તેને ગરમ પાણી સાથે લઈ શકાય છે.

ઘરેલુ ઉપચારમાં લતા કસ્તૂરીના તેલનો ઉપયોગ માથાના દુખાવા કે વાળ ખરવા માટે પણ થાય છે. શરૂઆતમાં ઓછી માત્રાથી શરૂઆત કરવી અને આયુર્વેદિક ડૉક્ટરની સલાહ લેવી હિતાવહ છે.