બ્રિહાતીના ફાયદા: ખાંસી અને શ્વસન સમસ્યાઓ માટેનું સાર્વજનિક ઘરેલું ઉપાય

બ્રિહાતી શું છે અને તે શ્વસન સુધારે છે?

બ્રિહાતી (Solanum indicum) એ એક કાંટાળું છોડ છે જે ગુજરાતના ગામડાંઓમાં અને ખેતરોમાં જોવા મળે છે અને જેને આયુર્વેદમાં જૂની ખાંસી, શ્વાસની તકલીફ અને ફેફસાંમાં જમા થયેલ કફને કાઢવા માટે વપરાય છે. આ ઔષધ દશમૂળ (દસ જડીબુટ્ટીઓનો સમૂહ) નો મુખ્ય ભાગ છે, જે શરીરમાંથી વિષાણુઓ અને કફને બહાર કાઢવામાં મદદ કરે છે.

બીજી હળવી જડીબુટ્ટીઓની જેમ નહીં, બ્રિહાતીનો સ્વાદ ખૂબ જ તીખો અને કડવો હોય છે, જે તેની ગરમી વધારવાની ક્ષમતા દર્શાવે છે. જ્યારે તેને દૂધ કે ઘીમાં સાવધાનીપૂર્વક રાંધવામાં આવે છે, ત્યારે તેની તીખાશ છતી થઈને છાતીના ભાગમાં ગરમી પહોંચાડે છે અને દર્દ શાંત કરે છે. ચરક સંહિતા (સૂત્રસ્થાન) માં બ્રિહાતીને વાત અને કફ દોષને સંતુલિત કરવા માટે અનિવાર્ય ગણાવવામાં આવી છે.

"ચરક સંહિતા મુજબ, બ્રિહાતી એવી ઔષધિ છે જે વાત અને કફના કારણે થતી શ્વસન સમસ્યાઓમાં સૌથી વધુ અસરકારક સાબિત થાય છે."

બ્રિહાતીના આયુર્વેદિક ગુણધર્મો કયા છે?

બ્રિહાતીના આયુર્વેદિક ગુણધર્મો તેને એક ગરમ અને સૂકા પ્રકૃતિની ઔષધિ તરીકે વર્ણવે છે, જે કડવો અને તીખો સ્વાદ ધરાવે છે. આ ગુણધર્મો કફને તોડવા અને પાચન તંત્રને સક્રિય કરવામાં મદદ કરે છે, પરંતુ શરીરમાં પહેલેથી જ વધુ ગરમી હોય તેવા લોકોએ તેનો ઉપયોગ સાવચેતીપૂર્વક કરવો જોઈએ.

બ્રિહાતીનો ઉપયોગ કેવી રીતે કરવો?

ગુજરાતમાં બ્રિહાતીનો ઉપયોગ મુખ્યત્વે દૂધ કે ઘી સાથે ઉકાળીને કરવામાં આવે છે. આ પ્રક્રિયા તેની તીખાશને ઘટાડે છે અને તેને છાતીમાં ગરમી પહોંચાડવા માટે તૈયાર કરે છે. સામાન્ય રીતે, ૩-૫ ગ્રામ બ્રિહાતીની જડને ૨૦૦ મિલી દૂધમાં ઉકાળીને, જ્યારે અડધું બાફી જાય ત્યારે પીવામાં આવે છે. આ પદ્ધતિ ખાસ કરીને શિયાળાના મોસમમાં અને લાંબી સારવાર માટે યોગ્ય છે.

"બ્રિહાતીની જડને દૂધ સાથે ઉકાળવાથી તેની ગરમીની શક્તિ છાતીના ભાગ સુધી પહોંચે છે અને જૂની ખાંસીમાં ત્વરિત રાહત આપે છે."

બ્રિહાતી વાપરતી વખતે કઈ સાવચેતી રાખવી?

જોકે બ્રિહાતી ખૂબ જ અસરકારક છે, પરંતુ તેનું ઉષ્ણ વીર્ય (ગરમી) કારણે પિત્ત પ્રકૃતિના લોકોએ તેનો ઉપયોગ ઓછામાં ઓછા સમય માટે કરવો જોઈએ. જો તમને ગરમીના કારણે થતી સમસ્યાઓ, જેમ કે ગળામાં સોજો કે પાણી આવવું, તો તરત જ ઉપયોગ બંધ કરી દો.