
દાડમનું છોલડું (Dadima Twak): ઉલટી-ઝાડા અને પાચનના ગુણકારી ઉપાય
નિષ્ણાત સમીક્ષિત
AyurvedicUpchar સંપાદકીય ટીમ દ્વારા સમીક્ષિત
દાડમનું છોલડું (Dadima Twak) શું છે?
દાડમનું છોલડું, જેને આયુર્વેદમાં 'દાડિમ ત્વક્' કહેવામાં આવે છે, તે પેટના દર્દ, જૂના ઝાડા અને આંતરડાના કૃમિઓ માટેનો ઘરગથ્થુ અને અસરકારક ઉપાય છે.
આપણા રસોડામાં દાડમ ખાધા પછી છોલડું ફેંકી દેવાય છે, પણ આયુર્વેદ મુજબ તેમાં શરીરને કસવા (Astringent) ની અદ્ભુત શક્તિ છે. ચરક સંહિતા અને ભાવપ્રકાશ જેવા ગ્રંથોમાં તેને 'ગ્રાહી' (પેટ સાફ કરનાર) અને 'કૃમિઘ્ન' (કૃમિ નાશક) તરીકે ઓળખાવવામાં આવ્યું છે. આ છોલડું મુખ્યત્વે પિત્ત અને કફ દોષને શાંત કરે છે, પરંતુ તેની ગરમ તાસીરને કારણે વાયુવાળા લોકોએ તેનો ઉપયોગ સાવધાનીથી કરવો જોઈએ.
દાડમના છોલડાનો કડવાશ અને કસકટ ભર્યો સ્વાદ માત્ર ચખવાનો વિષય નથી; તે શરીરના ઢીલા પડી ગયેત ઊતકોને કસવા અને ઘાવ રૂઝવવાનું કામ કરે છે.
દાડમનું છોલડું (Dadima Twak) શરીર પર કેવી અસર કરે છે?
દાડમનું છોલડું (Dadima Twak) ની અસરો તેના મૂળભૂત ગુણધર્મો પર આધારિત છે. જ્યારે આપણે તેને સૂકવીને પાઉડર બનાવીએ છીએ, ત્યારે તેમાં રહેલા તત્વો પાચનતંત્રને મજબૂત બનાવવામાં મદદ કરે છે.
| ગુણ (સંસ્કૃત) | માન (Value) | તમારા શરીર પર અસર |
|---|---|---|
| રસ (સ્વાદ) | કષાય (Kashaya) | શોષક (ખેંચી લે છે), ઘાવ રૂઝવનાર, લોહી વહેતું અટકાવનાર |
| ગુણ (ભૌતિક ગુણ) | લઘુ, રૂક્ષ (Laghu, Ruksha) | હલકું અને સૂકું — પાચન અગ્નિને તેજ કરે છે અને ભેજ શોષી લે છે |
| વીર્ય (શક્તિ) | ઉષ્ણ (Ushna) | ગરમ તાસીર — ઠંડી અને ભેજથી થતા રોગોમાં રાહત આપે છે |
| વિપાક (પાચન બાદ) | મધુર (Madhura) | પાચન બાદ શરીરને પોષણ આપે છે અને ઊર્જા વધારે છે |
| દોષ પ્રભાવ | પિત્ત-કફ શામક | પિત્ત અને કફને ઓછું કરે છે, પણ વધુ પડતું સેવન વાયુ વધારી શકે છે |
દાડમનું છોલડું (Dadima Twak) ના મુખ્ય ઉપયોગો
ઘરે બનેલા ઉપચારમાં દાડમનું છોલડું વિવિધ રીતે વપરાય છે. જૂના ઝાડા કે પેટ ખરાબ થાય ત્યારે આ છોલડાનો કાઢો બનાવી પીવાથી તરત રાહત મળે છે. આ ઉપરાંત, મોઢાના છાલા કે દાંત મસૂઢામાંથી લોહી આવતું હોય તો તેના પાણીથી કોગળા કરવાથી ફાયદો થાય છે.
આયુર્વેદિક પ્રથા મુજબ, દાડમના છોલડાનો ઉપયોગ કરતી વખતે તેને સૂકવીને બારીક પીસી લઈ, ગરમ પાણી કે દૂધ સાથે લેવો જોઈએ. આ રીતે લેવાથી તેની 'ઉષ્ણ' શક્તિ પાચનતંત્રને નુકસાન કર્યા વિના રોગ સામે લડવામાં મદદ કરે છે.
ઉપયોગ કરવાની સાચી રીત
- ચૂર્ણ: સૂકવેલા છોલડાનો પાઉડર (અડધો ચમચો) ગરમ પાણી સાથે લો.
- કાઢો: 1 ચમચો છોલડું 2 કપ પાણીમાં ઉકાળી અડધું કરી, તેને છાની લઈ પીવો.
- મધ સાથે: કફ કે શરદીમાં મધ સાથે ચાટવાથી ગળાને રાહત મળે છે.
વારંવાર પૂછાતા પ્રશ્નો (FAQ)
દાડમના છોલડાનો પાઉડર કેવી રીતે બનાવવો?
