લસણનું દૂધ: કબજિયાત, સાંધાનો દુખાવો અને વાયુ દોષ માં રામબાણ ઉપાય

લસણનું દૂધ (Lasuna Ksheerapaka) શું છે?

લસણનું દૂધ એટલે કે 'લસુન ક્ષીરપાક' એ આયુર્વેદમાં વાયુ દોષના રોગો, ખાસ કરીને સાયટિકા, સાંધાના દુખાવા અને પેટ ફૂલવા માટેનો એક અસરકારક ઘરેલુ ઉપાય છે.

આપણા ગુજરાતી રસોડામાં મસાલા તરીકે વપરાતું લસણ (Lashun), જ્યારે દૂધ સાથે પકવવામાં આવે ત્યારે તેની અસર બદલાઈ જાય છે. આયુર્વેદના શાસ્ત્રો મુજબ, આ ઔષધિ ગરમ તાસીરવાળી (ઉષ્ણ વીર્ય) હોય છે અને તેનો સ્વાદ તીખો (કટુ) અને મીઠો (મધુર) હોય છે. ચરક સંહિતા અને ભાવપ્રકાશ નિઘંટુ જેવા પ્રાચીન ગ્રંથોમાં લસણને 'મહૌષધ' (મહાન ઔષધ) કહેવામાં આવ્યું છે, જે શરીરમાંથી વિષ અને કચરો બહાર કાઢવાનું કામ કરે છે.

જ્યારે લસણને દૂધમાં ઉકાળવામાં આવે છે, ત્યારે દૂધની ઠંડી અસર લસણની તીવ્રતાને શાંત કરે છે અને લસણ દૂધના પોષક તત્વોને શરીરના ઊંડાણ સુધી પહોંચાડે છે. આ માત્ર એક પીણું નથી, પરંતુ તે શરીરના ઊતકો (tissues) ને પોષણ આપીને વાયુ અને કફ દોષને શાંત કરે છે.

લસણના દૂધના મુખ્ય આયુર્વેદિક ગુણધર્મો

દરેક જડીબૂટીની અસર તેના પંચમહાભૂત અને રસ પર આધારિત હોય છે. લસણના દૂધનો ઉપયોગ કરતા પહેલા તેના ગુણધર્મો સમજવા જરૂરી છે:

લસણનું દૂધ કેવી રીતે બનાવવું અને ક્યારે પીવું?

લસણનું દૂધ બનાવવાની સાચી રીત એ છે કે જેમાં તેના ગુણ નષ્ટ ન થાય. સામાન્ય રીતે 1 ગ્લાસ દૂધ (250 ml), 10-12 કપચી પાણી અને 5-6 કળીયા કુટેલા લસણના લઈ શકાય છે.

સૌથી પહેલા દૂધ અને પાણી મિક્સ કરી તેમાં લસણ નાખી ધીમી આંચે ઉકાળવું. જ્યારે પાણી બાષ્પ બની ઉડી જાય અને માત્ર દૂધ તેલિયું થઈને બાકી રહે, ત્યારે તે તૈયાર ગણાય. આમાં સ્વાદ માટે ખજૂર અથવા ગોળ ઉમેરી શકાય છે. આ પાક વિધિને આયુર્વેદમાં 'ક્ષીરપાક' કહેવામાં આવે છે.

આ ઉપાય મુખ્યત્વે સાંજના સમયે અથવા રાત્રે સૂતા પહેલા ગરમાગરમ પીવો જોઈએ. ખાલી પેટે પીવાથી બચવું જોઈએ કારણ કે તે પેટમાં બળતરા કરી શકે છે. જેમને ગરમી વધુ લાગતી હોય તેમને દિવસ દરમિયાન પીવું હિતાવહ નથી.

લસણના દૂધના મુખ્ય ફાયદા

લસણનું દૂધ પીવાથી શરીરમાં જમા થયેલો કફ અને વાયુ દૂર થાય છે. આ ખાસ કરીને શ્વાસની તકલીફ, ખાંસી અને છાતીમાં દબાણ આવતું હોય તેવા દર્દીઓ માટે ફાયદાકારક છે. સાંધાના દુખાવા અને કમરદર્દમાં પણ આ ગરમાવો આપી રાહત આપે છે.

આધુનિક સંશોધન અને આયુર્વેદ બંને માને છે કે લસણમાં રહેલું 'એલિસિન' તત્વ રક્ત શુદ્ધિ કરે છે અને કોલેસ્ટ્રોલ ઘટાડવામાં મદદરૂપ થાય છે. નિયમિત સેવનથી રોગપ્રતિકારક શક્તિ વધે છે અને ઊંઘ સારી આવે છે.