કમળકંદના ગુણ: પિત્ત શાંત કરે અને રક્તસ્તંભન કરે તે કમળકંદ

કમળકંદ (Kamalakanda) એટલે શું?

કમળકંદ એ કમળના છોડની જડીબૂટ્ટી છે જેને આયુર્વેદમાં 'શીતળ' અને 'પોષક' ગુણોવાળી ઔષધિ તરીકે માનવામાં આવે છે. આ મુખ્યત્વે પિત્ત દોષને શાંત કરવા અને રક્તસ્તંભન (રક્તસ્ત્રાવ રોકવા) માટે વપરાય છે.

આયુર્વેદના પ્રાચીન ગ્રંથોમાં, ખાસ કરીને ભાવપ્રકાશ નિઘંટુમાં, કમળકંદને ખોરાક તરીકે જ નહીં પણ એક શક્તિશાળી ઔષધિ તરીકે વર્ણવવામાં આવ્યું છે. તેનો સ્વાદ મીઠો અને કસાયલો (શ્લેષ્મલ) હોય છે, જે પેશીઓને મજબૂત કરે છે અને સાથે સાથે તેમને સંકોચિત કરે છે.

"ભાવપ્રકાશ નિઘંટુ મુજબ, કમળકંદનું સ્વરૂપ શીતળ અને ગુણ દ્રવ્યોમાંથી એક છે જે પિત્તને શાંત કરે છે અને રક્તસ્ત્રાવને રોકે છે."

કમળકંદના મુખ્ય આયુર્વેદિક ગુણધર્મો શું છે?

કમળકંદનો સ્વાદ મીઠો અને કસાયલો હોય છે, જે તેને પિત્ત પ્રકોપિત થવા પર ઉપયોગી બનાવે છે. તેના ગુણધર્મો નીચે મુજબ છે:

કમળકંદ શરીરને કેવી રીતે ફાયદો કરે છે?

કમળકંદ શરીરમાંથી ઉષ્ણતા દૂર કરવા અને રક્તનું પ્રવાહિત થવું અટકાવવામાં મદદ કરે છે. જ્યારે તમે મસાલેદાર ખોરાક ખાધા પછી પાચનતંત્રમાં આગ લાગે છે ત્યારે કમળકંદ શાંતિ આપે છે.

ગુજરાત અને પશ્ચિમ બંગાળના ગ્રામ્ય વિસ્તારોમાં મહિલાઓ આ જડીબૂટ્ટીને બારીક સ્લાઈસ કરીને હળવા મસાલા સાથે પકવે છે. તેનો ઉપયોગ કરવાથી પેટમાં બળતરા શાંત થાય છે અને રક્તનું પ્રમાણ સામાન્ય રહે છે.

"કમળકંદ શરીર માટે કુદરતી રેફ્રિજરેન્ટનું કામ કરે છે, જે સૂજન ઘટાડે છે અને પેશીઓને મજબૂત બનાવે છે."

કમળકંદનો ઉપયોગ કેવી રીતે કરવો?

તમે કમળકંદને વૈકલ્પિક રીતે ઉપયોગમાં લઈ શકો છો:

• સૂપ કે કઢી: તાજા કમળકંદને બારીક સ્લાઈસ કરીને શાકમાં ઉમેરો.
• ચૂર્ણ: સૂકવેલા કમળકંદનો પાઉડર ૧/૨ થી ૧ ચમચી ગુણગુણા પાણી કે દૂધ સાથે લઈ શકાય.
• કઢા: ૧ ચમચી પાઉડરને ૧ કપ પાણીમાં ઉકાળીને પીવો.

સૂચના: જો તમને કફની સમસ્યા હોય તો આનો ઉપયોગ ઓછો કરવો જોઈએ, કારણ કે તે કફને વધારી શકે છે.

આયુર્વેદિક ચિકિત્સકનો સંદર્ભ

ચારક સંહિતા અને સુશ્રુત સંહિતામાં પણ શીતળ અને રક્તસ્તંભક ઔષધિઓના સમૂહમાં કમળકંદનો ઉલ્લેખ મળે છે. આયુર્વેદ મુજબ, જ્યારે પિત્ત વધીને રક્તમાં પ્રવેશે છે ત્યારે આ ઔષધિ સૌથી અસરકારક સાબિત થાય છે.