દાડમના છોલડાને સારી રીતે ધોઈ, છાંયડામાં સૂકવી લો અને બાદમાં બારીક વાટી ચાળણીમાંથી ચાળી લો. આ પાઉડરને કાચની બરણીમાં ભરી રાખી શકાય છે.
શું દાડમનું છોલડું વાયુ વધારે છે?
હા, દાડમનું છોલડું 'રૂક્ષ' (સૂકું) અને 'કષાય' હોવાથી વધુ પડતું સેવન વાયુ વધારી શકે છે. વાયુવાળા લોકોએ તેનો ઉપયોગ ઘી કે દૂધ સાથે કરવો જોઈએ.
ઝાડામાં દાડમનું છોલડું કેવી રીતે ઉપયોગી છે?
તેની કસકટ (Astringent) પ્રકૃતિ આંતરડામાંથી વધુ પડતા પ્રવાહીને શોષી લે છે અને પેટને કસવાનું કામ કરે છે, જેથી ઝાડા તરત અટકે છે.
સંબંધિત લેખો
સ્વલ્પ ખદિરાદિ વટી: મોંના છાલો અને ગળાની ખરોશ માટે સરળ ઉપાય
સ્વલ્પ ખદિરાદિ વટી એ મોંના છાલો અને ગળાની ખરોશ માટેનું કુદરતી ઉપાય છે જે ચરક સંહિતાના સિદ્ધાંતો પર આધારિત છે. આ હર્બલ ગોલી ગળાની સળવળાટ શાંત કરે છે અને મોંના ઘાવાને ઝડપથી સુકાવે છે.
3 મિનિટ વાંચન
શંખ ભસ્મના ગુણ: તીવ્ર અમ્લતા અને પેટ બળતરામાં તરત રાહત
શંખ ભસ્મ એ સીપીના ખોલ પરથી બનાવેલો સફેદ પાઉડર છે જે તીવ્ર અમ્લતા અને પેટ બળતરામાં તરત રાહત આપે છે. તે કૃત્રિમ દવાઓની સરખામણીમાં પાચન અગ્નિને મજબૂત કરીને મૂળ કારણ દૂર કરે છે.
3 મિનિટ વાંચન
કટકી (કેવડા બીજ): આંખના રોગો અને પાચન માટે શ્રેષ્ઠ કુદરતી ઉપાય
કટકી (કેવડા બીજ) એ પાણી શુદ્ધ કરવા અને આંખના રોગો માટે વપરાતું પ્રાચીન ઔષધિ છે. ચરક સંહિતા મુજબ, માત્ર એક બીજ રગડવાથી પણ પાણી સાફ થઈ જાય છે અને આંખની સૂજન દૂર થાય છે.
3 મિનિટ વાંચન
ધતૂરા બીજ: અસ્થમા અને જૂના દુખાવા માટે સાવચેતીથી ઉપયોગ
ધતૂરા બીજ ગંભીર અસ્થમા અને વાત દોષ માટે એક શક્તિશાળી પરંતુ વિષાક્ત ઔષધિ છે. તેનો ઉપયોગ ક્યારેય કાચો ન થાય, ફક્ત શુદ્ધિકરણ પછી જ તાલીમ પ્રાપ્ત વૈદ્યની દેખરેખ હેઠળ કરવો જોઈએ.
3 મિનિટ વાંચન
કોકમ ફળના ફાયદા: પાચન સુધારો અને પિત્ત શાંત કરવાનો આયુર્વેદિક ઉપાય
કોકમ ફળ (વૃક્ષામ્લ) ખાટું હોવા છતાં શરીરને ઠંડક પહોંચાડે છે અને પાચન અગ્નિને જગાવે છે. આયુર્વેદ મુજબ, તે વાત અને કફ દોષને સંતુલિત કરે છે અને પિત્તને શાંત કરે છે.
3 મિનિટ વાંચન
પંચામ્લ તૈલમ: ગૂઢા દર્દ અને જોડેલી સૂજન માટેનો પરમ ઉપાય | આયુર્વેદિક માર્ગદર્શિકા
પંચામ્લ તૈલમ એ આયુર્વેદિક તિલના તેલનું એક અદ્ભુત મિશ્રણ છે જે ખાટી જડીબુટ્ટીઓથી બને છે. તે ગૂઢા દર્દ અને સંધિવાની સૂજનમાં તરત રાહત આપે છે, પરંતુ તે માત્ર બાહ્ય ઉપયોગ માટે જ છે.
4 મિનિટ વાંચન
સંદર્ભ અને સ્ત્રોત
આ લેખ ચરક સંહિતા, સુશ્રુત સંહિતા અને અષ્ટાંગ હૃદય જેવા શાસ્ત્રીય આયુર્વેદિક ગ્રંથોના સિદ્ધાંતો પર આધારિત છે. કોઈ ચોક્કસ સ્વાસ્થ્ય સમસ્યા માટે યોગ્ય આયુર્વેદિક ચિકિત્સકની સલાહ લો.
- • Charaka Samhita (चरक संहिता)
- • Sushruta Samhita (सुश्रुत संहिता)
- • Ashtanga Hridaya (अष्टांग हृदय)
આ લેખમાં કોઈ ભૂલ મળી? અમને જણાવો