ધવ (Dhava): રક્તસ્તંભન, ઘાના ઘા સારવાર અને પિત્ત શાંત કરવાના ગુણ

ધવ (Dhava) એટલે શું અને તે શા માટે ઉપયોગી છે?

ધવ (Anogeissus latifolia) એ આયુર્વેદમાં રક્તસ્તંભન (રક્ત પકડી રાખવા) અને ઘાના ઘા જલ્દી ભરાવવા માટે વપરાતી એક શક્તિશાળી જડીબુટ્ટી છે. ગુજરાતના સૂકા પર્ણપાતી જંગલોમાં આ વૃક્ષ સહજતાથી જોવા મળે છે, જેની છાલ ખરબચડી અને ભૂખરા રંગની હોય છે. સ્થાનિક લોકો આના ફૂલોમાંથી આવતા હળવા મધવાળા સુવાસને ઓળખે છે અને ઘરગથ્થુ ઉપચારમાં તેનો ઉપયોગ કરે છે.

ચરક સંહિતામાં ધવને 'કષાય' (સરૂં) રસ અને 'શીત' (ઠંડક) ગુણવાળું માનવામાં આવ્યું છે. જ્યારે શરીરમાં પિત્ત વધી જાય કે રક્તસ્રાવ થાય ત્યારે આ વૃક્ષની છાલનો પાઉડર ગાયના ઘી સાથે મિક્સ કરીને ઘા પર લગાવવાથી ત્વચા તરત જ સુકાય છે અને રક્ત પકડાય છે.

"ધવ એ એક શીતલ અને કષાય ગુણવાળી જડીબુટ્ટી છે, જે આયુર્વેદમાં રક્તસ્રાવ રોકવા, ઘા ભરાવવા અને પિત્ત-કફનો વધારો ઘટાડવા માટે ઉપયોગમાં લેવાય છે."

ધવ (Dhava) ના આયુર્વેદિક ગુણધર્મો શું છે?

આયુર્વેદમાં ધવને હળવું, સૂકું અને ઠંડું ગુણધર્મ ધરાવતું માનવામાં આવે છે. આ ગુણધર્મોને કારણે જ તે ભેજવાળા અને સોજો આવેલા ઘામાં ખૂબ ફાયદો કરે છે, પરંતુ જે લોકો પહેલેથી જ સૂકાપણું અથવા ચિંતાથી પીડાતા હોય તેઓએ સાવધાની રાખવી જોઈએ.

ધવ (Dhava) નો ઉપયોગ કેવી રીતે કરવો?

ઘરગથ્થુ ઉપચારમાં ધવની છાલનો ઉપયોગ મુખ્યત્વે બે રીતે થાય છે. પહેલી રીત છે પાઉડર બનાવીને ઘા પર લગાવવો, અને બીજી રીત છે તેનો કાઢો પીવો. જો તમારા શરીરમાં પિત્ત વધ્યું હોય અને તાપ આવતો હોય, તો ધવનો કાઢો પીવાથી તાત્કાલિક રાહત મળે છે.

સામાન્ય ઘા કે બળતરા માટે, ધવની છાલનો પાઉડર ગાયના ઘી અથવા કોઈક ઓઈલ સાથે મિક્સ કરીને સીધા ઘા પર લગાવો. આ મિશ્રણ ઘાને સૂકવે છે અને સંક્રમણ થતું અટકાવે છે. જોકે, આંતરિક ઉપયોગ માટે હંમેશા કોઈ અનુભવી આયુર્વેદિક ચિકિત્સકની સલાહ લેવી જરૂરી છે.

ધવ (Dhava) ના ઉપયોગ સાથે સંકળાયેલા પ્રશ્નો

ધવનો ઉપયોગ મુખ્યત્વે શા માટે થાય છે?

ધવનો ઉપયોગ મુખ્યત્વે રક્તસ્તંભન (રક્તસ્રાવ રોકવા) અને ઘાના ઘા ભરાવવા માટે થાય છે. તે પિત્ત અને કફ દોષને શાંત કરવામાં પણ ખૂબ અસરકારક સાબિત થાય છે.

ધવનો ઉપયોગ કેવી રીતે કરવો જોઈએ?

ધવનો ઉપયોગ છાલના પાઉડર (અડધો ચમચો) ગાયના ઘી સાથે મિક્સ કરીને ઘા પર લગાવીને અથવા તેનો કાઢો (એક ચમચો પાણીમાં ઉકાળીને) પીવો જોઈએ. કોઈપણ દવા શરૂ કરતા પહેલા ડોઝ માટે ડૉક્ટરની સલાહ લેવી હિતાવહ છે.