એલા (કાળીમરી): પાચન તથા સાંધાના દુખાવા માટે શ્રેષ્ઠ આયુર્વેદિક જડીબુટ્ટી

એલા (કાળીમરી) શું છે અને તેના કયા ગુણધર્મો છે?

એલા (કાળીમરી) ફક્ત ઉત્સવોમાં વપરાતું મસાલું નથી; આયુર્વેદમાં ૨૦૦૦ વર્ષથી તે પાચન સુધારવા અને સાંધાના દુખાવામાં રાહત આપવા માટે વપરાય છે. એલામાં રહેલા યુજેનોલ નામના તત્વને કારણે તે શ્વાસને સુગંધિત બનાવે છે અને શરીરમાંથી કફ અને વાત દોષને સંતુલિત કરે છે.

એક જડીબુટ્ટી એક સાથે બે દોષને શાંત કરી શકે તે ઓછી જડીબુટ્ટીઓમાંની એક છે. એલા કફને ઘટાડે છે અને વાતને શાંત કરે છે, જ્યારે પિત્તને મધ્યમ માત્રામાં સંતુલિત રાખે છે.

શરીરમાં એલા કેવી રીતે કામ કરે છે? (દોષ પર અસર)

ચરક સંહિતા (સૂત્રસ્થાન) મુજબ, એલાની ખાસિયત તેના રસ (સ્વાદ) માં છે. તેનો મીઠો સ્વાદ પેશીઓને પોષણ આપે છે અને નસોને શાંત કરે છે, જ્યારે કડવા સ્વાદ શરીરના ઝેરને બહાર કાઢે છે અને રક્ત પરિભ્રમણ સુધારે છે. આ કારણોસર, તે ગેસ, સાંધાની સખતાઈ અને ઋતુકાલીન એલર્જીમાં ખૂબ ઉપયોગી છે.

એલામાં રહેલું 'લઘુ' ગુણ (હલકું હોવું) તેને જલ્દી સાંધા અને પાચન તંત્ર સુધી પહોંચાડે છે, જ્યારે 'ઉષ્ણ' વીર્ય (ગરમી) રક્ત પરિભ્રમણ વધારે છે પણ શરીરને વધુ ગરમ કરતું નથી.

એલા કોણ વાપરવી જોઈએ? (દોષ સંતુલન)

જે લોકોને કફના કારણે કફનો જમાવટ થતો હોય અથવા જેમને વાતના કારણે સાંધામાં સૂકો દુખાવો થતો હોય તેઓએ એલાનો ઉપયોગ કરવો જોઈએ. ગુજરાતી રસોઈમાં તેનો ઉપયોગ ચા, કઢી અથવા દૂધમાં મિક્સ કરીને કરી શકાય છે.

જોકે, પિત્ત પ્રકૃતિના લોકોએ એલાનો ઉપયોગ ઓછી માત્રામાં કરવો જોઈએ કારણ કે તે ગરમ ગુણ ધરાવે છે. ગર્ભિતા અથવા શિશુઓ માટે ડૉક્ટરની સલાહ લેવી જરૂરી છે.

એલાનો ઉપયોગ કેવી રીતે કરવો?

એલાને ચૂર્ણ (પાઉડર) તરીકે ગરમ પાણી અથવા દૂધ સાથે લઈ શકાય છે. અથવા તો તેને પાણીમાં ઉકાળીને કઢી તરીકે પી શકાય છે. દરરોજ ૧/૨ થી ૧ ચમચી પાઉડર પૂરતું છે.